Si Mang Mario ay isang 40-anyos na kargador sa palengke. Wala siyang asawa, walang anak, at nakatira lang sa isang barong-barong. Isang gabi, may narinig siyang iyak mula sa gilid ng simbahan. Sa loob ng isang kahon ng sapatos, may isang sanggol na babae.

Naawa si Mario. Kahit hikahos sa buhay, inuwi niya ang bata. Pinangalanan niya itong Grace. “Huwag kang mag-alala, anak. Kahit asin lang ang ulam natin, hindi kita pababayaan,” pangako ni Mario sa sanggol.

Dahil dito, tinukso siya ng mga kapitbahay. “Mario! Tanga ka ba? Sarili mo nga di mo mabuhay, nag-uwi ka pa ng palamunin!” Pero hindi nakinig si Mario. Para sa kanya, si Grace ang liwanag ng buhay niya.

KABANATA 2: Ang Malaking Sakripisyo

Matalinong bata si Grace. Nang mag-kolehiyo siya, gusto niyang maging Doktor. Pero napakamahal ng tuition.

Dahil mahal na mahal ni Mario ang anak, ginawa niya ang pinakamabigat na desisyon. Ibinenta niya ang kaisa-isang lupa at bahay na pamana pa ng mga magulang niya sa probinsya. Ito na lang ang natitirang yaman niya.

“Tay, huwag po! Saan na po tayo titira?” iyak ni Grace. “Anak, lupa lang ‘yan. Ang pangarap mo ang importante. Mag-aabroad ako, magiging construction worker ako sa Saudi. Basta mag-aral ka lang,” sabi ni Mario.

Umalis si Mario papuntang Saudi. Tiniis niya ang init, ang hirap, at ang pangungulila. Ang bahay na pamana ay napunta sa ibang tao. Si Grace ay nakapagtapos at naging lisensyadong Doktor.

KABANATA 3: Ang Kasal ng Prinsesa

Lumipas ang 23 taon mula nang ampunin niya si Grace. Ikakasal na si Dra. Grace sa isang mayamang negosyante.

Umuwi si Mario sa Pilipinas para sa kasal. Matanda na siya, kuba na ang likod, at nanginginig ang mga kamay dahil sa hirap ng trabaho. Nahihiya siya. Ang mga bisita sa kasal ay puro mayayaman, naka-kotse, at mababango. Siya, suot lang ang lumang Barong Tagalog na medyo maluwag sa kanya.

“Bagay ba ako dito?” bulong ni Mario sa sarili habang nakaupo sa pinakadulong mesa. “Baka ikahiya ako ng asawa ni Grace.”

Habang kumakain si Mario, may lumapit sa kanyang isang lalaking naka-amerikana. Mukha itong abogado. Hinila siya nito sa isang tahimik na sulok.

“Kayo po ba si Mr. Mario Delos Santos?” tanong ng lalaki. “Opo, ako nga. Bakit po? May nasira po ba ako?” kinabahan si Mario.

Ngumiti ang lalaki. Inilabas nito ang isang makapal na envelope. “Sir Mario, hindi niyo po ako kilala. Pero may sekreto po ang anak niyo na 5 taon na niyang tinatago sa inyo.”

Namutla si Mario. “Sekreto? Anong ginawa ni Grace? May sakit ba siya? May utang ba siya?”

Umiling ang lalaki. “Hindi po, Sir. You have no idea what she did behind your back.”

Binuksan ng lalaki ang envelope at ipinakita ang isang Titulo ng Lupa.

“Noong nagtatrabaho po kayo sa Saudi, si Dra. Grace ay nagtatrabaho din habang nag-aaral. Hindi siya natutulog. Nag-double shift siya sa ospital noong intern siya. Lahat ng ipon niya, ibinigay niya sa akin.”

“Binili po niyang muli ang Lupa at Bahay na ibinenta niyo noon saakin para sa pag-aaral niya. Nabawi na po niya ito, Sir. At ipina-renovate pa niya. Sa inyo po ulit nakapangalan ang titulo.”

KABANATA 5: Ang Luha ng Ama

Napaluhod si Mario habang hawak ang titulo. Ang lupang akala niya ay nawala na habambuhay dahil sa kahirapan, ay naibalik ng anak na inakala niyang “palamunin” lang noon.

Habang umiiyak si Mario, tinawag siya ng emcee sa stage. “Tinatawagan po namin ang Ama ng Bride, si Mr. Mario Delos Santos.”

Umakyat si Mario sa stage, hawak ang titulo, at nanginginig. Niyakap siya ni Grace nang mahigpit. Walang bahid ng hiya si Grace.

KABANATA 6: Ang Mensahe ng Anak

Humarap si Grace sa mga bisita.

“Marami sa inyo ang nagtatanong kung bakit mahal na maha ko ang tatay ko kahit hindi ko siya kadugo. Sabi ng iba, pinulot lang ako sa basurahan.”

Tumulo ang luha ni Grace.

“Opo, ampon lang ako. Pero ang lalakeng ito…” tinuro niya si Mario. “…ibinenta niya ang nakaraan niya (ang bahay ng magulang niya) para mabigyan ako ng kinabukasan. Tay, akala niyo hindi ko alam? Tuwing nagpapadala kayo ng pera galing Saudi, alam kong hindi kayo kumakain ng hapunan para lang may maipadala kayo.”

“Tay, nabawi ko na ang bahay natin. Hindi na po kayo magtatrabaho. Ako naman po ang mag-aalaga sa inyo. Kayo ang tunay kong yaman.”

KABANATA 7: Ang Katotohan

Habang nagaganap ang kasal nina Grace, masayang nagbabatian ang mga bisita. Punong-puno ng ilaw at bulaklak ang buong venue. Nakaupo si Mang Mario sa gilid, tahimik na pinagmamasdan ang anak na parang prinsesa sa entablado.

Biglang tumunog ang mikropono.

“Bago po matapos ang seremonya, may isang espesyal na bisita ang gustong magsalita,” sabi ng emcee.

Nagulat si Grace. Wala siyang inaasahang ibang programa.

Mula sa likod ng bulwagan, may isang matandang babae na naka-wheelchair ang dahan-dahang itinulak papunta sa gitna. Kasama niya ang isang lalaking naka-itim na amerikana.

Napakunot ang noo ni Grace. Hindi niya kilala ang mga ito.

“Mr. Mario Delos Santos…” tawag ng lalaki. “Panahon na po para malaman ninyo ang buong katotohanan.”

Kinabahan si Mario. “Ano po ‘yan?”

Inilabas ng lalaki ang isang lumang dokumento at litrato.

“Dalawampu’t tatlong taon na ang nakaraan… ang sanggol na natagpuan ninyo sa simbahan ay hindi basta iniwan lamang.”

Nagkatinginan ang mga bisita.

Napahawak si Grace sa dibdib niya.

“Ang sanggol na iyon… ay anak ng pamilyang Monteverde — isa sa pinakamayamang angkan sa bansa.”

Nagbulungan ang mga tao sa venue.

“Pero…” nanginginig na boses ni Mario, “…bakit nila iniwan si Grace?”

Unti-unting nagsalita ang matandang babaeng naka-wheelchair habang umiiyak.

“Hindi namin siya iniwan…”

Natigilan ang lahat.

“Inagaw siya sa amin.”

Nagulat si Grace.

“Dalawampu’t tatlong taon na ang nakaraan,” patuloy ng babae, “may aksidente kaming mag-asawa. Pinaniwala kami ng isang tauhan namin na patay na ang anak namin. Pero ang totoo… ibinenta niya ang bata.”

Biglang bumaling ang lahat sa lalaking naka-amerikana.

Ngumiti ito… at unti-unting nagbago ang ekspresyon.

“Ako ang stranghero na nagdala ng titulo kanina…” malamig niyang sabi.

Napaatras si Grace.

“Hindi ako abogado.”

Tinanggal niya ang salamin niya.

“Ako ang taong nagbenta sa’yo noong sanggol ka pa.”

Nagkagulo ang venue.

“Ako ang utak sa pag benta sayo”

Natakot ang kasabwat ko na baka mapahamak ang bata o mapunta sa masamang kamay. Kaya sa gitna ng gabi, lihim niyang kinuha si Grace at iniwan sa harap ng simbahan —

“Pero bakit mo ibinalik ang bahay kay Tatay Mario?” “kaya ba hindi mo na pinabayaran ito”sigaw ni Grace.

“Sa loob ng 23 taon akala ko wala kana,kaya ng nalaman ko na buhay ka nagkaroon ako ng matinding konsensya”

Ngumiti ang lalaki nang may halong lungkot.

Lumuhod ang lalaki sa harap ni Mario.

“Dalawampu’t tatlong taon ko pong dinala ang kasalanang ito. Ngayon lang ako nagkalakas ng loob na itama.”

Tahimik ang buong bulwagan.

Biglang hinawakan ni Grace ang kamay ni Mario.

“Tay… kahit ano pa ang katotohanan… kayo pa rin ang pipiliin ko.”

Tumulo ang luha ni Mario.

Lumapit ang tunay na ina ni Grace, umiiyak.

“Pwede… pwede ba kitang yakapin kahit minsan lang?”

Napatingin si Grace kay Mario.

Ngumiti si Mario kahit nangingilid ang luha.

“Anak… hindi nababawasan ang pagmamahal kapag nadadagdagan ang pamilyang nagmamahal sa’yo.”

Unti-unting lumapit si Grace at niyakap ang kanyang tunay na ina… habang hawak pa rin niya ang kamay ni Mario.

Sa sandaling iyon, sabay na tumulo ang luha ng dalawang magulang — ang nagluwal sa kanya… at ang nagpalaki sa kanya.

Habang umaalingawngaw ang palakpakan sa buong bulwagan, dahan-dahang umatras ang kamera.

Sa huling eksena, makikita si Mario na nakangiti habang pinagmamasdan si Grace na napapalibutan ng dalawang pamilya.

Ngunit bago tuluyang mag-fade to black, makikita ang lalaking umamin ng kasalanan… na inaaresto sa labas ng venue habang tahimik na umiiyak.

ANG MASAYANG WAKAS

Nagpalakpakan ang lahat ng bisita. Pati ang groom at ang mayayamang biyenan ay napaluha at yumakap kay Mario.

Sa huli, napatunayan ni Mario na ang pagiging ama ay hindi nasusukat sa dugo, kundi sa sakripisyo. At ang batang inampon niya, na dating tinatawag na “pabigat,” ay siya palang magbubuhat sa kanya sa kanyang pagtanda.

Umuwi sila sa probinsya, sa bahay na puno ng alaala, at namuhay nang payapa at masaya.

WAKAS.