UMUWI AKO NANG WALANG PASABI (Ang Buong Kwento)

Bahagi 1: Ang Tahimik na Pagbabalik

Alas-dos ng madaling araw nang lumapag ang eroplano sa NAIA. Ang simoy ng hangin, kahit may halong usok ng Maynila, ay amoy ng tahanan para sa akin. Pagkalabas ko ng airport, hindi ko mapigilang mapangiti habang hila-hila ang dalawang malalaking balikbayan box. Punong-puno iyon ng mga tsokolate, laruan, at mga damit na binili ko pa sa sale sa Dubai. Para kay Mika. Para kay Nerisa.

Ako si Gardo. Dalawang taon. Dalawang taong singkad akong hindi nakauwi. Seaman ako, at sa loob ng panahong iyon, ang tanging nagpapalakas sa akin sa gitna ng maalong karagatan ay ang mga video call namin ng asawa ko. Sa tuwing makikita ko ang ngiti ng anak kong si Mika, nawawala ang pagod ko. Sabi ni Nerisa, maayos daw ang lahat. Ipinakita niya sa akin ang mga litrato ng bago naming bahay—ang bahay na katas ng halos hindi ko pagtulog at pagtitipid. Sabi niya, “Hon, huwag kang mag-alala. Prinsesa ang buhay namin dito.”

Kaya naman, nagdesisyon akong umuwi nang walang pasabi. Surprise, ‘ika nga. Gusto kong makita ang gulat at tuwa sa mga mata nila kapag nakita nilang nakatayo ako sa may pintuan. Gusto kong yakapin si Mika nang mahigpit na mahigpit.

Sumakay ako ng taxi papunta sa aming probinsya. Mahaba ang biyahe, pero hindi ako dinalaw ng antok. Ang isip ko ay naglalakbay na sa mangyayari pagdating ko. Siguro, tulog na sila. Dahan-dahan kong bubuksan ang pinto (may duplicate key pa rin ako), papasok sa kwarto, at hahalikan sila sa noo.

Pero habang papalapit ang taxi sa aming barangay, nagsimulang kumabog ang dibdib ko. Hindi ko maipaliwanag. ‘Yung kaba na parang may masamang mangyayari. Binalewala ko ito. Sabi ko sa sarili ko, excited lang ako.

“Dito na po, Boss,” sabi ng driver.

Bumaba ako sa tapat ng bahay. Pero napatigil ako.

Madilim. Walang ilaw sa poste sa tapat ng gate. Ang gate na bakal, na sa pagkakaalam ko ay bagong pintura dapat base sa mga kwento ni Nerisa, ay puno ng kalawang. Ang mga damo sa hardin ay matataas at lanta. Parang walang nakatira. Parang abandonado.

“Teka,” bulong ko. “Tamang address ba ‘to?”

Tiningnan ko ang numero. Tama naman. Ito ang bahay namin. Kinuha ko ang susi ko. Nanginginig ang kamay ko habang isinusuot ito sa padlock ng gate. Matigas, pero bumukas.

Pagpasok ko sa bakuran, mas lalo akong kinabahan. Ang katahimikan ay nakabibingi. Walang aso na tumatahol. Walang ilaw man lang sa terrace. Kumatok ako sa pinto.

“Nerisa? Mika? Andito na si Papa!” sigaw ko, pilit pinapasigla ang boses ko.

Walang sumagot.

Kumatok ulit ako, mas malakas. “Nerisa!”

Wala pa rin. Sinubukan kong buksan ang main door, pero nakakandado ito mula sa labas. Ibig sabihin, walang tao sa loob.

Napatingin ako sa orasan. Alas-kwatro na ng madaling araw. Saan sila pupunta ng ganitong oras? Baka nasa ospital? Baka may emergency?

Kinuha ko ang cellphone ko at tinawagan si Nerisa. Nag-ring. Isa. Dalawa. Tatlo.

“Hello? Gardo?” Sagot niya. Ang boses niya ay parang nagising sa mahimbing na tulog, pero may halong gulat. At… takot?

“Nerisa, nasaan kayo?” tanong ko agad. “Nasa labas ako ng bahay. Bakit nakakandado? Bakit parang walang tao?”

Natahimik ang kabilang linya nang ilang segundo. Rinig ko ang paghinga niya na parang bumibilis.

“Umuwi ka? Bakit hindi ka nagsabi?” Balik niyang tanong, imbes na sagutin ako. Hindi “I miss you,” hindi “Excited na akong makita ka.” Kundi isang tanong na parang akusasyon.

“Surprise sana. Pero nasaan kayo? Nasaan si Mika?”

“Ah… eh…” Nauutal siya. “Nasa… nasa bahay kami ni Mama. Alam mo naman, minsan doon kami natutulog kapag… kapag natatakot kami dito sa bahay dahil wala ka.”

“Ganun ba?” Medyo nakahinga ako nang maluwag. Nasa bahay pala ng biyenan ko. Si Doña Solidad. “Sige, pupunta ako diyan.”

“Huwag!” Bigla niyang sigaw. “Ah, ibig kong sabihin… Gardo, pagod ka. Hatinggabi na. Bukas ka na pumunta. Tulog na si Mika. Mapupuyat lang siya.”

May mali. Kilala ko ang asawa ko. Alam ko kapag nagsisinungaling siya.

“Nerisa, asawa mo ako. Tatay ako ni Mika. Pupuntahan ko kayo ngayon din.”

Binaba ko ang telepono. Iniwan ko muna ang mga bagahe ko sa teras ng aming bahay at sumakay ulit ako sa isang dumadaang tricycle papunta sa mansyon ng biyenan ko.

Pagdating ko sa mansyon ni Doña Solidad, maliwanag ang ilaw sa labas. Ito ang bahay ng mayaman. Malaki, magarbo. Si Doña Solidad ay kilala sa bayan namin bilang isang philanthropist. May-ari siya ng “Tahanan ng Pag-asa”, isang orphanage. Sabi nila, napakabuti niyang tao. Pero noon pa man, hindi na magaan ang loob ko sa kanya. Masyadong matamis ang ngiti, pero matalas ang tingin.

Kumatok ako sa gate. Matagal bago may nagbukas. Ang kasambahay.

“Sir Gardo?” gulat na tanong niya.

“Nasaan ang asawa ko? Nasaan si Mika?”

Pumasok ako nang tuloy-tuloy. Naabutan ko si Nerisa sa sala, nakasuot ng silk na pantulog, pero gising na gising. At nakita ko ang takot sa mukha niya.

“Gardo…” Akmang yayakap siya pero umiwas ako.

“Nasaan ang anak ko?”

Tumingin siya sa taas, sa kwarto ni Doña Solidad. Bumaba ang biyenan ko. Nakabihis na parang aalis, puno ng alahas.

“Oh, Gardo. What a pleasant surprise,” sabi niya, pero ang tono niya ay malamig pa sa yelo.

“Ma, nasaan si Mika? Gusto ko siyang makita.”

Nagkatinginan ang mag-ina. Isang tinginan na punong-puno ng sekreto.

“Gardo, hijo,” simula ni Doña Solidad. “Alam mo naman na gusto namin ang best para kay Mika, ‘di ba? Nasa isang… special boarding school siya. Exclusive school. Scholarschip ‘yon, sayang naman kung tatanggihan.”

“Boarding school?” Kumunot ang noo ko. “Limang taong gulang pa lang si Mika! Anong boarding school ang tumatanggap ng ganun kabata? At bakit hindi niyo sinabi sa akin?”

“Kasi alam naming aayaw ka,” mabilis na sagot ni Nerisa. “Gardo, para sa future niya ‘to. Maganda ang turo doon. English speaking lahat.”

“Saan ‘yan? Pupuntahan ko siya.”

“Malayo,” sabi ni Doña Solidad. “Sa Tagaytay pa. At bawal ang visitors ng basta-basta. Strict sila.”

Hindi ako naniniwala. Ramdam ko ang pintig ng ugat sa leeg ko. “Sabihin niyo sa akin ang totoo. Nasaan ang anak ko?”

“Sinabi na namin ang totoo!” sigaw ni Nerisa, pero may luha na sa gilid ng mata niya. “Umuwi ka na muna sa bahay, Gardo. Magpahinga ka. Bukas, pag-uusapan natin ‘to.”

Pinalayas nila ako. Ang sarili kong asawa, pinalayas ako.

Lumabas ako ng mansyon na mabigat ang dibdib. Pero hindi ako umuwi. Hindi ako tanga. Seaman ako, sanay ako sa hirap, sanay akong magbasa ng tao. Alam kong nagsisinungaling sila.

Naglakad-lakad ako sa bayan kahit madilim pa. Nag-iisip. Kung wala sa bahay, at wala sa mansyon, nasaan si Mika?

Napadaan ako sa isang karinderya na bukas na para sa mga driver ng jeep. Umupo ako at umorder ng kape. Narinig ko ang usapan ng dalawang lalaki sa kabilang mesa.

“Grabe talaga ‘yung orphanage ni Doña Solidad ‘no?” sabi nung isa. “Balita ko may mga batang nawawala.”

“Oo nga eh,” sagot nung isa. “Sabi nila inaampon daw ng mga foreigner. Pero bakit walang paalam sa mga kamag-anak? Tapos ang higpit ng bantay. Parang kulungan.”

Natigilan ako. Tahanan ng Pag-asa. Ang orphanage ng biyenan ko.

Biglang pumasok sa isip ko ang isang nakakatakot na posibilidad. Boarding school? O baka nasa orphanage?

Hindi. Hindi gagawin ‘yun ni Nerisa. Anak niya ‘yun. Apo ni Doña Solidad ‘yun. Bakit nila ilalagay sa ampunan ang sarili nilang kadugo gayong nagpapadala naman ako ng pera? 50,000 pesos kada buwan. Kulang pa ba ‘yun?

Pero ang kutob ng isang ama ay hindi nagkakamali.

Tumayo ako. Iniwan ko ang kape na hindi pa naiinom. Sumakay ako sa tricycle.

“Manong, sa Tahanan ng Pag-asa,” sabi ko.

“Sir, sarado pa ‘yun. At saka bawal pumasok doon kung walang appointment,” sabi ng driver.

“Ihatid mo lang ako sa malapit.”

Bahagi 2: Ang Nakakakilabot na Katotohanan

Nakarating ako sa compound ng Tahanan ng Pag-asa bago mag-alas singko. Mataas ang pader. May barbed wire sa taas. Gate na bakal na mas matibay pa sa gate ng munisipyo. May guard house, at nakita kong may bantay na nakasukbit na baril.

Orphanage ba ‘to o maximum security prison?

Hindi ako dumaan sa harap. Umikot ako sa likod. Gubat na ang parteng likod ng compound. Madamo at maputik dahil umulan kanina. Ginamit ko ang pagsasanay ko sa barko—ang pag-akyat, pagbalanse. Nakahanap ako ng isang puno ng mangga na ang sanga ay abot sa loob ng pader.

Dahan-dahan akong umakyat. Nanginginig ang tuhod ko, hindi sa pagod, kundi sa takot sa kung ano ang makikita ko.

Pagtawid ko sa pader, tumalon ako pababa. Tahimik ang paligid. May tatlong gusali. Isang malaki sa gitna, at dalawang mahaba sa gilid na mukhang dormitoryo.

Gumapang ako papalapit sa isa sa mga building. Ang baho. Amoy ihi, amoy luma, amoy kulob. Hindi ito ang amoy ng isang malinis na institusyon na pinagmamalaki ng biyenan ko sa TV.

Sumilip ako sa isang bintana. May rehas na bakal. Sa loob, madilim, pero may kaunting liwanag mula sa poste sa labas.

Nanlaki ang mata ko.

Nakita ko ang mga bata. Siksikan sila sa sahig. Walang kama. Banig lang at karton. Ang iba, walang unan. Payat na payat sila. Ang iba ay umiiyak nang tahimik sa pagtulog.

Lumipat ako sa kabilang bintana. Ganun din. Mga batang may sakit, mga batang marurungis.

“Diyos ko,” bulong ko. “Ganito ba ang charity niyo, Ma?”

Pero hinahanap ko si Mika. Naglakad pa ako papunta sa dulo ng building. May isang kwarto na nakahiwalay. Mas maliit. Mas madilim.

Sumilip ako.

Sa sulok ng kwarto, may isang batang nakaupo, nakayuko, yakap-yakap ang tuhod. Naka-daster na gula-gulanit. Ang buhok niya, na dati’y laging naka-braid at mabango, ngayon ay buhaghag at madumi.

Tumingala siya nang may marinig siyang kaluskos.

Tumama ang sinag ng buwan sa mukha niya.

Muntik na akong mapasigaw. Tinakpan ko ang bibig ko at tumulo ang luha ko nang walang pigil.

Mika.

Anak ko. Ang prinsesa ko. Ang dahilan kung bakit ako nagpapakamatay magtrabaho sa ibang bansa.

Nandoon siya. Payat na payat. Ang mga mata niya, na dati’y laging masayahin, ngayon ay lubog at puno ng takot.

“Mika…” bulong ko sa bintana. “Anak…”

Lumingon siya sa direksyon ko. Akala niya siguro nananaginip siya.

“Mika, si Papa ‘to.”

Dahan-dahan siyang tumayo. Paika-ika siyang lumapit sa rehas. Hinawakan niya ang bakal ng bintana. Ang liliit ng mga kamay niya, ang dudumi ng kuko.

“Papa?” Ang boses niya ay paos. “Papa, ikaw ba talaga ‘yan?”

“Oo anak, si Papa ‘to. Andito na ako.” Inabot ko ang kamay niya sa pagitan ng rehas. Ang lamig ng kamay niya.

Bigla siyang umiyak. Hindi iyak ng bata na nagmamaktol. Iyak ng isang tao na sobrang tagal nang nagtiis at ngayon lang nakaramdam ng pag-asa.

“Papa, ilabas mo ako dito. Please, Papa. Takot na takot na ako,” hagulgol niya, pero pilit niyang pinapahina ang boses para hindi marinig ng guard.

“Oo anak, ilalabas kita. Pangako. Pero bakit ka nandito? Sabi ng Mama mo nasa boarding school ka.”

Umiling siya habang tumutulo ang sipon at luha. “Hindi, Pa. Dinala ako dito ni Lola. Sabi niya, wala na raw tayong pera. Sabi ni Mama, kailangan ko daw dito muna kasi aalis sila.”

Kumulo ang dugo ko. Aalis? Walang pera? Saan napupunta ang 50 mil kada buwan?!

“Kailan pa, anak? Kailan ka pa nandito?”

“Matagal na po. Pag-alis mo, dinala na nila ako dito. Papa…” Humigpit ang hawak niya sa daliri ko. “Papa, kukunin na nila ako bukas.”

“Sino? Sinong kukuha sa’yo?”

“Yung mga foreigner po. Sabi ni Lola Soling, may bagong parents na daw ako. Dadalhin daw ako sa malayong lugar. Papa, ayoko sumama. Gusto ko sa’yo lang. Sabi nila nasa listahan na ako. Yung mga nasa listahan, hindi na bumabalik.”

Nanlamig ang buong katawan ko. “Listahan”. “Foreigner”. “Hindi na bumabalik”.

Human Trafficking.

Ang “orphanage” ng biyenan ko ay hindi bahay-ampunan. Ito ay isang tindahan. At ang mga paninda ay mga batang walang laban. At ang sarili kong anak ay ibebenta nila bukas?!

Tiningnan ko si Mika. “Mika, makinig ka sa akin. Hindi ako aalis nang hindi ka kasama. Lalabas tayo ngayon din.”

Sinubukan kong alugin ang rehas. Matibay. Kinakalawang na pero nakabaon sa semento. Hindi ko kayang sirain gamit ang kamay lang.

“Papa, may guard sa harap,” bulong ni Mika.

“Huwag kang mag-alala.” Tumingin ako sa paligid. Nakita ko ang isang tubo ng tubig na medyo luma na sa gilid ng pader. Kinalas ko ito gamit ang buong lakas ko. Galit ang nagbibigay sa akin ng lakas ngayon. Adrenaline.

Bumalik ako sa bintana. “Mika, lumayo ka nang kaunti. Tatanggalin ko ‘to.”

Ipinasok ko ang tubo sa pagitan ng rehas at pader. Ginamit ko ito bilang lever. “Ahhh!” Ungol ko habang pinipilit kongbwelahan ang bakal.

Kumricit ang semento. Umuga ang rehas. Isa pa. Buong pwersa.

Clang!

Natanggal ang isang rehas. Maluwag na. Kasya na ang bata.

“Halika na, bilis!”

Isinuot ni Mika ang ulo niya, tapos ang katawan. Hinila ko siya palabas. Nang mahawakan ko siya nang buo, niyakap ko siya nang mahigpit. Ang gaan-gaan niya. Buto’t balat. Amoy pawis at ihi, pero wala akong pakialam. Ito ang pinakamahalagang bagay sa mundo para sa akin.

“Papa…” humahagulgol siya sa leeg ko.

“Shhh. Mamaya na tayo mag-usap. Kailangan nating makaalis.”

Binuhat ko siya. Tumakbo kami pabalik sa puno ng mangga.

Pero bago kami makarating sa pader, biglang bumukas ang spotlight mula sa guard house.

“Sino ‘yan?!” sigaw ng guard. “Hoi! May tumatakas!”

Bang!

Isang putok ng baril ang umalingawngaw sa katahimikan ng gabi. Narinig ko ang paghampas ng bala sa pader malapit sa amin.

“Yuko!” sigaw ko kay Mika habang tinatakpan ko ang ulo niya.

Nagsilabasan ang mga tao mula sa main building. Nakita ko si Doña Solidad, nakapantulog pero may hawak na flashlight. At sa likod niya… si Nerisa.

“Hulin niyo! Huwag niyong hayaang makalabas!” sigaw ng biyenan ko. Ang boses niya ay hindi boses ng isang lola, kundi boses ng isang demonyo.

Hindi ako makakaakyat sa puno habang buhat ko si Mika nang ganito kabilis. Maaabutan kami.

Tumingin ako sa kaliwa. May isang maliit na pinto sa gilid ng compound, siguro lagusan ng basura.

“Kumapit ka nang mahigpit, anak,” bulong ko.

Tumakbo ako nang mabilis. Mas mabilis pa sa buong buhay ko. Rinig ko ang mga yabag nila sa likod ko. Rinig ko ang pagkasa ng baril.

Sinipa ko ang pinto. Luma na ito at gawa sa kahoy. Bumigay ito sa lakas ng sipa ko.

Nakalabas kami sa kalsada. Madilim pa rin. Gubat ang paligid.

“Doon tayo sa gubat, Papa!” turo ni Mika.

Pumasok kami sa talahiban. Ang tinik ng mga damo ay humihiwa sa balat ko, pero hindi ko iniinda. Takbo lang ako nang takbo habang yakap ang anak ko.

Nawala ang mga ilaw ng flashlight sa likod namin. Nakalayo kami.

Napaupo ako sa ilalim ng isang malaking puno, hinihingal. Ang puso ko ay parang sasabog.

Tiningnan ko si Mika. Nanginginig pa rin siya.

“Okay ka lang ba, anak?”

Tumango siya, pero ang tingin niya ay nasa malayo. “Papa… paano ‘yung ibang bata? Si Jenny? Si Boyet? Nasa listahan din sila.”

Doon ko naramdaman ang bigat ng sitwasyon. Nailigtas ko ang anak ko. Pero paano ang iba? At paano ko sisingilin ang asawa ko at biyenan ko sa ginawa nila?

Kinuha ko ang cellphone ko. Mabuti na lang at may signal.

Kailangan ko ng tulong. Hindi pwedeng pulis dito sa bayan, siguradong hawak sila ni Doña Solidad.

Naalala ko ang calling card na ibinigay sa akin ng isang pasahero sa eroplano kanina—isang ahente ng NBI na nakakwentuhan ko tungkol sa buhay-OFW.

Dinial ko ang numero.

“Hello? Agent Domeng?” sabi ko, habang hinahapo. “Si Gardo ‘to. Yung seaman. Kailangan ko ng tulong. May natuklasan akong sindikato. At ang pamilya ko ang nagpapatakbo.”

Tumingin ako sa langit. Pagsikat ng araw, sisiguraduhin kong babagsak sila. Lahat sila.

Bahagi 3: Ang Mga Mata sa Dilim

Hindi pa sumisikat ang araw, pero pakiramdam ko ay tanghaling tapat na sa init ng ulo at kaba na nararamdaman ko. Nakasiksik kami ni Mika sa ilalim ng isang lumang waiting shed sa gilid ng highway, malayo sa bayan ng San Ildefonso. Basang-basa kami ng hamog at pawis. Ang anak ko, na dating laging naka-bestida at amoy baby cologne, ngayon ay natutulog sa kandungan ko na puno ng putik ang binti at may mga galos sa braso. Hinaplos ko ang buhok niya. Ang nipis na. Dati, ang kapal ng buhok niya. Ngayon, parang nalalagas dahil sa stress at kakulangan sa nutrisyon. Sa bawat paghinga niya, may kasamang hikbi, kahit tulog. Anong klaseng demonyo ang kayang gumawa nito sa sarili niyang apo? Anong klaseng ina ang kayang tiisin na makita ang anak niya sa ganitong kalagayan?

Biglang nag-vibrate ang cellphone ko. Si Agent Domeng.

“Gardo, nasaan ka?” bungad niya. Walang paligoy-ligoy. Ang boses niya ay parang boses ng taong sanay na sa gulo, sanay na sa patayan.

“Nasa highway ako, papunta sa boundary. Kasama ko ang anak ko. Nailabas ko siya,” sagot ko, pabulong. Tumingin ako sa paligid. Bawat sasakyan na dumadaan ay kinatatakutan ko. Baka mga tauhan ni Doña Solidad. Baka mga pulis na bayaran.

“Delikado ka. Alam na ng buong bayan na may tumakas sa ‘Tahanan’. Nagkakagulo sila ngayon. Sabi ng source ko, naglabas na ng ‘shoot to kill’ order ang mga private guards ng biyenan mo. Palalabasin nilang kidnapper ka na kumuha sa apo niya,” mabilis na sabi ni Domeng. “Huwag kang pupunta sa terminal ng bus. May mga spotter sila doon.”

Napamura ako nang mahina. Kidnapper? Ako? Ang tatay? Pero alam kong sa probinsyang ito, ang pera ni Doña Solidad ang batas. Kung sasabihin niyang kidnapper ako, maniniwala ang mga pulis, o magpapanggap silang naniniwala kapalit ng sobre.

“Saan ako pupunta? Kailangan kong ilayo si Mika dito.”

“May abandonadong rest house sa lumang diversion road. Kulay asul ang gate. Doon tayo magkita. Huwag kang magtitiwala kahit kanino. Kahit sa mga dating kaibigan mo. Ang pera ng biyenan mo, umaabot hanggang sa mga tanod ng barangay.”

Pinatay ko ang tawag. Ginising ko si Mika. “Anak, gising na. Kailangan nating maglakad ulit.”

Dumilat siya. Ang mga mata niya… Diyos ko, ang mga mata niya ay parang sa matanda na. Pagod, walang kislap. “Papa, gutom na po ako.”

Parang dinudurog ang puso ko. Wala akong dalang pagkain. Naiwan ko ang bagahe ko sa bahay. Ang wallet ko, may ilang libo lang. “Malapit na tayo, anak. Bibili tayo ng tinapay.”

Naglakad kami sa gilid ng talahiban para hindi makita ng mga sasakyan. Bawat hakbang ay puno ng pag-iingat. Habang naglalakad, nagsimulang magkwento si Mika. Hindi ko siya tinatanong, pero kusa siyang nagsasalita, parang kailangan niyang ilabas ang lason sa dibdib niya.

“Papa, alam mo ba si Ate Jenny?” sabi niya. “Yung anak ni Mang Tomas na nagtitinda ng gulay?”

Tumango ako. Kilala ko si Mang Tomas. Mabait na tao. “Oo, anak. Bakit?”

“Nandoon din siya, Papa. Pero kinuha na siya nung isang linggo. Sabi niya babalik siya para bigyan ako ng chocolate. Pero hindi na siya bumalik. Tapos nung isang gabi, narinig ko si Lola Soling kausap yung isang lalaking puti. Nagtatawanan sila. Sabi nung lalaki, ‘Good quality’. Tapos binigyan niya ng makapal na envelope si Lola.”

Napahinto ako sa paglalakad. “Good quality.” Parang karne. Parang paninda. Ang mga batang ito, ang mga anak ng mahihirap na pamilya sa aming bayan, ay ibinebenta na parang mga hayop. At si Nerisa… alam ba niya ito? O nabulag lang siya ng pera?

“Anak,” tanong ko, pilit pinapatatag ang boses ko. “Ang Mama mo… dumadalaw ba siya?”

Tumango si Mika. “Opo. Minsan. Pero hindi siya pumapasok sa kwarto. Nasa office lang siya ni Lola. Naririnig ko silang nag-aaway minsan, pero madalas, nagbibilang sila ng pera. Papa, bakit hindi ako kinuha ni Mama? Nakikita niya akong nakasilip sa bintana. Kinakawayan ko siya. Pero tumatalikod lang siya.”

Doon na tumulo ang luha ko na kanina ko pa pinipigil. Ang galit ko kay Nerisa ay nag-apoy. Hindi na ito simpleng kapabayaan. Ito ay pakikipagsabwatan. Nakita niya ang anak namin. Nakita niya ang hirap. At tinalikuran niya para sa ano? Sa pera? Sa luho?

Nakarating kami sa rest house na sinabi ni Domeng. Luma na, puno ng agiw, pero may bubong. May isang itim na van na nakaparada sa likod. Lumabas si Agent Domeng. Matangkad, moreno, may pilat sa kilay. Hindi siya ngumiti. Tiningnan niya si Mika, tapos tiningnan ako.

“Mabuti buhay pa kayo,” sabi niya. Inabutan niya kami ng supot ng pandesal at bote ng tubig. Halos hablutin ni Mika ang pagkain sa gutom. Habang kumakain ang anak ko sa isang sulok, nag-usap kami ni Domeng sa labas.

“Gardo, makinig ka. Malalim ito,” simula ni Domeng habang nagsisindi ng sigarilyo. “Matagal na kaming nagmamanman sa ‘Tahanan ng Pag-asa’. Human trafficking syndicate ‘yan na nagbabalatkayong charity. Ang target nila, mga anak ng OFW o kaya mga mahihirap na pamilya na madaling bolahin sa ‘scholarship’. Pero kulang kami sa ebidensya. Ang galing maglinis ng biyenan mo. Lahat ng papel, legal. Adoption papers, waiver, lahat pirmado ng mga magulang.”

“Hindi ako pumirma ng kahit ano!” giit ko.

“Ikaw, hindi. Pero ang asawa mo?” Tinitigan niya ako sa mata. “Ang asawa mo ang legal guardian habang wala ka. Kung pumirma siya, legal ang pagpasok ni Mika doon sa papel. Pero ilegal ang kondisyon sa loob. At ilegal ang pagbebenta.”

“Kailangan nilang magbayad, Domeng. Lahat sila.”

“Oo, pero kailangan natin ng matibay na ebidensya. Hindi sapat ang kwento ni Mika. Bata siya, madaling baliktarin ng abogado ang sinasabi niya sa korte. Sasabihin nilang imahinasyon lang ‘yan o tinuruan mo lang. Kailangan natin ang ‘Black Book’.”

“Black Book?”

“Ang ledger. Ang listahan ng mga transactions. Ang listahan ng mga batang naibenta na, kung magkano, at kanino. At ang listahan ng mga susunod na ibebenta. Sabi ng asset ko sa loob, nasa opisina ni Doña Solidad ‘yun. Sa safe.”

Napaisip ako. Paano ko makukuha ‘yun? Imposibleng makabalik ako sa orphanage nang hindi namamatay.

“May isa pa,” dagdag ni Domeng. “Kailangan natin ng iba pang witness. Yung mga magulang na nawalan din ng anak. Kailangan nating basagin ang katahimikan nila. Takot silang lahat kay Solidad.”

Naalala ko ang sinabi ni Mika. Si Ate Jenny. Anak ni Mang Tomas.

“Kilala ko si Mang Tomas,” sabi ko. “Kung alam niyang ibinenta ang anak niya at hindi ‘scholarship’ ang nangyari… baka magsalita siya.”

“Delikado, Gardo. Pero wala tayong choice. Ikaw ang kailangang kumausap sa kanya. Hindi sila magtitiwala sa akin na taga-gobyerno. Pero magtitiwala sila sa’yo, dahil biktima ka rin.”

Bahagi 4: Ang Kasunduan ng mga Api

Iniwan ko muna si Mika kay Agent Domeng sa safe house. Mahirap, pero kailangan. Nangako si Domeng na poprotektahan niya ang anak ko kapalit ng buhay niya. Nagsuot ako ng jacket na may hood at sumakay sa motor ni Domeng pabalik sa bayan.

Tanghali na. Ang bayan ng San Ildefonso ay parang walang nangyari. Maingay ang palengke. Pero ramdam ko ang bigat ng hangin. May mga pulis na nag-iikot. May mga poster na nakadikit sa poste: “MISSING CHILD: MIKAELA REYES”. At sa ilalim, may nakalagay na “WANTED: GARDO REYES – KIDNAPPER”.

Ang bilis nila. Ginawa nila akong kriminal sa sarili kong bayan.

Pumunta ako sa pwesto ni Mang Tomas sa palengke. Nakita ko siya, nag-aayos ng tumpok ng talong. Payat na siya lalo. Malungkot ang mga mata.

Lumapit ako, nakayuko, tinatakpan ang mukha. “Mang Tomas,” bulong ko.

Nagulat siya. Tumingin sa paligid. “Gardo? Diyos ko, hinahanap ka ng mga pulis! Umalis ka dito!”

“Mang Tomas, makinig po kayo. Alam ko kung nasaan si Jenny.”

Natigilan siya. Nabitawan niya ang hawak na gulay. Hinawakan niya ang braso ko nang mahigpit. “Nasaan? Nasaan ang anak ko? Sabi nila nasa abroad na. Sabi nila nag-aaral.”

Hinila ko siya sa likod ng palengke, sa may tambakan ng basura kung saan walang tao. “Mang Tomas… wala na siya sa orphanage. Ibinenta na siya.”

Nanlaki ang mata niya. “Anong ibinenta? Gardo, huwag kang magbiro ng ganyan.”

“Nakita ko ang loob ng Tahanan, Mang Tomas. Nakita ko si Mika doon. Parang kulungan. Walang kama, walang pagkain. Ang mga bata, hinihintay lang na bilhin ng mga dayuhan. Sinabi sa akin ni Mika, kinuha na si Jenny nung isang linggo. At hindi scholarship ang pupuntahan niya.”

Bumagsak si Mang Tomas sa lupa. Umiyak siya nang walang boses. Ang sakit ng isang ama na nalamang niloko siya. “Pumirma ako… pumirma ako ng papel kasi sabi ni Solidad gaganda ang buhay niya. Sabi niya wala akong kwentang ama kung hindi ko bibigyan ng chance ang anak ko.”

“Ginamit nila ang kahirapan natin, Mang Tomas,” sabi ko, habang umaapaw ang galit sa dibdib ko. “Ginamit nila ang pangarap natin para sa mga anak natin para yumaman sila. Kasabwat ang asawa ko. Kasabwat silang lahat.”

Tumayo si Mang Tomas. Pinahid niya ang luha gamit ang likod ng palad niya na puno ng putik. Ang lungkot sa mata niya ay napalitan ng poot. “Anong gagawin natin, Gardo? Papatayin ko silang lahat.”

“Hindi. Hindi tayo papatay. Pababagsakin natin sila. Kailangan ko ng tulong niyo. Kailangan nating kumuha ng ebidensya sa loob ng mansyon. At kailangan nating ipunin ang iba pang magulang.”

Biglang may narinig kaming kaluskos. May dalawang lalaking naka-shades na papalapit. Mga goons ni Solidad.

“Takbo, Gardo!” sigaw ni Mang Tomas.

“Hoi! Ayan siya!” sigaw nung isa.

Tumakbo ako. Sinubukan nilang habulin ako pero hinarangan sila ni Mang Tomas. Binato niya ng basket ng kamatis ang mga lalaki. Nakita kong sinuntok siya ng isa, pero hindi siya tumumba. Binigyan niya ako ng oras.

Tumakbo ako papasok sa masikip na eskinita ng palengke. Kabisado ko ang pasikot-sikot dito. Bata pa ako, dito na ako naglalaro. Lumabas ako sa kabilang kalsada, sumakay ng tricycle, at nagpababa sa lumang simbahan.

Doon, tinawagan ko si Nerisa. Ito na ang huling baraha ko.

“Hello?” sagot niya agad. Halatang umiiyak siya.

“Nerisa,” sabi ko.

“Gardo! Nasaan kayo? Ibalik mo si Mika! Papatayin nila tayo! Hindi mo kilala si Mama!” Hysterical na siya.

“Alam ko kung anong ginagawa niyo, Nerisa. Alam ko ang bentahan. Alam ko ang listahan.”

Tumahimik siya.

“Gardo… wala akong choice. May utang kami. Malaki ang utang ni Mama sa mga sindikato. Kapag hindi kami nagdeliver ng mga bata, kami ang papatayin. Papatayin nila si Mika!”

“Kaya ibinenta mo ang sarili mong anak para iligtas ang sarili mo?!” sigaw ko. Ang sakit. Sobrang sakit na marinig mula sa kanya mismo.

“Hindi ko ginusto! Sabi ni Mama, sa mayamang pamilya naman mapupunta si Mika. Magiging okay siya doon. Gardo, umuwi ka na. Isauli mo siya. Aayusin natin ‘to.”

“Aayusin? Tapos na tayo, Nerisa. Makinig ka. Kung may natitira pang pagmamahal diyan sa puso mo para sa anak natin… tutulungan mo ako.”

“Paano? Binabantayan ako ni Mama.”

“Ang Black Book. Ang ledger sa safe. Kailangan ko ‘yun.”

“Hindi pwede… nasa kwarto niya ‘yun. Nakabantay ang mga aso.”

“Nerisa, isipin mo si Mika. Nakita ko siya. Buto’t balat. Takot na takot. Ganyan ba ang gusto mong mangyari sa kanya? Habambuhay siyang magiging alipin ng kung sino mang bumili sa kanya? Kung hindi mo ako tutulungan, ako mismo ang papatay sa inyo ng nanay mo sa korte. Ilalabas ko lahat ng baho niyo.”

Rinig ko ang paghinga niya. Ang pagdadalawang-isip.

“Bukas ng gabi,” bulong niya. “May charity gala sa munisipyo. Nandoon si Mama. Nandoon ang Mayor. Walang tao sa mansyon kundi mga guards. Iwan ko bukas ang back door ng kitchen. Alam mo ang code sa safe… birthday ni Mika.”

Binaba niya ang telepono.

Napaupo ako sa pew ng simbahan. Totoo kaya? O patibong ito? Birthday ni Mika… ginamit pa nila ang birthday ng anak ko para sa safe ng mga krimen nila.

Bumalik ako sa safe house. Ikinuwento ko kay Domeng ang lahat.

“Patibong ‘yan, sigurado,” sabi ni Domeng. “Pero ito lang ang chance natin.”

“Sasama ako,” sabi ni Mang Tomas na biglang dumating sa safe house, pasa-pasa ang mukha pero buhay ang diwa. Kasama niya ang tatlo pang magulang. Isang nanay na nawalan ng kambal, at isang tatay na ang anak ay ‘namatay’ daw sa sakit sa loob ng orphanage pero walang bangkay na ipinakita.

“Hindi lang ikaw ang galit, Gardo,” sabi ni Mang Tomas. “Lahat kami. Kung susugod ka sa impyerno, sasama kami. Susunugin natin ang demonyong ‘yan.”

Tiningnan ko sila. Mga magulang na ninakawan ng kinabukasan. Sila ang hukbo ko.

“Bukas ng gabi,” sabi ko. “Tatapusin natin ‘to.”

Kinabukasan, habang naghahanda kami, nilapitan ako ni Mika.

“Papa, aalis ka po ulit?”

Lumuhod ako para maging kapantay niya. “Oo, anak. May kukunin lang si Papa. Para hindi na tayo maagaw ng kahit sino.”

“Babalik ka ba, Papa? Promise?”

Hinalikan ko ang noo niya. Hinubad ko ang kwintas ko na may pendant na krus—bigay sa akin ng nanay ko bago siya namatay. Isinuot ko ito kay Mika.

“Babalik ako. Kahit anong mangyari, babalik ako. Kasi ikaw ang buhay ko.”

Naghanda na kami. Si Domeng, may dalang mga baril. Si Mang Tomas at ang ibang magulang, may dalang mga itak at tubo. Ako, dala ko ang galit ng isang ama.

Pagsapit ng dilim, sumugod kami sa mansyon habang nasa party ang mga demonyo.

Pero pagpasok namin sa gate, tahimik. Masyadong tahimik.

Nakabukas ang back door ng kitchen, tulad ng sabi ni Nerisa.

“Gardo, dahan-dahan,” bulong ni Domeng.

Pumasok ako. Dumiretso ako sa library kung nasaan ang safe. Nasa likod ito ng painting ni Doña Solidad.

Tinype ko ang code: 10-25-18. Birthday ni Mika.

Tumunog. Bumukas.

Nandoon ang ledger. Ang itim na kwaderno. At isang laptop.

Kinuha ko agad. “Nakuha ko na!” sigaw ko.

Biglang bumukas ang mga ilaw.

“Bravo, Gardo. Bravo.”

Nakatayo sa may pinto si Doña Solidad. Nakasuot ng gown, puno ng diyamante. At sa likod niya, nakatutok ang limang baril ng mga goons niya.

At sa tabi niya… si Nerisa. Nakayuko.

“Sabi ko naman sa’yo, Gardo,” ngiti ni Solidad. “Madaling utuin ang asawa mo. Mas mahal niya ang buhay niya kaysa sa anak niyo.”

Tinraidor ako ni Nerisa. Sa pangalawang pagkakataon.

“Akala mo ba makakaalis ka dito nang buhay?” tanong ni Solidad. “Sayang. Gwapo ka pa naman sana. Kaso pakialamero.”

Kumasa ang mga baril.

Tiningnan ko si Nerisa. “Bakit?”

Tumingin siya sa akin. At sa unang pagkakataon, nakita ko ang isang emosyon na hindi ko inaasahan. Hindi takot. Hindi pagsisisi. Kundi… determinasyon.

Biglang sumigaw si Nerisa. “DAPA!”

At pinatay niya ang main switch ng kuryente na nasa likod niya.

Nagdilim ang buong mansyon.

Bang! Bang! Bang!

Nagsimula ang putukan.

Bahagi 5: Ang Huling Sakripisyo ng Isang Ina

Naging impyerno ang mansyon sa loob ng ilang segundo. Ang dilim ay naging sandata namin, pero naging kumot din ng kamatayan. Sa bawat kislap ng baril ni Agent Domeng, nakikita ko ang mga anino ng mga nagtatakbuhan. Rinig ko ang sigaw ni Mang Tomas at ng mga magulang na sumugod dala ang poot ng ilang taong pagluluksa. Hindi sila natakot sa mga baril ng guards. Ang galit ng isang magulang na nawalan ng anak ay mas matapang pa sa kahit anong bala.

“Gardo! Ang bintana!” sigaw ni Nerisa sa dilim.

Naramdaman ko ang kamay niya. Hinila niya ako. Hindi papunta sa kanya, kundi papunta sa bintanang salamin na basag na.

“Umalis ka na! Dalhin mo ang ledger!” sigaw niya, habang tinutulak ako.

“Sumama ka! Nerisa, sumama ka!” sigaw ko, habang hawak ang laptop at ang itim na libro sa dibdib ko.

Biglang bumukas ang emergency light. Dim light, kulay pula. Parang dugo ang kulay ng paligid.

Nakita ko si Doña Solidad. Nakatayo siya sa gitna ng sala, hawak ang isang gold-plated na rebolber. Nakatutok sa akin. Wala na ang maskara ng pagiging “philanthropist”. Ang mukha niya ay purong demonyo.

“Walang aalis!” sigaw niya. Kinalabit niya ang gatilyo.

Bang!

Pumikit ako, hinihintay ang pagbaon ng bala sa katawan ko. Pero wala akong naramdaman.

Pagdilat ko, nakita ko si Nerisa. Nakahandusay sa paanan ko.

Sinalo niya ang bala.

“Nerisa!” Napaluhod ako. Binitawan ko ang laptop. Hinawakan ko siya. Dumadaloy ang dugo sa dibdib niya, tumatagos sa puti niyang damit.

“Mama…” bulong ni Nerisa, nakatingin sa nanay niya.

Natigilan si Solidad. Nanginginig ang kamay na may hawak ng baril. “Tanga ka! Tanga kang bata ka! Bakit mo sinalo?!”

“Dahil… dahil ayoko nang maging demonyo tulad mo,” hirap na sabi ni Nerisa. Tumingin siya sa akin. Ang mga mata niya, na puno ng luha, ay luminaw. Wala na ang takot. “Gardo… sabihin mo kay Mika… mahal na mahal ko siya. Sabihin mo… kaya ko ginawa ‘to… para sa kanya. Iligtas mo siya, Gardo. Takbo!”

“Hindi kita iiwan!”

“Umalis ka na!” sigaw ni Agent Domeng sabay hila sa akin. “Parating na ang mga pulis na hawak nila! Mawawalan ng saysay ang pagkamatay niya kung mahuhuli tayo!”

Hinalikan ko si Nerisa sa noo sa huling pagkakataon. “Papangako ko. Magbabayad sila.”

Tumakbo kami. Tumalon sa bintana. Ang mga magulang na kasama namin ay nagsilbing harang. Nakita ko si Mang Tomas na nakikipagbuno sa isang guard, sinasaksak niya ito sa hita gamit ang dala niyang ice pick. “Para kay Jenny! Para sa anak ko!” sigaw niya.

Nakalabas kami sa mansyon. Sumakay kami sa van. Mabilis na pinaharurot ni Domeng ang sasakyan habang nagpapalitan ng putok sa likuran.

Nang makalayo kami, tumingin ako sa likod. Ang mansyon ay unti-unting lumiliit, pero ang imahe ni Nerisa na nakahandusay sa sahig ay nakatatak na sa utak ko habambuhay. Ibinenta niya ang kaluluwa niya sa demonyo para mabuhay kami, pero sa huli, ibinigay niya ang buhay niya para tubusin kami.

Kinabukasan, sumabog ang balita.

Hindi dahil sa akin. Kundi dahil sa laman ng ledger at laptop.

Dinala namin ito direkta sa main office ng NBI sa Manila, kasama si Agent Domeng. Hindi kami nagtiwala sa local police.

Laman ng laptop ang mga video. Mga video ng bentahan. Mga litrato ng mga batang hubo’t hubad na inaalok sa mga dayuhan. At sa ledger… nandoon ang mga pangalan.

Hindi lang si Doña Solidad.

Governor. Congressman. Isang hepe ng pulisya. Mga sikat na negosyante. Pati isang judge. Sila ang mga “clients”. Sila ang mga bumibili ng laman. Sila ang mga halimaw na nagtatago sa likod ng barong tagalog at mamahaling amerikana.

Viral.

Kumalat sa social media ang mga video (na blinur ang mukha ng mga bata). Nag-trending ang #JusticeForMika, #JusticeForTheOrphans, #EndHumanTrafficking.

Hindi na nila kayang takpan. Sobrang laki ng eskandalo. Bumagsak ang stock market dahil sa mga negosyanteng sangkot. Nagkaroon ng rally sa harap ng Malacañang.

Isang linggo matapos ang raid, naaresto si Doña Solidad sa airport. Tatakas sana siya papuntang Europe. Nakita siya sa CCTV, nakasuot ng wig, hila ang maleta na puno ng cash. Pero hinarang siya ng mga ahente.

Wala na siyang nagawa kundi sumigaw at magwala habang pinoposasan. Ang babaeng akala mo’y diyos sa aming bayan, ngayon ay parang basang sisiw na kinakaladkad sa selda.

Bahagi 6: Ang Hatol at Ang Bagong Umaga

Makalipas ang isang taon.

Nakatayo ako sa harap ng puntod ni Nerisa. Malinis ito, may mga sariwang bulaklak. Kasama ko si Mika.

“Hi Mama,” sabi ni Mika. “First honor po ako. Sabi ni Papa, proud ka daw sa akin.”

Hinawakan ko ang balikat ng anak ko. “Oo anak. Sobrang proud siya sa’yo.”

Mabigat pa rin, pero nakakahinga na kami.

Ang kaso ay tinaguriang “Trial of the Decade”. Dahil sa dami ng ebidensya at sa testimonya ni Mang Tomas at ng ibang magulang, naging mabilis ang hatol.

Reclusion Perpetua. Habambuhay na pagkakakulong. Walang parole. Iyan ang hatol kay Doña Solidad at sa mga kasabwat niyang pulitiko. Ang yaman nila ay kinumpiska ng gobyerno at inilagay sa isang trust fund para sa mga biktimang bata.

Ang Tahanan ng Pag-asa ay ipinasara at giniba. Sa lugar na iyon, nagtayo ang gobyerno ng isang tunay na playground at parke.

Si Mang Tomas? Naging head siya ng isang advocacy group na tumutulong sa paghahanap ng mga nawawalang bata. Hindi man niya naibalik si Jenny nang buhay (nalaman namin sa ledger na namatay si Jenny sa sakit habang nasa kamay ng isang sindikato sa ibang bansa), ginamit niya ang sakit na iyon para iligtas ang iba.

At ako? Bumalik ako sa pagiging seaman? Hindi na.

Ginamit ko ang ipon ko at ang nakuha naming danyos para magtayo ng maliit na trucking business. Gusto ko, araw-araw kong nakikita si Mika. Ihahatid sa school, susunduin. Tutulungan sa assignment. Ipagluluto.

Ayoko nang mawala kahit isang sandali. Dahil natutunan ko sa pinakamasakit na paraan na ang oras at pamilya ang pinakamahalagang yaman na hindi kayang bilhin ng pera.

Tumingin ako kay Mika. Ang buhok niya ay mahaba na ulit at makintab. Bumalik na ang taba sa pisngi niya. Ang mga mata niya, bagama’t may bahid pa rin ng trauma, ay marunong nang ngumiti ulit. Nagpapatherapy kami pareho. Mahabang proseso, pero magkasama kami.

“Papa, uwi na tayo?” tanong niya.

“Sige anak, uwi na tayo.”

Habang naglalakad kami palabas ng sementeryo, napaisip ako.

Umuwi ako nang walang pasabi noon, umaasang makikita ko ang perpektong pamilya. Pero ang naabutan ko ay isang bangungot. Pero sa paggising ko sa bangungot na iyon, natagpuan ko ang katotohanan. Natagpuan ko kung sino talaga ang mahalaga. At higit sa lahat, nailigtas ko ang mundo ko.

Sa inyo na nagbabasa nito, may tanong ako.

Ilang beses ka na nagbulag-bulagan sa mga bagay na alam mong mali? Ilang beses mo nang ipinagpalit ang oras mo sa pamilya para sa pera?

Ang kwento ko ay tapos na, pero ang laban para sa mga batang tulad ni Mika at Jenny ay tuloy pa rin. Huwag tayong maging kampante. Tingnan niyo ang mga anak niyo. Yakapin niyo sila. Dahil hindi niyo alam kung kailan sila kukunin ng mga lobo sa paligid.

At kay Nerisa… kung nasaan ka man… pinapatawad na kita. Salamat sa huling ilaw na ibinigay mo.

Hanggang sa muli, Gardo