Pagkatapos ng aming unang gabi bilang mag-asawa, niyakap ako ni Cardo. Bigla siyang nagsalita, ang boses niya ay kakaiba at malalim.

“May isang bagay akong dapat sabihin sa iyo.”

“Sa mata ng batas, may asawa na ako.”

“Hindi ako makakasama sa iyo bukas para mag-rehistro ng kasal. Pero bukod sa papel na iyon, ibibigay ko sa iyo ang lahat ng hilingin mo.”

Parang may kidlat na gumuhit sa utak ko, at nabingi ako nang sandaling iyon.

“May asawa ka na? Bakit sa loob ng maraming taon, hindi mo man lang sinabi sa akin?”

Binitawan niya ako at tumayo para magbihis. Sa leeg niya, bakas pa ang marka ng halik na iniwan ko kanina—mapulang-mapula, nakakaduling sa sakit.

“Yenna, ikaw pa rin ang pinakamahal ko. Sampung taon din ang pinagsamahan natin.”

“Siya ay pinili lang ng pamilya ko noon pa. Kailangan ko lang maging responsable dahil tinanggap ko siya.”

Napa-upo ako sa kama na gulo-gulo pa ang sapin. Ang katawan ko ay ramdam pa ang init ng gabi na biglang naging yelo, na para bang binuhusan ako ng malamig na tubig sa puso.

Ang pulang palamuti ng “Kasal” sa dingding ay masakit na sa mata. Masyadong mapula, parang isang malakas na sampal sa aking mukha.

Siguro dahil sa sobrang tamlay ng mukha ko, bumuntong-hininga si Cardo at hinawakan ang kamay ko. Isinuot niya ang dalawang singsing sa aming mga daliri, magkatabi, dahan-dahan na tila inaalo ako.

“Yenna, tingnan mo, wala naman talagang pagkakaiba.”

“Ang kasal, ang singsing, ang titulo—lahat iyan ay sa iyo. Alam ng lahat na ikaw ang opisyal na asawa ko, ang Mrs. Ricardo.”

“Tungkol sa kanya, isipin mo na lang na hindi siya umiiral.”

Tumingin siya sa akin, sinalubong ang mga mata kong namumula na sa luha. Lumambot ang boses niya.

“Huwag ka na magtampo.”

“Ang Yenna namin ay ang pinaka-mapag-unawa sa lahat, ‘di ba?”

Umiwas ako sa kamay niya. Ang boses ko ay naging malamig, kahit ako ay hindi na nakikilala ang sarili ko.

“Maghiwalay na tayo.”

Agad na naging bato ang ngiti sa mukha ni Cardo.

Binitawan niya ang kamay ko, kumuha ng sigarilyo at sinindihan ito. Bakas sa boses niya ang pagkapagod.

“Hindi ako pumapayag.”

“Kung ganoon, i-annul mo ang kasal niyo.”

Tinitigan ako nang matagal ni Cardo. Tila may tinitimbang siya sa isip niya. Pagkaraan ng ilang sandali, nagsalita siya.

“Yenna, sasabihin ko sa iyo ang totoo.”

“Pitong taon na kaming kasal ni Sophie sa batas. Sa loob ng pitong taon, inalagaan niyang mabuti ang mga magulang ko. Wala akong sapat na dahilan para iwan siya.”

Pitong taon na ang nakakaraan.

Iyon ang panahon na kapagtatapos lang namin ng kolehiyo.

Noon, tatlong taon na kaming magkarelasyon.

At sa likod ko, lihim siyang nagpakasal sa ibang babae noon pa man.

Binaliktad ang sikmura ko, parang may nakabara sa lalamunan ko. Tumakbo ako sa banyo at nasuka hanggang sa lumabas ang mga luha ko.

“Hindi mo kailangang mag-react nang ganyan.”

Sumunod si Cardo sa loob, hinahaplos ang likod ko habang malumanay ang boses.

“Walang namamagitan sa amin. Isa lang itong kasunduan ng mga magulang na kailangan kong panindigan.”

“Ikaw pa rin ang mahal ko.”

Humarap ako sa kanya.

Ang kanyang pag-aalala, ang pamilyar na mukha na naging mundo ko sa buong kabataan ko.

Ito ang mukha na sa loob ng sampung taon ay hindi ko kailanman pinagdudahan.

Pero sa sandaling ito, isa lang ang nararamdaman ko.

Kasuklam-suklam.

“Over-reacting? Ginawa mo akong ‘kerida’ sa loob ng pitong taon, tapos sasabihin mo na sobra ang reaksyon ko?”

Kumunot ang noo ni Cardo, halatang nauubos na ang pasensya.

“Masyadong masakit ang mga salita mo. Anong ‘kerida’? Mahal kita bago pa man ako napilitang magpakasal.”

“Wala kang kasalanan, kaya huwag kang makonsensya.”

“Kulang lang tayo ng papel. Sa puso ko, ikaw ang tunay kong asawa.”

Pagkasabi noon, itinaas niya ang kamay niya para haplusin ang ulo ko, isang pamilyar na galaw na nagpabaliktad muli ng sikmura ko.

“Huwag mo akong hawakan!”

Tinabig ko nang malakas ang kamay niya.

Napatigil ang kamay niya sa hangin, hindi agad nakabawi.

Sa sampung taon naming pagsasama, hindi kami kailanman nag-away nang ganito.

Dati, naniniwala ako na ito ay patunay ng perpektong pag-ibig.

Ngayon ko lang naintindihan, ang lahat ay isa palang mahabang panlilinlang mula simula hanggang wakas.

Hilot ni Cardo ang kanyang noo, tuluyan nang naubos ang kanyang pasensya.

“Sige, kailangan nating dalawa na magpalamig ng ulo ngayong gabi.”

“Yenna, pag-isipan mong mabuti ang lahat.”

Lumabas si Cardo ng silid, iniwan ang amoy ng sigarilyo at ang bigat ng isang katotohanang bumasag sa sampung taon ng aking buhay. Pagkasara ng pinto, napaluhod ako sa malamig na sahig ng banyo. Ang “unang gabi” na dapat ay simula ng aming habambuhay ay naging burol ng aking dangal. Pitong taon. Sa loob ng pitong taon, habang ipinagluluto ko siya, habang hinihintay ko siyang umuwi, at habang pinaplano namin ang “kasal” na ito, may isang Sophie na palang umookupa sa puwestong akala ko ay sa akin.

Hindi ako pwedeng manatili rito. Bawat sulok ng marangyang condo na ito na ibinigay niya sa akin ay tila mga matang nangungutya. Dali-dali akong nag-impake. Hindi ko dinala ang mga mamahaling bag o alahas na iniregalo niya. Kinuha ko lang ang mga gamit na ako mismo ang bumili gamit ang sarili kong suweldo bilang isang arkitekto. Bago ako lumabas, hinubad ko ang singsing at iniwan ito sa ibabaw ng gulo-gulong kama—sa tabi ng pulang palamuti ng “Kasal” na ngayon ay mukha nang sariwang sugat.

Nag-check-in ako sa isang maliit na hotel malayo sa aming subdivision. Hindi ako nakatulog. Binuksan ko ang aking laptop at hinalughog ang pangalang “Sophie” sa social media. Hindi mahirap hanapin. Doon, bumungad sa akin ang isang mundo na kailanman ay hindi ipinakita sa akin ni Cardo.

May mga larawan sila. Hindi sa mga mamahaling restaurant na madalas naming puntahan, kundi sa loob ng bahay ng mga magulang ni Cardo. Nakasuot si Sophie ng simpleng apron, nakangiti habang inaalalayan ang biyenan kong may rayuma. May mga caption na: “Family Sunday,” “Seven years of being a wife,” at “Blessed with a supportive husband.” Sa mga litrato, si Cardo ay nakangiti—isang ngiting payapa, malayo sa mapusok na tinging ibinibigay niya sa akin. Doon ko naintindihan ang sinabi niya. Si Sophie ang “respeto,” at ako ang “bisyo.” Si Sophie ang “tahanan,” at ako ang “bakasyon.”

Kinaumagahan, tinawagan ko ang aking abogado at matalik na kaibigan na si Atty. Claire.

“Claire, kailangan ko ng tulong. Pero hindi ito tungkol sa annulment. Dahil sa mata ng batas, hindi naman pala ako naikasal.”

Ikinuwento ko ang lahat. Narinig ko ang pagngangalit ng ngipin ni Claire sa kabilang linya. “Yenna, hindi lang ito panloloko. Ito ay Bigamy kung itinuloy niyo ang rehistro, pero dahil pinigilan niya, isa itong matinding kaso ng Psychological Violence sa ilalim ng RA 9262. Pero may mas malalim pa rito. Ang kumpanyang pinapatakbo ni Cardo ngayon? ‘Di ba ikaw ang nag-design ng core system at kumuha ng unang limang malalaking kliyente gamit ang portfolio mo?”

“Oo,” sagot ko. “Pero nakapangalan sa kanya ang lahat.”

“Hindi lahat, Yenna. Tandaan mo, may pinirmahan kayong partnership agreement noong nagsisimula pa lang kayo, bago ka niya nakumbinsing maging ‘silent partner’ na lang. Iyon ang gagamitin natin.”

Lumipas ang isang linggo. Hindi ako sumasagot sa mga tawag at text ni Cardo. Nagpadala siya ng mga bulaklak sa opisina ko, na agad kong ipinatapon sa basurahan. Nagpadala siya ng mensahe: “Yenna, bumalik ka na. Binili ko na ang beach house na gusto mo sa Batangas. Sa iyo na ‘yun, nakapangalan sa iyo. Huwag mo nang itapon ang sampung taon para sa isang papel.”

Hindi niya naintindihan. Hindi ito tungkol sa beach house. Ito ay tungkol sa katotohanang sa loob ng sampung taon, ang pag-ibig na akala ko ay sandigan ko ay isa palang krimen.

Isang gabi, habang naglalakad ako palabas ng opisina, hinarang niya ako. Mukha siyang puyat, gulo ang buhok, pero bakas pa rin ang kayabangan sa kanyang mga mata.

“Yenna, tama na ‘to. Pinagbibigyan kita dahil alam kong nasaktan ka. Pero kailangan na nating ayusin ang merger ng kumpanya natin sa mga Smith. Kailangan nila ang pirma mo bilang Creative Director.”

Tumingin ako sa kanya nang diretso. Wala na ang luhang dati ay mabilis pumatak para sa kanya. “Cardo, wala nang merger. At wala na ring kumpanya.”

“Anong sinasabi mo?”

Inabot ko sa kanya ang isang brown envelope. “Iyan ang demand letter para sa dissolution ng ating partnership. Kasama diyan ang ebidensya ng fraud at ang paglilipat mo ng pondo ng kumpanya para pambili ng mga ari-ariang ipinangalan mo kay Sophie at sa akin—na sa totoo lang ay perang galing sa aking mga kliyente.”

Namutla si Cardo. “Yenna, sisirain mo ba ako? Mag-asawa tayo sa puso, ‘di ba?”

“Huwag mong gamitin ang salitang ‘asawa’ sa akin, Cardo. Dahil sa mata mo, isa lang akong ‘contractor’ na pwedeng bayaran ng beach house para manahimik.”

Bago siya makasagot, isang sasakyan ang huminto sa aming tapat. Bumaba ang isang babae. Si Sophie. Mas maganda siya sa personal—may aura ng dignidad na hindi kayang bilhin ng pera. Tumingin siya kay Cardo, pagkatapos ay sa akin.

“Ikaw ba si Yenna?” mahinahong tanong ni Sophie.

Tumango ako. “Oo. At hihingi ako ng paumanhin, Sophie. Hindi ko alam.”

Umiling si Sophie. “Alam ko. Matagal ko nang alam. Pero gaya niya, naniwala ako na baka magbabago siya. Pero nang makuha ko ang sulat mula sa abogado mo tungkol sa dissolution ng assets, doon ko napatunayan na hindi lang pala puso ko ang ninanakawan niya, kundi pati ang kabuhayan mo.”

Humarap si Sophie kay Cardo na ngayon ay tila basang sisiw sa pagitan naming dalawa. “Cardo, tapos na tayo. Naka-file na ang annulment case natin sa probinsya kahapon pa. At lahat ng ebidensyang ibinigay ni Yenna? Gagamitin ko rin para masiguradong wala kang makukuha sa akin.”

Naglakad kaming dalawa ni Sophie palayo, iniwan si Cardo sa gitna ng parking lot. Ang lalaking akala ay kaya niyang paglaruan ang dalawang mundo ay biglang nawalan ng kahit isang tuntungan.

Habang nagmamaneho ako pauwi sa bago kong apartment, naramdaman ko ang tunay na kalayaan. Masakit mawalan ng sampung taon, pero mas masakit mabuhay sa loob ng sandaang taon na puno ng kasinungalingan. Ang Mrs. Ricardo na gusto niyang ibigay sa akin ay isang koronang gawa sa tinik. Ngayon, bitbit ko na ang tanging titulong mahalaga: ang pagiging Yenna—buo, totoo, at hindi na muling magpapa-alipin sa pag-ibig na walang katapatan.

Pagdating ko sa bahay, binuksan ko ang bintana at huminga nang malalim. Sa dulo ng sakit, natutunan ko na ang pinakamahalagang papel sa mundo ay hindi ang marriage certificate, kundi ang papel na nagsasabing hawak mo muli ang sarili mong buhay.

Would you like me to continue the story to show how Yenna and Sophie build their lives after Cardo, or perhaps focus on the court battle that follows?