Tatlong taon na kaming kasal ni Emil. Sa tingin ng lahat, kami ang perpektong mag-asawa tahimik, maayos, at walang problema. Pero gaya ng maraming relasyon, may mga bagay na hindi nakikita ng mata. Sa opisina ko nahanap ang hinahanap-hanap kong excitement sa piling ng boyfriend ko, ang officemate kong si Mar

Lumalabas kami ni Mar sa isang motel nang bigla kong makasalubong ang bayaw kong si Erning. Hindi ako nakagalaw. Ang kaba ko ay abot hanggang lalamunan habang nakatingin siya sa amin, alam na alam niya kung ano ang ginagawa ko roon.

Kinabukasan, kinausap ako ni Erning. Hindi niya ako isusumbong kay Emil, pero may kapalit. Alam ko na kung saan patungo iyon, kailangan ko rin siyang pagbigyan. Sa takot kong masira ang pagsasama namin ni Emil, wala akong nagawa kundi pumayag.

Habang nag-iisip ako ng paraan kung paano ko gagawin ang “pagbabayad” kay Erning, may isang bagay na bumabagabag sa akin. Natatakot ako para sa asawa ko.

Ang Inaalala ko, Tatlong taon na kaming magkasama ni Emil. Kabisado niya ang bawat sulok ng katawan ko. Natatakot ako na kapag pinagbigyan ko si Erning sa normal na paraan, baka mapansin ni Emil na may nagbago. Baka maramdaman niyang lumuwag na ako at doon pa siya maghinala.

Ang Solusyon ko, Naisip ko, sige, papayag ako kay Erning, pero sa isang butas ko na lang siya papapasukin. Sa ganoong paraan, mapapangalagaan ko pa rin ang kaayusan para sa asawa ko. Safe ang sikreto ko, hindi pa mababago ang pakiramdam ni Emil sa akin.

Ngunit dito ako mas lalong naguguluhan. Sinabi ko kay Erning ang kondisyon ko, pero ayaw niya. Gusto niya ay doon sa natural, kung saan din ako nakukuha ni Emil at ni Mar.

Hindi ako nakatulog nang maayos. Sa tuwing titingin sa akin si Emil habang nag-aalmusal kami, parang may boses sa isip ko na sumisigaw ng katotohanan. Pero kailangan kong maging matatag. Para kay Emil ito, o siguro, para sa sarili ko na rin.

Nang makaalis si Emil para pumasok sa trabaho, hinarap ko si Erning sa sala. Alam kong hindi ako pwedeng umatras dahil hawak niya ang lihim ko,

“Erning, pag-isipan mo ang sinabi ko,” panimula ko, pilit na pinapakalma ang boses ko. “Hindi ako pwedeng makipagsapalaran sa paraang gusto mo. Kapag napansin ni Emil na may nagbago sa akin, pare-pareho tayong lagot.”

Tumingin siya sa akin, tila sinusukat kung hanggang saan ang takot ko.

“Sige,” sagot ko nang makitang magrereklamo pa sana siya. “Papayag na ako sa gusto mo. Doon na kung doon. Pero may isa pa akong mahigpit na kondisyon: Huw@g mong ip@p@sabog sa loob.”

Ayaw kong mag-iwan siya ng anumang ebidensya. Ayaw kong may mabuong bata na hindi kay Emil, at ayaw kong may anumang amoy o bakas na maiwan sa katawan ko na maaaring mapansin ng asawa ko pag-uwi niya.

Iyon na ang huling depensa ko para mapanatili ang kunwari ay kalinisan ko sa harap ni Emil.

“Kapag pumayag ka sa kondisyon na ‘yan, gagawin natin. Pero pagkatapos nito, burado na ang utang ko sa ‘yo. Hindi mo na ako gagambalain muli,” dagdag ko pa habang nakatingin nang diretso sa kanyang mga mata.

Nang gabi ring iyon, umuwi si Emil na may dalang pasalubong. Niyakap niya ako nang mahigpit. Halos manginig ako sa kaba, iniisip kung anong mangyayari kapag nalaman niyang ang kapatid niya at ako ay may lihim na usapan.

Dinoble ko ang paglalambing kay Emil. Nagluto ako ng paborito niyang ulam at tiniyak kong wala siyang mapapansing kakaiba sa kilos ko.

Habang nakangiti ako sa harap ni Emil, nasa likod lang namin si Erning, nanonood, naghihintay ng pagkakataon.

Dumating ang oras na kinatatakutan ko. Akala ko ay plantsado na ang lahat. Akala ko ay sapat na ang mga kondisyon ko kay Erning para mapangalagaan ang pagsasama namin ni Emil. Pero ang hindi ko kinalkula ay ang masidhing selos at hinala na unti-unti na palang namumuo sa isip ng asawa ko.

Isang hapon, akala ko ay wala si Emil dahil nasa overtime siya sa trabaho. Sinamantala ni Erning ang pagkakataon. Gaya ng usapan, nasa ib@b@w ako ni Erning. Ginagawa namin ang kabayaran sa paraang hiningi ko, maingat, kontrolado, at sa ibang butas, dahil iyon ang tanging paraan na alam kong hindi mababago ang pakiramdam ko para kay Emil.

Ngunit biglang bumukas ang pinto ng kwarto.

Doon ko nakita si Emil. Nanlilisik ang mga mata, nanginginig ang buong katawan habang nakatingin sa aming dalawa ng sarili niyang kapatid. Hindi ako agad nakakilos. Ang tanging nagawa ko lang ay magtaklob ng kumot habang si Erning ay gulat na gulat din.

“H@yop kayo!” sigaw ni Emil, na parang guguho ang buong bahay. “Joanna, pati ba naman ang kapatid ko?!”

Doon na ako napaatungal ng iyak. Sa gitna ng takot, pilit kong isinalba ang natitirang dignidad na meron ako. Humawak ako sa braso ni Emil, sinusubukang magpaliwanag kahit alam kong huli na ang lahat.

“Emil, makinig ka muna! Patawarin mo ako… pero Emil, tapat pa rin ako sa ‘yo bilang asawa!” sigaw ko sa gitna ng hikbi.

Napahinto si Emil, tila hindi makapaniwala sa naririnig niya. “Tapat? Nakita ko kayo, Joanna! Ano’ng tapat ang sinasabi mo?”

“Emil, maniwala ka… hindi sa normal na paraan kami nagt@lik!” paliwanag ko, pilit na idinidiin ang puntong iyon. “Sa ibang but@s niya lang ako pin@sok. Hindi doon sa lab@san ng b@ta. Ginawa ko lang ‘to para hindi mo mapansin na may nagbago sa akin, para hindi ako lumuw@g para sa ‘yo! Iniisip pa rin kita, Emil!” hindi nakinig si emil sa akin, pina barangay nya ako, kaya lang wala naman naging kaso, kasi hindi naman daw kami kasal, naghiwalay kami, lumayo ako para sa katahimikin ng lahat,

pagkatapos ng dalawang taon na pagkakalayo, ay magiging maayos na ang lahat. Nagkita kami ni emil sa isang okasyon, nag usap at niyaya nya ako na magkabalikan kami, pumayag ako, dahil mahal ko parin naman sya at gusto ko patunayan sa kanya hindi na ako ang dating asawa,

Nagbago na ako. Wala na si Mar, at si Erning naman ay nasa malayo na, nagtatrabaho sa ibang bansa para takasan ang gulong ginawa niya. Pero tuwing gabi, sa loob ng aming silid, doon ko nararamdaman na hindi pa rin kami tunay na malaya.

May mga gabi na maayos ang lahat, pero bigla na lang masisira ang momentum. Kapag naglalambingan kami ni Emil, hindi ko maiwasan na kabahan. Minsan kasi, sa sobrang silakbo ng damdamin, dumadaplis ang tir@ ni Emil. At doon… doon sa kabilang but@s na dati ay pag-aari lang dapat niya pero pin@sok ni Erning, doon tumutuloy ang sa kanya.

Kus@ na lang itong pumap@sok, na tila ba may sariling magnet ang bahaging iyon ng katawan ko.

“Ano ba naman ‘yan, Joanna!” bulyaw ni Emil sa akin habang biglang humihinto. Ang init ng sandali ay napapalitan ng matinding inis. “Bakit ba kusa na lang pumap@sok dito? Ganyan ba talaga k@luw@g ang ginawa ng kapatid ko sayo,

Napapapikit na lang ako sa sakit, hindi dahil sa pisikal na pakiramdam, kundi dahil sa hapdi ng mga salita niya. Ang akala ko noong una ay diskarte ko para manatiling masikip para sa kanya, naging sumpa ko na ngayon.

Hiyang-hiya ako. Gusto kong sabihin na aksidente lang, pero alam kong ang luw@g na nararamdaman niya ay ebidensya ng pagtataksil namin ni Erning noon.

Hindi ko tuloy maiwasang maisip… ganyan ba kayo kadalas noon? Parang kabisadong-kabisado na ng kat@w@n mo ang daan na ‘to.”

Sinusubukan kong gabayan ang kamay niya, o baguhin ang posisyon ko para masiguradong sa tamang daan lang siya papasok. Pilit kong ibinibigay ang lahat para maramdaman niyang siya lang ang mahal ko. Pero mahirap kalabanin ang memorya ng balat.

Natatakot ako. Natatakot ako na bawat daplis ni Emil sa but@s na iyon ay paalala na hindi niya talaga ako lubos na napatawad. Na sa tuwing nararamdaman niyang maluw@g na ang kabila, nakikita niya ang mukha ni Erning sa pagitan naming dalawa.

Lumipas ang ilang buwan at bigla na lang bumalik si Erning mula sa abroad. Hindi ko alam kung anong mukha ang ihaharap ko sa kanya, lalo na’t bawat gabi ay pinapahirapan ako ng asawa ko dahil sa luwag na iniwan niya sa kabila. Pero sa pagkakataong ito, hindi bastos na Erning ang humarap sa akin. Ibang-iba na siya mas seryoso at bakas ang pagsisisi.

Nalaman ni Erning ang sitwasyon namin ni Emil. Nalaman niyang bawat daplis ng asawa ko ay nagiging dahilan ng away at sumbatan sa loob ng aming kwarto. Isang araw, nang wala si Emil, kinausap ako ni Erning.

“Ate Joanna, alam kong ako ang may kasalanan kung bakit naging ganyan ang sitwasyon niyo ni Kuya. Gusto kong bumawi. Gusto kong maibalik ang dati niyong pagsasama nang wala nang sumbatan tungkol sa akin.”

Doon niya iminungkahi ang isang bagay na hindi ko naisip: ang magpa-opera. Isang procedure para ayusin at muling pasikipin ang bahaging iyon na nasira dahil sa aming dalawa.

Noong una ay nag-alinlangan ako. Paano ko sasabihin kay Emil? Pero sabi ni Erning, siya na ang bahala sa lahat. Ginamit niya ang kinita niya sa abroad para bayaran ang pinakamagaling na doktor. Itinuring niya itong pagbabayad-sala sa pinsalang idinulot niya sa aming mag-asawa.

Palihim kaming nagpunta sa isang espesyalistang klinika. Sinigurado ni Erning na magiging maayos ang lahat. Pinaghandaan ko ang paggaling. Ilang linggo akong nagdahilan kay Emil na masama ang pakiramdam ko para lang hindi niya mapansin ang pagbabago habang naghihilom ang mga tahi.

Dumating ang gabi na hinihintay ko. Magaling na ako. Ramdam ko ang pagbabago sa sarili kong katawan, ang dating pakiramdam na maluwag” ay tila naglaho na.

Nang magsimula kami ni Emil, hindi ko mapigilan ang kaba. At gaya ng dati, sa gitna ng aming paglalambingan, dumaplis muli ang tir@ niya. Inaasahan ko na ang bulyaw niya, ang inis, at ang pangalan ni Erning.

Pero tumigil si Emil. Napakunot ang noo niya.

“Joanna… anong nangyari?” mahinang tanong niya. Sinubukan niyang muling idiin ang daplis sa kabila, pero sa pagkakataong ito, hindi na ito kusa na lang pumapasok. May resistensya na. M@sikip n@ muli.

Tumingin ako sa kanya, pilit na itinatago ang sikreto namin ni Erning. Sa isip ko, ito na ang huling hakbang para tuluyang “maisarado” ang pait ng nakaraan. Wala na ang luwag na nagpapaalala sa kanya sa kapatid niya.

Hindi naging madali ang mga sumunod na linggo matapos ang aking operasyon. Tuwing maglalapit kami ni Emil, ramdam ko ang pagbabago. Wala na ang daplis na dati ay kusa na lang pumapasok sa kabila. Ngayon, kahit anong pagkakamali ng direksyon, may resistensya na masikip na muli, tila ba bumalik ako sa pagiging dalaga.

Isang gabi, habang payapa kaming magkasama, napansin ni Emil ang kakaibang saya at kumpidensya sa aking mga mata. Hindi ko na natiis. Ipinaliwanag ko sa kanya ang lahat, ang tungkol sa operasyon at ang tulong na ibinigay ni Erning mula sa kinita nito sa abroad.

Noong una, nakita ko ang pag-aalangan sa kanyang mga mata. Pero nang makita niya ang pagsisikap ng kanyang kapatid na itama ang mali, unti-unting lumambot ang kanyang puso.

“Siguro nga, Joanna,” mahinang sabi ni Emil habang hinahawakan ang kamay ko, “panahon na para ibaon na natin sa limot ang lahat. Kung nagawa ni Erning na gastusan ang pag-aayos sa ‘yo, ibig sabihin ay talagang nagsisisi na siya.”

Hindi nagtagal, nagkaharap muli si Emil at Erning. Walang sumbatan, walang sigawan. Isang mahigpit na yakap ang nagtapos sa dalawang taon na poot. Tinanggap muli ni Emil si Erning bilang kapatid, hindi na bilang anino ng aming pagkakamali.

Hindi nagtagal ay nakahanap na rin si Erning ng babaeng tunay niyang mamahalin. Nagkaroon siya ng sariling pamilya at naging isang responsableng ama. Ang aming nakaraan ay nanatili na lamang na isang madilim na kabanata na ayaw na naming balikan.

Masaya na kaming muli. Wala nang inis tuwing gabi, wala nang banggit sa luwag ng kabila. Ang bawat sandali namin ngayon ay puno ng pag-iingat at tunay na pagmamahal.

Heto ako ngayon, nakatingin sa aming pamilya na muling nabuo. Natutunan ko na ang katapatan ay hindi lang tungkol sa pisikal na aspeto, kundi sa pagpili na protektahan ang tiwala ng taong nagmamahal sa iyo.

Sinarado na namin ang pinto sa nakaraan. naging sanhi ng aming pagkakawatak-watak ay tuluyan na ring naisara, hindi lang ng operasyon, kundi ng tunay na pagpapatawad.