Nagniningning ang araw sa St. Jude Thaddeus International School, isa sa pinakamahuhusay at pinakamahal na paaralan sa lungsod. Puno ang parking lot ng mga luxury cars—Mercedes Benz, BMW, at mga SUV na kumikislap sa linis. Araw ng pagtatapos ng High School Batch 2026, at lahat ng mga magulang ay nakasuot ng mamahaling Barong Tagalog at Filipiniana. Amoy na amoy ang mamahaling pabango sa hangin, at bawat isa ay may hawak na bouquet ng bulaklak para sa kanilang mga anak.

Sa gitna ng karangyaang ito, isang matandang lalaki ang pilit na sumisilip sa siwang ng mataas na gate ng paaralan. Siya si Mang Karding. Nakasuot siya ng kupas na polo shirt na kulay asul, may mantsa pa ng arnibal sa laylayan, at ang kanyang pantalon ay halatang luma na. Wala siyang suot na sapatos, kundi isang pares ng tsinelas na pudpod na ang takong. Sa kanyang tabi ay ang kanyang bangka ng taho na araw-araw niyang pasan-pasan.

“Manong! Ilang beses ko bang sasabihin sa’yo na umalis ka diyan?” sigaw ng security guard na si Ompong, habang hawak ang kanyang batuta. “Nakaharang ka sa dadaanan ng mga bisita! Ang baho-baho mo pa!”

Lumapit si Dean Aragon, ang principal ng paaralan na kilala sa pagiging istrikto at matapobre. Nakataas ang kilay nito habang pinapaypayan ang sarili. “Guard, ano ba ‘yan? Bakit hindi mo pa paalisin ‘yang pulubi na ‘yan? Look at him, he looks disgusting! Baka isipin ng mga board members na nagpapapasok tayo ng kung sino-sino dito. This is an exclusive event!”

“Pasensya na po, Ma’am,” sagot ni Mang Karding, nanginginig ang boses habang nakayuko. “Gusto ko lang po sanang makita ang anak ko. Ga-graduate po kasi siya ngayon. Valedictorian po siya.”

Humagalpak ng tawa si Dean Aragon. Ang kanyang tawa ay matinis at puno ng panghahamak. “Valedictorian? Ang anak ng isang magtataho? Are you delusional, Manong? Ang mga estudyante dito ay galing sa mga de-kalidad na pamilya. Walang skwater dito. Umalis ka na bago pa kita ipakaladkad sa pulis!”

Napaluha si Mang Karding. Gusto niyang ipagtanggol ang sarili, pero sanay na siyang apihin. Dahan-dahan niyang binuhat ang kanyang pingga ng taho. “Sige po, Ma’am. Dito na lang po ako sa malayo. Pasilip na lang po.”

“No! I said get out! Ayoko makita ang pagmumukha mo sa perimeter ng school ko!” sigaw ng Dean bago tinalikuran ang matanda at pumasok sa loob ng air-conditioned na gymnasium.

Nagsimula ang seremonya. Ang entablado ay napapalamutian ng ginto at asul na dekorasyon. Isa-isang tinawag ang mga honor students. Nang tawagin ang pangalang “Joshua Hernandez, Valedictorian,” nagpalakpakan ang lahat. Umakyat si Joshua sa entablado, matangkad, gwapo, at puno ng talino. Ibinigay ni Dean Aragon ang medalya sa kanya na may malapad na ngiti.

“Congratulations, iho. You have a bright future ahead of you. Siguradong proud ang parents mo, nasaan sila?” tanong ng Dean habang inaabot ang microphone para sa speech.

Tinanggap ni Joshua ang mikropono. Tumingin siya sa dagat ng mga mukha sa audience—mga magulang na mayayaman, mga kaklaseng naka-ayos. Hinanap ng kanyang mata ang kanyang ama, pero wala ito sa upuan ng mga magulang. Alam niyang hindi papapasukin ang tatay niya.

Nagsimula siyang magsalita. “Good morning to our distinguished guests, teachers, parents, and fellow graduates…”

Maayos ang kanyang panimula. English, pulido, at puno ng wisdom. Pero sa kalagitnaan ng kanyang speech, huminto siya. Nakita niya mula sa malaking bintana sa likod ng gymnasium ang isang pamilyar na pigura sa labas ng gate, sa ilalim ng init ng araw, bitbit ang taho.

“I prepared a speech about success and ambition,” sabi ni Joshua, nagbago ang tono ng boses. Naging seryoso at emosyonal. “But I realized that true success is not about medals, grades, or money. It is about sacrifice.”

Nagulat ang lahat sa biglaang paglihis niya sa script. Si Dean Aragon ay nagtaka at sumenyas sa mga teachers.

“Kanina, habang papasok ako dito, nakita ko ang isang matandang pinaalis sa gate,” patuloy ni Joshua, nanginginig ang boses. “Sinabihan siyang madumi. Sinabihan siyang walang karapatan dito. Pinagtawanan siya dahil isa lang siyang magtataho.”

Tumingin si Joshua nang diretso kay Dean Aragon. Nanlaki ang mata ng principal.

“Ang matandang ‘yun,” turo ni Joshua sa bintana, “ay gumigising ng alas-tres ng madaling araw para magluto ng arnibal at sago. Naglalakad siya ng sampung kilometro araw-araw, umulan man o umaraw, para lang may maipang-baon ako. Wala siyang bagong damit dahil ang pera pambili nun ay ibinibigay niya sa akin pambili ng libro. Tiniis niyang gutom siya para lang busog ako.”

Bumaba si Joshua sa entablado. Nagulat ang lahat. “Saan siya pupunta?” bulungan ng mga tao.

Dire-diretso si Joshua palabas ng gymnasium. Sinundan siya ng spotlight at ng mga camera. Sinundan din siya ng mga mata ng naguguluhang audience. Binuksan niya ang malaking pinto at tumakbo papunta sa gate.

Nakita niya si Mang Karding na paalis na sana, nakayuko at umiiyak.

“Tay!” sigaw ni Joshua.

Lumingon si Mang Karding. “Anak? Joshua? Bakit ka lumabas? Ang speech mo?”

Niyakap ni Joshua ang kanyang ama nang mahigpit. Wala siyang pakialam kung nadumihan ang kanyang toga ng pawis at arnibal. “Tay, hindi ako aakyat sa entablado kung wala ka.”

Hinila ni Joshua ang kanyang ama papasok. Sinubukan silang harangin ng guard pero tinitigan ni Joshua ito ng masama. “Subukan mong pigilan ang tatay ko, isosoli ko ang lahat ng award na binigay ng eskwelahang ito.”

Walang nagawa ang guard. Naglakad sila pabalik sa gymnasium. Hawak-kamay. Ang Valedictorian at ang Magtataho.

Pagpasok nila, tahimik ang buong gym. Rinig ang bawat yapak ng tsinelas ni Mang Karding sa makintab na sahig. Umakyat sila sa stage. Kinuha ni Joshua ang kanyang gintong medalya at isinuot ito sa leeg ng kanyang ama. Hinubad niya ang kanyang toga at ipinatong sa balikat ni Mang Karding.

“Ladies and gentlemen,” sabi ni Joshua sa mikropono habang nakaakbay sa ama, “I present to you, the real Valedictorian of my life. My father, Mang Karding. Siya ang dahilan kung bakit ako nandito. Ang dumi na nakita niyo sa kanya? ‘Yan ang dumi ng marangal na trabaho. Mas malinis pa ‘yan kaysa sa ugali ng mga taong nanghuhusga base sa pananamit.”

Napatingin ang lahat kay Dean Aragon na halos lumubog sa kanyang upuan sa sobrang hiya. Pulang-pula ang mukha nito at hindi makatingin sa mag-ama.

Ilang sandali ng katahimikan ang namayani. Maya-maya, isang magulang ang tumayo at pumalakpak. Sumunod ang isa pa. Hanggang sa ang buong gymnasium ay nag-standing ovation. Dumagundong ang palakpakan at hiyawan. Maraming magulang ang napaluha.

Umiyak si Mang Karding, hindi dahil sa lungkot, kundi sa saya at karangalan. Niyakap niya ang anak sa harap ng libo-libong tao.

Pagkatapos ng seremonya, maraming lumapit kay Mang Karding para kamayan siya. Humingi ng tawad ang board members sa inasal ng principal. Balita ko, kinabukasan din ay nag-resign si Dean Aragon dahil sa kahihiyan sa social media. Si Joshua naman ay naging scholar sa isang sikat na unibersidad at ngayon ay isa nang matagumpay na engineer, pero hinding-hindi niya kinakalimutan na ang pundasyon ng kanyang tagumpay ay galing sa isang simpleng bangka ng taho.