Mabigat ang dibdib ni Anton habang inaayos ang kanyang necktie. Ito ang araw na matagal niyang hinintay—ang kanyang oath-taking bilang isang ganap na abogado.

Nasa loob siya ng Philippine International Convention Center (PICC), napapaligiran ng mga kapwa niya pumasa sa Bar Exam at ng kanilang mga proud na pamilya. Ngunit sa kabila ng tagumpay, may bitbit na galit si Anton sa kanyang puso.

Kasama niya ang kanyang inang si Aling Marta. Nakasuot ito ng simpleng bestida na halatang luma na. Tahimik lang ito sa tabi, hindi makatingin nang diretso sa anak.

Malamig ang pakikitungo ni Anton sa kanya. Sa katunayan, kung hindi lang kailangan ng magulang sa seremonya, hindi niya ito isasama.

Limang taon na ang nakakaraan sa Davao City, namatay ang tatay ni Anton na si Mang Nestor dahil sa Stage 4 Lung Cancer. Tandang-tanda pa ni Anton ang mga gabing umiiyak ang tatay niya sa sakit, humihingi ng gamot, pero laging sinasabi ni Aling Marta,

“Wala tayong pera, Nestor. Tiisin mo muna. Mag-herbal na lang tayo.”

Galit na galit si Anton noon. Alam niyang may naitatabing pera ang mga magulang niya mula sa pagbebenta ng lupa sa probinsya.

“Nay, gamitin na natin ang ipon! Ipa-chemo natin si Tatay!” pagmamakaawa niya noon.

Pero matigas ang mukha ni Aling Marta.

“Nakalaan ang perang ‘yun sa ibang bagay. Hindi natin pwedeng galawin.”

Dahil doon, namatay si Mang Nestor nang hindi man lang nakaranas ng maayos na gamutan. Ang huling imahe ng ama sa isip ni Anton ay ang namimilipit ito sa sakit habang ang nanay niya ay tila walang pusong nanonood lang.

Mula noon, isinumpa ni Anton na magtatapos siya ng Law School para yumaman at hindi na umasa sa nanay niyang “madamot.”

Nagtrabaho siya bilang call center agent sa gabi at nag-aral sa umaga. Hindi siya humingi ng kahit singkong duling sa ina.

Matapos ang seremonya, habang nagpipicture-taking ang iba, nagyaya na agad si Anton umuwi.

“Tara na. May trabaho pa ako bukas,” malamig niyang sabi.

“Anak…” mahinang tawag ni Aling Marta. “Pwede ba tayong dumaan sandali sa sementeryo? Gusto ko lang ibalita sa Tatay mo.”

“Kayo na lang,” sagot ni Anton. “Pagod ako.”

Pero hinawakan ni Aling Marta ang braso niya. Sa unang pagkakataon matapos ang limang taon, nakita ni Anton ang tapang sa mata ng ina.

“Sumama ka. May kailangan kang malaman. May kailangan akong ibigay na matagal nang ipinapabigay ng Tatay mo.”

Napilitan si Anton. Pagdating sa puntod ni Mang Nestor, nilinis ni Aling Marta ang lapida. Pagkatapos, kinuha niya mula sa kanyang bag ang isang lumang passbook at isang sulat na nasa loob ng plastic para hindi maluma.

Inabot niya ito kay Anton.

“Basahin mo.”

Binuksan ni Anton ang passbook. Nanlaki ang kanyang mga mata. May laman itong tatlong milyong piso. Ang petsa ng huling deposito ay noong linggo bago namatay ang tatay niya.

“Anong ibig sabihin nito?” nanginginig na tanong ni Anton. “May pera tayo? Bakit… bakit hindi niyo ginamit para kay Tatay?”

“Basahin mo ang sulat,” sagot ni Aling Marta habang tumutulo ang luha.

Kinuha ni Anton ang sulat. Sulat kamay ito ng kanyang ama.

“Anak, Anton,

Kung nababasa mo ito, isa ka nang abogado. Congratulations, Attorney! Alam kong galit ka sa Nanay mo. Alam kong sinisisi mo siya kung bakit hindi ako nagpagamot. Pero anak, makinig ka. Huwag kang magalit sa kanya. Ako ang nagdesisyon.

Noong nalaman nating may cancer ako, sinabi ng doktor na 20% lang ang chance kong mabuhay kahit mag-chemo pa ako. Ubos-pera, pero hindi sigurado ang buhay. Sabi ko sa Nanay mo, ayokong ubusin ang ipon natin sa pakikipagsapalaran sa buhay ko na patapos na. Ang perang ito… ang tatlong milyon… ito ang dugo at pawis natin. Ito ang pangarap ko para sa’yo.

Ako ang nagmakaawa sa Nanay mo na huwag galawin ang pera kahit anong mangyari. Pinangako ko sa kanya na kahit mamatay akong sumisigaw sa sakit, hindi niya ilalabas ang pera. Dahil mas gugustuhin ko pang mamatay nang maaga pero siguradong makakapagtapos ka ng abogasya, kaysa mabuhay ako ng ilang buwan pa pero maiiwan kang walang pantustus sa pangarap mo.

Ang Nanay mo ang sumalo ng lahat ng sakit, Anton. Siya ang nagmukhang masama, siya ang nagmukhang madamot, para lang matupad ang huling hiling ko. Siya ang pinakamatapang na babaeng nakilala ko. Mahalin mo siya, anak. Dahil ang buhay na meron ka ngayon, ay bunga ng sakripisyo naming dalawa.”

Bumagsak si Anton sa damuhan. Humagulgol siya nang malakas habang yakap ang sulat at ang lapida ng ama. Ang galit na kinimkim niya ng limang taon ay napalitan ng matinding hiya at pagsisisi.

Ang nanay niya… ang babaeng tinawag niyang walang puso… ay tinanggap ang pagkamuhi ng sarili niyang anak, tinanggap ang sakit na makitang nahihirapan ang asawa, at tinanggap ang bigat ng pagiging “kontrabida” nang walang paliwanag, para lang masiguro na ang future ni Anton ay buo.

Dahan-dahang lumapit si Aling Marta at niyakap ang anak.

“Sorry, anak… kung naging matigas ako. Tinupad ko lang ang pangako ko sa Tatay mo.”

Yumakap pabalik si Anton, mahigpit na mahigpit.

“Patawarin niyo ako, Nay… Patawarin niyo ako… Kayo ang pinakamabuting ina sa mundo.”

Mula sa araw na iyon, ginamit ni Attorney Anton ang kanyang lisensya at ang perang iniwan ng ama para magtayo ng isang legal aid clinic na tumutulong sa mga mahihirap na pasyenteng nais makakuha ng tulong medikal mula sa gobyerno.

At sa bawat kasong ipinapanalo niya, laging nasa tabi niya si Aling Marta—ang babaeng naging villain sa kwento ng kanyang nakaraan, pero siya palang tunay na bayani ng kanyang tagumpay.