Sa ilalim ng malawak na canopy ng Sierra Norte, ang bawat kaluskos ng dahon ay maaaring tanda ng panganib. Dito naninirahan si Sergeant Rodel Sarmiento, isang disiplinadong kawal na may lihim na pangarap.

Sa kabila ng kanyang matikas na tindig, hindi lamang bala ang laman ng kanyang isipan. May dala siyang maliit na notebook sa kanyang bulsa na naglalaman ng mga pangarap niyang lesson plan.

“Balang araw,” bulong niya habang nililinis ang kanyang riple, “ako naman ang magtuturo.” Para sa kanya, ang tunay na kapayapaan ay hindi matatagpuan sa armas kundi sa loob ng silid-aralan.

Ang Sierra Norte ay isang lugar kung saan ang bawat bata ay nakatingin nang may halong takot at paghanga. Batid ni Rodel na ang karunungan ang tanging paraan upang matapos ang siklo ng karahasan sa baryo.

Ngunit ang tensyon sa pagitan ng militar at mga rebelde ay parang isang apoy na anumang oras ay sisiklab. Ang mga residente ay nananatiling tahimik, natatakot na ang maling salita ay magdulot ng kanilang kamatayan.

Ramdam ni Rodel ang bigat ng katahimikang ito sa tuwing siya ay nagpapatrolya sa masukal na gubat. Alam niyang may kulang sa kanilang presensya, at ang disiplina niya ay tanging panangga sa kawalan ng katuwiran.

Ang bawat tibok ng kanyang puso ay paalala na ang kanyang serbisyo ay hiram na oras lamang. Nananabik siya sa araw na ang hawak niya ay yeso sa halip na malamig na bakal ng baril.

Habang lumulubog ang araw, lalong lumalalim ang misteryo ng bundok na nagtatago ng maraming sikreto. Hindi alam ni Rodel na ang kanyang paninindigan ay malapit nang dumaan sa pinakamahirap na pagsubok.

Ang misyong ito ay hindi lamang tungkol sa seguridad, kundi tungkol sa pagpili sa pagitan ng tungkulin at ng puso. Sa gitna ng kagubatan, naghihintay ang isang tadhana na babago sa kanyang buong buhay.

Nagpapatuloy ang kanyang paglalakad habang ang anino ng gabi ay dahan-dahang bumabalot sa buong Sierra Norte. Ang pangarap ng isang sundalo ay magsisimula sa isang engkwentrong hindi niya kailanman malilimutan.

Habang nagbabantay sa paligid ng medical mission, isang pangalan ang paulit-ulit na naririnig ni Rodel mula sa mga bulong ng mga tagabaryo. “May dalagang dumadaan dito tuwing gabi,” kuwento ng isang matanda, “nag-iiwan siya ng gamot sa may pilapil.”

Ang misteryosong babaeng ito ay tila isang anino na hindi mahuli-huli ng mga patrol ng militar. Sabi ng iba ay kasama siya sa mga nasa kabila, ngunit ang kanyang puso ay laging nasa mga maysakit na bata.

Walang nakakaalam ng kanyang tunay na pangalan o kung saan siya nanggagaling sa dilim ng gubat. Ang tanging tawag sa kanya ng mga tao, dahil sa pag-asang dala niya sa gitna ng kadiliman, ay “Tala.”

Naging palaisipan kay Rodel ang pagkatao ni Tala na tila isang buhay na alamat sa Sierra Norte. Paanong ang isang kaaway ay nagagawang magmalasakit sa mga taong dapat ay kinatatakutan siya?

Ayon sa mga usap-usapan, si Tala ay payat, mabilis lumakad, at laging may dalang pouch na puno ng mga gamot. Naglalaman ito ng betadine, bandage, at paracetamol para sa mga batang nilalagnat.

“Kung may lagnat ang bata, hindi ba pwedeng bigyan?” Ito raw ang marahang banggit ni Tala sa mga magulang na natatakot tumanggap ng tulong. Ang kanyang tinig ay tila musika na nagbibigay ng panandaliang kapayapaan sa baryo.

Hindi mapigilan ni Rodel na ikumpara ang sarili sa babaeng ito na tinatawag nilang rebelde. Pareho silang may bitbit na misyon, ngunit magkaiba ang paraan ng kanilang paglilingkod sa bayan.

Gabi-gabi ay masusing nagmamasid si Rodel sa mga pilapil, umaasang masilayan ang anino ni Tala. Gusto niyang malaman kung ang babaeng ito ay banta ba talaga o isang anghel sa gitna ng giyera.

Ang bawat bote ng gamot na naiiwan sa ilalim ng puno ay isang tahimik na pagrerebelde laban sa sistema. Ipinapakita nito na ang gutom at sakit ay walang pinipiling panig o kulay ng uniporme.

Sa isip ni Rodel, ang alamat ni Tala ay unti-unting bumabasag sa pader ng kanyang pagiging sundalo. Ang paghahanap sa misteryosong dalaga ay simula na ng isang engkwentrong hindi nauuwi sa putukan.

Isang gabing madilim at walang buwan, nagpasya si Rodel na lumabas sa perimeter nang mag-isa. Bitbit ang kanyang riple ngunit walang balak itong gamitin, nagtungo siya sa dulo ng pilapil kung saan madalas makita ang mga gamot.

Sa gitna ng katahimikan, narinig niya ang marahang kaluskos ng mga damo sa kanyang likuran. Mabilis siyang lumingon at itinuro ang kanyang flashlight, ngunit isang malamig na dulo ng patalim ang naramdaman niya sa kanyang leeg.

“Huwag kang gagalaw, sundalo,” isang malumanay ngunit matapang na tinig ang bumulong sa kanya. Sa ilalim ng liwanag ng kanyang flashlight, nakita niya ang isang dalagang may malalim na mga mata—si Tala.

Hindi banta ang nakita ni Rodel sa kanyang mukha, kundi isang pagod na nagmumula sa mahabang panahon ng pagtatago. Dahan-dahang ibinaba ni Rodel ang kanyang baril bilang tanda ng pagsuko at paggalang.

“Hindi ako narito para saktan ka,” marahang sabi ni Rodel habang nakatingin sa pouch na suot ng dalaga. Napansin niya ang mga gasgas sa braso ni Tala na tila nakuha sa pagsuot sa masukal na kagubatan.

Ibinalik ni Tala ang kanyang patalim sa lalagyan nito ngunit nanatiling mapagmatyag ang kanyang mga mata. “Bakit ka narito? Ang mga katulad mo ay nagdadala lamang ng takot sa baryong ito,” tanong niya.

Sumagot si Rodel na ang layunin niya ay proteksyon, ngunit inamin niyang hinahangaan niya ang tapang ng dalaga. Nagkaroon ng sandaling katahimikan sa pagitan ng dalawang magkaaway na tila pinagbuklod ng iisang layunin.

“Ang gamot na dala mo ay para sa batang may pulmonya sa dulo ng sapa, hindi ba?” tanong ni Rodel. Nagulat si Tala na alam ng sundalo ang kalagayan ng mga tao sa paraang hindi karaniwan sa mga naka-uniporme.

Dito nagsimula ang isang mahabang usapan tungkol sa tunay na kahulugan ng pagsisilbi at kung sino ang tunay na kalaban. Napagtanto ni Rodel na si Catalina—ang tunay na pangalan ni Tala—ay biktima rin ng pagkakataon.

Bago magliwanag, naghiwalay ang dalawa na may dalang bagong pananaw sa kani-kanilang mga ipinaglalaban. Ang engkwentrong ito ay nag-iwan ng marka sa puso ni Rodel na mas malalim pa sa anumang sugat ng digmaan.

Bumalik si Rodel sa kampo na tila lutang ang isip, bitbit ang amoy ng kagubatan at ang tinig ni Catalina. Sa loob ng command post, ramdam ang tensyon habang nakatitig sa mapa si Lieutenant Arnold Dagio.

“Sgt. Sarmiento, masyadong lumalalim ang pakikipag-usap mo sa mga sibilyan,” puna ni Dagio habang hindi inaalis ang tingin sa mga pulang marka. Ang kanyang boses ay malamig at puno ng babala na hindi dapat balewalain.

Iniutos ng Lieutenant ang paghihigpit sa perimeter at ang pagbabawas sa pakikipagkwentuhan sa mga tagabaryo. Para kay Dagio, ang bawat ngiti ng residente ay maaaring isang bitag na naghihintay na sumabog.

“Sir, ang health mission para sa mga bata?” matapang na tanong ni Rodel, umaasang may puwang pa ang malasakit. Ngunit isang matalim na tingin lamang ang isinagot ng kanyang superior sa kanyang katanungan.

“Mission stays pero iwas sa lalim ng baryo, baka may nagmamatyag sa atin doon,” tugon ni Dagio nang may halong pinalidad. Malinaw ang mensahe: ang seguridad ng mga sundalo ay mas mahalaga kaysa sa serbisyo sa tao.

Naramdaman ni Rodel ang lumalaking pader sa pagitan ng kanyang tungkulin at ng kanyang sariling konsensya. Paano niya mapoprotektahan ang mga tao kung ang utos ay ituring silang lahat na posibleng banta sa seguridad?

Sa bawat gabing nagdadaan, lalong nagiging mahigpit ang mga patakaran sa loob ng kampo ni Rodel. Ang mga sundalong dati ay nakikipaglaro sa mga bata ay tila naging mga rebultong bakal na walang emosyon.

Lihim na nagmamasid si Rodel sa kanyang mga kasamahan, tinitingnan kung mayroon pang natitirang habag sa kanilang mga mata. Ngunit ang takot na itanim ni Dagio ay unti-unting lumalamon sa pagkatao ng kanyang mga kasama sa yunit.

Ang disiplinang dati ay ipinagmamalaki ni Rodel ay naging tila isang tanikala na sumasakal sa kanyang tunay na hangarin. Alam niyang hindi magtatagal ay kakailanganin niyang pumili sa pagitan ng pagsunod at ng pagiging tao.

Ang Sierra Norte ay nagiging isang pressure cooker na handa nang sumabog sa anumang pagkakamali o maling galaw. Habang humihigpit ang hawak ni Dagio, lalong lumalayo ang loob ni Rodel sa unipormeng kanyang pinakamamahal.

Isang madaling araw, bumasag ang sunod-sunod na putok ng baril sa katahimikan ng masukal na bahagi ng sapa. Sumiklab ang isang biglaang engkwentro nang makasagupa ng patrol ni Dagio ang isang grupo ng mga armadong anino.

Sa gitna ng kaguluhan, nakita ni Rodel ang isang pamilyar na pigura na nagtatangkang tumakas mula sa talahiban. Si Catalina iyon, bitbit pa rin ang kanyang pouch ng gamot, habang ang mga bala ay humahagibis sa paligid niya.

“Target sighted! Huwag ninyong hayaang makatakas!” sigaw ni Lieutenant Dagio habang itinuturo ang direksyon ni Catalina. Agad na itinaas ng mga sundalo ang kanilang mga armas, handang tapusin ang buhay ng tinuturing nilang kaaway.

Hindi nag-isip nang dalawang beses si Rodel nang makita niyang nakatutok na ang baril ng kanyang kasamahan sa dalaga. Tumakbo siya nang mabilis patungo sa kinaroroonan ni Catalina, hindi alintana ang panganib na maaari siyang tamaan.

“Huwag! Sibilyan siya!” sigaw ni Rodel habang inihahagis ang kanyang katawan upang harangan ang linya ng apoy. Gamit ang kanyang sariling katawan bilang kalasag, niyakap niya si Catalina at itinulak ito pababa sa isang ligtas na kanal.

Napatigil ang putukan sa gulat ng lahat nang makitang ang sarili nilang sergeant ang pumoprotekta sa target. Ang usok ng pulbura ay humalo sa matinding katahimikan na bumalot sa paligid matapos ang maikling bakbakan.

Galit na lumapit si Dagio kay Rodel, ang kanyang mukha ay kasing pula ng mga sugat na natamo ng kanyang mga tauhan. “Ano ang ginagawa mo, Sarmiento? Iniligtas mo ang isang kaaway ng gobyerno!” sigaw ng Lieutenant.

Tumingin si Rodel nang diretso sa mga mata ng kanyang superior habang hawak-hawak pa rin ang nanginginig na si Catalina. “Tao po ang iniligtas ko, Sir, hindi kaaway,” mahinahon ngunit matatag na sagot ng sundalo sa gitna ng kakahuyan.

Alam ni Rodel na sa sandaling iyon, tinapos na niya ang kanyang karera sa militar na binuo niya ng maraming taon. Ang pagpili sa buhay ni Catalina ay nangangahulugan ng pagtalikod sa kanyang ranggo, sa kanyang sahod, at sa kanyang seguridad.

Habang sapilitang kinukuha ng mga sundalo si Catalina, nanatiling nakatayo si Rodel, tanggap ang anumang parusang darating. Sa kanyang isip, mas mahalaga ang isang buhay na nailigtas kaysa sa anumang medalyang maaari niyang makuha sa pagpatay.

Sa loob ng isang linggo, hinarap ni Rodel ang pinakamabigat na paglilitis ng kanyang buhay sa loob ng kampo. Tinanggalan siya ng tsapa, kinuha ang kanyang riple, at binasahan ng kasong insubordination sa harap ng yunit.

“Wala nang puwang sa hukbo ang isang sundalong mas pinapairal ang emosyon kaysa sa utos,” hatol ni Lieutenant Dagio. Ang bawat salita ay tila isang matalim na kutsilyo na humihiwa sa dangal na iningatan ni Rodel.

Ang kanyang dishonorable discharge ay mabilis na naisakatuparan, na nag-iwan sa kanya na walang anuman kundi ang damit sa kanyang likuran. Pinanood niya ang pag-alis ng truck na nagdala sa kanya palabas ng perimeter na dati niyang binabantayan.

Naglakad si Rodel pabalik sa baryo, hindi bilang isang Sergeant, kundi bilang isang ordinaryong lalaking naghahanap ng bagong simula. Ang mga tagabaryo ay nakatingin sa kanya nang may pagtataka at hindi maipaliwanag na respeto sa kanilang mga mata.

Wala na siyang baril na nakasukbit sa balikat, ngunit sa unang pagkakataon, naramdaman niyang mas magaan ang kanyang pakiramdam. Ang bigat ng uniporme ay napalitan ng isang kakaibang uri ng kalayaan na noon lamang niya naranasan.

Tumuloy siya sa isang maliit na kubo sa gilid ng bundok, dala ang kanyang lumang notebook na puno ng mga pangarap. Kahit sibak na sa serbisyo, hindi nawala kay Rodel ang disiplinang itinanim ng maraming taon sa military academy.

Sa gabi, hindi na siya nag-iisip ng perimeter security o tactical maneuvers para sa susunod na operasyon ng kabilang panig. Sa halip, binubuklat niya ang kanyang mga aklat sa edukasyon, naghahanda para sa isang bagong uri ng pakikipaglaban.

Napagtanto ni Rodel na ang pagkawala ng kanyang posisyon ay hindi katapusan, kundi ang pagbubukas ng isang pintuan. Ang kanyang layunin ay hindi na protektahan ang lupa, kundi linangin ang kaisipan ng mga taong naninirahan dito.

Madalas siyang makitang nakaupo sa ilalim ng puno ng mangga, nagbabasa habang ang mga bata ay dahan-dahang lumalapit. Ang takot na dati nilang nararamdaman sa kanya bilang sundalo ay unti-unting napapalitan ng kuryosidad at pagtitiwala.

Si Rodel Sarmiento ay hindi na ang taong pumatay para sa kapayapaan; siya na ngayon ang taong magtatanim nito. Ang kanyang pagkatao ay muling nabuo sa bawat pahina ng notebook na dati ay tago, ngunit ngayon ay bukas na.

Malayo sa masukal na bundok, sa loob ng isang gusaling yari sa salamin at asero, hindi mapakali ang bilyonaryong si Don Leandro Vergara. Sa kanyang mesa ay nakalatag ang mga report ng orphanage noong dekada nubenta na kanina pa niya tinititigan nang masinsinan.

“Kung totoo ang ukit sa locket, baka mas malapit ang hinahanap natin kaysa sa iniisip natin,” bulong niya sa kanyang tauhan. Ang bawat pahina ng dokumento ay tila mga piraso ng isang puzzle na sumusubok sa kanyang matandang memorya at pagtitiis.

Si Don Leandro ay hindi lamang naghahanap ng isang tagapagmana; hinahanap niya ang kapatawaran para sa mga pagkakamali ng kanyang nakaraan. Ang kanyang anak na babae, na nawala sa gitna ng isang trahedya, ay ang tanging kulang sa kanyang marangyang buhay.

“Catalina,” wika niya sa hangin habang hinahawakan ang isang lumang larawan ng isang sanggol na may tanging locket bilang pagkakakilanlan. Naniniwala siya na ang kanyang anak ay buhay pa at naghihintay na mahanap sa isang liblib na sulok ng bansa.

Isang imbestigador ang lumapit at naglatag ng bagong impormasyon tungkol sa isang dalagang nakita sa Sierra Norte na may katulad na pisikal na katangian. Sinasabing ang dalagang ito ay naninirahan sa pagitan ng mga sibilyan at mga rebelde sa ilalim ng pangalang Tala.

Nanginig ang kamay ni Don Leandro nang makita ang isang malabong litrato ng dalagang nag-aabot ng gamot sa isang batang maysakit. Nakita niya sa mga mata nito ang parehong determinasyon at pagmamahal na taglay ng kanyang yumaong asawa noong nabubuhay pa.

“Kung may araw na gusto mong magpahinga sa pangalan mo, hindi mo kailangang patunayan ang apelyido mo sa akin,” sambit ni Don Leandro. Sa kanyang isip, ang paghahanap na ito ay hindi na tungkol sa yaman kundi tungkol sa muling pagbubuo ng isang pamilya.

Para sa kanya, ang apelyidong Vergara ay maaaring isang pabigat, ngunit ang unang apelyido ng kanyang anak ay dapat ay “pag-asa.” Agad niyang ipinahanda ang kanyang pribadong sasakyan upang maglakbay patungo sa mapanganib na lalawigan ng Sierra Norte.

Batid ni Don Leandro ang panganib ng lugar, ngunit walang anumang banta ang makakapigil sa isang ama na nagnanais na makabawi. Ang bawat kilometrong lalakbayin niya ay isang hakbang patungo sa katotohanang matagal na niyang ibinaon sa kanyang sariling puso.

Habang umaalis ang kanyang konboy, ang langit sa lungsod ay tila nakikiramay sa bigat ng kanyang nararamdaman sa sandaling iyon. Ang paghahanap kay Catalina ay hindi lamang isang misyon, kundi ang huling pagkakataon ni Don Leandro na maitama ang lahat.

Sa loob ng malalim na bahagi ng baryo, kung saan hindi na umaabot ang ingay ng mga truck ng militar, muling nagtagpo ang landas nina Rodel at Catalina. Hindi na sila nagtatago sa dilim; sa halip, pareho silang nakatayo sa ilalim ng init ng araw sa gitna ng isang munting komunidad.

Si Rodel, na wala na ang unipormeng simbolo ng kanyang dating kapangyarihan, ay nagsimulang magtayo ng isang makeshift na paaralan sa silong ng isang malaking puno ng narra. Ginamit niya ang kanyang mga huling ipon upang bumili ng mga papel, lapis, at ilang lumang libro para sa mga bata.

“Salamat,” wika ni Catalina isang hapon habang pinagmamasdan ang mga batang masayang nag-aaral sa ilalim ng puno. “Salamat sa tuloy na ginawa mo para sa kanila, kahit na hindi ka na isang sundalo sa mata ng batas.”

Ngumiti si Rodel habang inaayos ang isang upuang gawa sa kawayan na unti-unti nang nasisira. “Hindi ako gumawa nito nang mag-isa,” sagot niya habang nakatingin sa mga gamot na maayos nang nakasalansan sa isang sulok ng kanilang silid-aralan.

Naging katuwang ni Rodel si Catalina sa pag-aalaga sa komunidad, kung saan ang edukasyon at kalusugan ay naging magkatuwang na misyon. Si Catalina ang nagtuturo ng tamang paglilinis at pag-iwas sa sakit, habang si Rodel naman ang nagbubukas ng mundo ng pagbabasa at pagsusulat.

Dito nila napatunayan na ang tunay na paglilingkod ay wala sa kinang ng tsapa o sa bigat ng armas na dala-dala. Ang bawat batang natututong sumulat ng kanilang pangalan ay isang tagumpay na mas matamis pa sa anumang napanalunang labanan sa bundok.

Bagaman marami pa ring banta sa paligid, ang munting paaralan ay naging isang santuwaryo ng kapayapaan para sa mga residente. Ang mga magulang na dati ay takot lumapit sa mga awtoridad ay ngayon ay kusa nang tumutulong sa pagpapaganda ng kanilang munting paaralan.

Napahawak si Rodel sa kanyang dibdib, hindi dahil sa pagod kundi sa saya na may kasama pa ring kaunting takot sa hinaharap. Alam niyang anumang oras ay maaaring magbago ang lahat, ngunit sapat na ang sandaling ito upang masabing sulit ang kanyang sakripisyo.

Si Catalina naman ay unti-unti nang nakakaramdam ng seguridad sa piling ng taong dating nagtangka siyang dakpin sa gitna ng gubat. Ang kanilang samahan ay lumago mula sa pagiging magkaaway tungo sa pagiging magkatuwang sa pangarap na baguhin ang Sierra Norte.

Ang buhay nila sa baryo ay simple, ngunit puno ng kabuluhan na hindi kailanman matatagpuan sa loob ng isang kampo militar. Sa bawat pagsikat ng araw, lalong tumitibay ang kanilang panata na ang pag-asa ay isang trabahong dapat piliin araw-araw.

Isang hapon na tila tumigil ang mundo, isang mahabang linya ng mga mamahaling sasakyan ang dahan-dahang pumasok sa maputik na daan ng baryo. Ang alikabok na nilikha ng mga gulong ay tila isang tabing na naghahanda sa lahat para sa isang malaking pagbubunyag.

Bumaba si Don Leandro Vergara mula sa kanyang sasakyan, ang kanyang mga mata ay agad na naghanap sa gitna ng maraming tao. Sa ilalim ng puno ng narra, nakita niya ang isang dalagang may hawak na aklat, kausap ang isang lalaking may bakas ng disiplina sa bawat kilos.

Naglakad ang matanda nang may panginginig sa kanyang mga binti, ang bawat hakbang ay tila pagbabalik sa nakaraang tatlumpung taon. Napatigil si Catalina at si Rodel nang mapansin ang banyagang pigura na papalapit sa kanilang munting paaralan sa gitna ng kagubatan.

Inilabas ni Don Leandro ang locket na matagal na niyang iniingatan, ang gintong kislap nito ay tumama sa liwanag ng papalubog na araw. “Catalina,” ang tanging nabanggit niya, ang boses ay puno ng pagsisisi at matinding pananabik na hindi na mapigilan.

Nanlaki ang mga mata ni Catalina nang makita ang kapares ng locket na suot-suot niya sa ilalim ng kanyang simpleng damit mula pa noong bata siya. Ang katotohanang matagal na niyang itinatago sa kanyang puso ay biglang naging buhay sa harap ng isang estranghero.

Hindi makapaniwala ang mga tagabaryo na ang kanilang “Tala” ay ang nawawalang anak ng isa sa pinakamayamang tao sa buong bansa. Maging si Rodel ay napatulala, napagtanto na ang dalagang iniligtas niya ay may dugong bughaw na dumadaloy sa kanyang mga ugat.

Ang mga bodyguard ni Don Leandro ay nanatili sa malayo bilang paggalang sa sagradong sandali ng muling pagkikita ng mag-ama. Walang marangyang salu-salo, tanging ang tunog ng hangin sa mga puno at ang hikbi ng isang amang nahanap na ang kanyang kayamanan.

“Narito ako upang ibigay sa iyo ang buhay na nararapat sa iyo, Catalina,” muling wika ng matanda habang nakatingin sa paligid. Inalok niya ang lahat ng karangyaan ng lungsod, ang kaligtasan ng kanyang mansyon, at ang kapangyarihan ng kanilang apelyido.

Tumingin si Catalina kay Rodel, pagkatapos ay sa mga batang nakaupo sa damuhan na naghihintay sa susunod nilang aralin tungkol sa pag-asa. Ang mundong iniaalok ng kanyang ama ay malayo sa mundong binuo niya sa piling ng mga taong nangangailangan sa kanya.

Ang rebelasyon ay hindi lamang nagdala ng yaman, kundi nagdala rin ito ng isang mahirap na desisyon para sa batang dalaga. Sa pagitan ng kanyang nakaraan at ng kanyang piniling kinabukasan, kailangang magpasya si Catalina kung sino ba talaga siya.

Humarap si Catalina kay Don Leandro nang may banayad na ngiti, ngunit ang kanyang mga mata ay nanatiling matatag sa kanyang desisyon. “Salamat, ama, sa paghahanap sa akin, ngunit ang aking buhay ay wala sa mga mansyon ng lungsod kundi rito sa Sierra Norte.”

Nagulat ang matanda, subalit sa huli ay tumango siya nang may paggalang sa paninindigan ng kanyang anak na ngayon lamang niya tunay na nakilala. Napagtanto ni Don Leandro na ang dugong Vergara ay hindi lamang para sa negosyo, kundi para sa matapang na paglilingkod sa kapwa.

“Handa na akong magturo nang tuluyan,” sabi ni Catalina habang nakatingin kay Rodel, na noon ay tahimik lamang na nakikinig sa kanilang usapan. “Handa na rin akong mag-aral,” tugon naman ni Rodel, na naging dahilan ng kanilang mahinang pagtawa sa gitna ng seryosong tagpo.

Nagkasundo ang lahat na ang yaman ni Don Leandro ay gagamitin na lamang upang magpatayo ng mga permanenteng silid-aralan at klinika sa buong baryo. Ang dating Sergeant at ang anak ng bilyonaryo ay naging mga simbolo ng bagong pag-asa na hindi kailangang dumanak ang dugo.

Sa pag-alis ng mga sasakyan ni Don Leandro, naiwan ang katahimikang hindi na puno ng takot kundi ng isang pangakong tutuparin. Ang Sierra Norte, na dati ay saksi sa mga putukan at engkwentro, ay naging saksi na ngayon sa pagtatanim ng karunungan at pagmamahal.