Sa loob ng maraming dekada, ang mga may diabetes at high blood sa Pilipinas ay tinuruan na ang kanin at asukal ang kanilang mortal na kaaway. Ngunit bakit sa kabila ng pag-iwas sa matatamis at pagbabawas ng kanin, marami pa rin ang nauuwi sa dialysis?

Ayon kay Dr. Altheya Ramos, isang batikang eksperto na may 35 taong karanasan, mayroong “tahimik na berdugo” na nagtatago sa loob ng ating mga kusina—ang mga pampalasang ginagamit natin araw-araw.

Ang Bato Bilang ‘Water Filter’ ng Katawan

Upang maunawaan ang pinsala, inihalintulad ni Dr. Ramos ang bato sa isang napakaseladang water filter. Kapag ang asukal sa dugo ay mataas, ang dugo ay nagiging malapot na parang arnibal. Ang malapot na dugong ito ay dumadaan sa maliliit na filter ng bato na may mataas na presyon, na nagdudulot ng maliliit na sugat at gasgas.

Ang paggamit ng mga kemikal na pampalasa ay parang pagbubuhos ng buhangin at graba sa sugatang filter na ito. Ang resulta? Pamamanas, madalas na pag-ihi sa gabi, anemia, at ang tuluyang pagbagsak ng Kidney Function o GFR.

Ang Apat na ‘Tahimik na Berdugo’ sa Inyong Estante

Narito ang apat na pampalasa na dapat iwasan o limitahan nang husto upang maisalba ang iyong bato:

1. Powdered Seasoning Mix at MSG: Bagama’t nagbibigay ng “linamnam,” ang mga ito ay punong-puno ng sodium at artificial flavor enhancers. Dahil hindi ito lasang maalat, madalas tayong maparami ng gamit, na nagpapataas ng blood pressure at “pumupukpok” sa mga filter ng bato.
2. Murang Toyo at Industrial Sauces: Maraming gumagamit nito sa pag-aakalang ligtas dahil gawa sa soybean. Subalit ang mga ito ay may mataas na phosphorus at potassium. Para sa may kidney stage 2 o 3, ang phosphorus ay humihigop ng calcium sa buto, habang ang potassium ay maaaring magsanhi ng irregular na tibok ng puso.
3. Nakaboteng Ketchup at Mayonnaise: Ang mga ito ay “cocktail” ng asukal, asin, at preservatives. Ang asukal sa ketchup ay sapat na upang guluhin ang insulin ng isang diabetic, habang ang preservatives nito ay nagpapabigat sa trabaho ng atay at bato.
4. Instant Recipe Mixes: Ito ang itinuturing na “boss” ng mga sumisira sa bato. Ang mga adobo o sinigang mix ay puno ng stabilizers, food coloring, at anti-caking agents. Ang kaginhawaan sa pagluluto ng isang minuto ay katumbas ng pinsalang pang-habambuhay.

Ang Apat na ‘Kabalyerong Tagapagligtas’

Sa kabilang banda, ipinakilala ni Dr. Ramos ang mga natural na pampalasa na nagsisilbing gamot para sa ating urinary system:

• Bawang (Garlic): Ang hari ng natural na antibiotics. Mayaman sa allicin na naglilinis ng dugo at nagpapababa ng cholesterol. Tip: Pitpitin at iwanan ng 10-15 minuto bago lutuin upang ma-activate ang bisa nito.
• Luyang Dilaw (Turmeric): Naglalaman ng curcumin na pumipigil sa fibrosis o paninigas ng bato. Upang masipsip ng katawan ang curcumin, laging ihalo ito sa kaunting durog na pamintang itim.
• Kanela (Cinnamon): Nakakatulong sa insulin resistance, na nagpapababa sa bigat ng trabaho ng bato sa pag-filter ng asukal. Siguraduhing “Ceylon Cinnamon” ang gagamitin para sa kaligtasan.
• Suka ng Mansanas o Kalamansi: Ang mga natural na acid nito ay tumutulong upang matunaw ang kidney stones at gawing alkaline ang ihi, na pumipigil sa pamumuo ng mga kristal sa bato.

Balik sa Tradisyonal na Pagluluto

Ipinakita sa pag-aaral na posible pa ring kumain ng masarap nang hindi isinasakripisyo ang bato. Isang halimbawa ay ang paggamit ng “diluted sawsawan”—isang bahagi ng tradisyonal na patis na hinaluan ng tatlong bahagi ng tubig, maraming bawang, sili, at kalamansi.

“Ang bato ang ugat ng buhay,” paalala ni Dr. Ramos. Ang tamang kaalaman sa kung ano ang inihahalo natin sa ating pagkain ang magdidikta kung tayo ba ay patungo sa ospital o patungo sa mas mahabang buhay. Huwag hintayin ang pamamanas; simulan ang paglilinis ng iyong estante ng pampalasa ngayong araw.