Masikip at mainit sa labas ng Grand Theater ng unibersidad, pero malamig at amoy-perfume sa loob kung saan gaganapin ang pagtatapos ng mga Engineering students.

Si Mang Roberto, 55-anyos, ay nagmamadaling pumasok sa gate. Suot niya ang kanyang kupas na polo shirt na may mantsa pa ng semento, maalikabok na cargo pants, at sapatos na pudpod na ang takong. Galing pa siya sa site at hindi na nakapagbihis dahil ayaw niyang mahuli sa pinakamahalagang araw ng kanyang anak na si Jayden.

Si Jayden ay magtatapos bilang Cum Laude. Matalino, gwapo, at sikat sa campus. Pero sa likod ng kanyang katalinuhan ay isang lihim na ikinahihiya niya—ang trabaho ng kanyang ama.

Habang naghahanap ng pwesto si Mang Roberto, nakita niya si Jayden na nakikipagtawanan sa mga mayayamang kaklase nito.

“Jayden! Anak!” masayang bati ni Mang Roberto habang papalapit, bitbit ang isang simpleng lei na gawa sa sampaguita.

Natigilan si Jayden. Nakita niya ang tingin ng mga kaklase niya—mga tingin ng pagtataka at pandidiri sa suot ng matanda.

Dali-daling hinila ni Jayden ang ama papunta sa sulok, malayo sa karamihan.

“Pa! Ano ba?!” pabulong na sigaw ni Jayden, namumula sa hiya. “Bakit ka pumunta dito nang ganyan ang itsura mo?! Amoy-araw ka! Amoy-semento! Nakakahiya ka!”

“Pasensya na, anak,” nakayukong sagot ni Mang Roberto. “Hindi na ako nakauwi. Gusto ko lang naman isabit sa’yo ‘tong sampaguita. Proud na proud ako sa’yo.”

“Itago mo ‘yan!” bulyaw ni Jayden. “Huwag kang lalapit sa akin mamaya sa stage! Doon ka lang sa likod!”

Biglang lumapit ang mga kaibigan ni Jayden. “Jayden, sino ‘yan? Tatay mo?”

Nanigas si Jayden. Tumingin siya sa amang puno ng alikabok, at tumingin sa mga kaibigang naka-barong at designer suits.

“H-Hindi,” mabilis na sagot ni Jayden. “Ah… ano… Driver namin siya. Inuupdate lang ako sa sasakyan. Manong, doon ka na sa labas maghintay. Layas!”

Parang sinaksak ang puso ni Mang Roberto. Ang anak na iginapang niya, ang anak na minahal niya nang buong-buo, ay tinawag siyang “driver” at pinalayas sa sarili nitong tagumpay.

Tumulo ang luha ni Mang Roberto. “Sige po, Sir Jayden. Sa labas na lang ako.”

Bumalik si Jayden sa mga kaibigan niya na parang walang nangyari. Masaya siyang umakyat sa stage nang tawagin ang pangalan niya. Cum Laude. Palakpakan ang lahat.

Pagkatapos ng conferment of degrees, tinawag ng University President ang kanilang espesyal na panauhin.

“Mga mag-aaral, ang ating Guest Speaker ay isang alamat sa larangan ng Civil Engineering. Siya ang nagpatayo ng Skyline Tower sa Singapore at Bridge of Hope sa Dubai. Ang CEO at may-ari ng Mondragon Builders & Development Corp., ang pinakamalaking construction firm sa buong Asya… Please welcome, Engr. Roberto Mondragon!”

Nagpalakpakan ang libo-libong tao. Si Jayden ay pumalakpak din, excited makita ang idolo niya. Balak niyang mag-apply sa kumpanyang iyon.

Pero nang bumukas ang curtain, nanlaki ang mata ni Jayden. Halos mahulog siya sa upuan.

Ang lalaking naglalakad papunta sa podium ay walang iba kundi si Mang Roberto.

Hindi ito nagpalit ng damit. Suot pa rin nito ang polo shirt na may semento at ang maalikabok na pantalon.

Natahimik ang buong theater. Bakit ganito ang suot ng bilyonaryo?

Huminga nang malalim si Roberto sa mikropono.

“Magandang hapon,” panimula niya. Ang boses niya ay puno ng awtoridad, malayo sa boses ng “driver” kanina. “Marahil nagtataka kayo kung bakit ganito ang suot ko. Bakit amoy-araw ako sa isang pormal na okasyon?”

Tumingin si Roberto nang diretso sa mata ni Jayden na nasa front row. Namumutla na si Jayden. Nanginginig ang buong katawan sa kaba.

“Suot ko ito dahil ito ang uniporme ng dangal,” patuloy ni Roberto. “Sa loob ng dalawampung taon, nagpanggap ako. Nagpanggap akong simpleng laborer sa sarili kong kumpanya. Bakit? Para sa aking kaisa-isang anak.”

Nagbulungan ang mga tao. Nakatutok ang spotlight kay Roberto.

“Gusto kong lumaki siyang nakikita ang hirap. Gusto kong matutunan niya na ang bawat sako ng semento ay mabigat, at ang bawat patak ng pawis ay mahalaga. Sinubok ko siya. Ang akala niya, mahirap kami. Ang akala niya, isa lang akong construction worker na gumagapang sa putikan.”

Tumulo ang luha ni Roberto sa stage.

“Ngayong araw, Cum Laude siya. Matalino. Magaling. Pero kanina sa labas… tinawag niya akong ‘driver’ at pinalayas dahil ikinahihiya niya ang amoy ko.”

Napasinghap ang lahat. Tumingin ang mga kaklase ni Jayden sa kanya. Ang mga tingin ng paghanga kanina ay napalitan ng pandidiri.

“Jayden,” tawag ni Roberto sa mikropono. “Tumayo ka.”

Walang nagawa si Jayden kundi tumayo, nanginginig ang tuhod, habang ang libo-libong mata ay nakatusok sa kanya.

“Anak, ang plano ko sana ngayon ay ibigay sa’yo ang susi ng kumpanya. Ito sana ang regalo ko sa’yo. Pero sa ginawa mo, pinatunayan mo na hindi ka karapat-dapat.”

“Pa… sorry po… Pa…” iyak ni Jayden, pero huli na.

“Matalino ka, Jayden. Pero anong gagawin ko sa talino kung bulok naman ang ugali? Anong gagawin ko sa Cum Laude kung hindi marunong rumespeto sa manggagawa? Ang kumpanya ko ay itinayo ng mga taong may dumi sa kamay tulad ko. Hindi ko hahayaang pamunuan ito ng isang taong nandidiri sa kanila.”

Sa harap ng maraming tao, ibinaba ni Roberto ang hatol.

“Simula ngayon, tinatanggalan kita ng mana. Wala kang makukuha ni singkong duling mula sa Mondragon Builders. Ang buong kumpanya at ang lahat ng ari-arian ko ay mapupunta sa Mondragon Foundation. Gagamitin ang pera para pag-aralin ang mga anak ng construction workers—mga anak na marunong magmalasakit at hindi ikinahihiya ang tatay nila.”

“Pa! Huwag naman po! Sorry na!” sigaw ni Jayden, nagmamakaawa.

Pero tinalikuran na siya ni Roberto.

Bumaba si Roberto sa stage habang nagpapalakpakan ang mga tao—hindi para kay Jayden, kundi para sa ama na piniling itama ang mali kahit masakit.

Naiwan si Jayden sa gitna ng crowd, hawak ang medalya na biglang nawalan ng halaga. Doon niya narealize na ang tunay na yaman ay hindi ang kumpanyang mamanahin sana niya, kundi ang ama na tinapon niya sa oras na kailangan niya ito. Ang leksyon ng araw na iyon ay hindi nakasulat sa diploma, kundi nakaukit sa puso ng bawat nakasaksi: Na ang hindi marunong lumingon sa pinanggalingan, ay hindi makakarating sa paroroonan.

Disclaimer: Ang mga kwento rito ay piksyon lamang at hindi balita. Ang mahalaga ay ang aral at emosyon na maaaring mangyari sa kahit kanino. Salamat po, mga ka-SAY!