“Tahooooooo! Mainit na taho! Tatlong piso lang po!”

Sa loob ng tatlumpung taon, iyon na ang musika ng kanyang buhay. Bitbit ang dalawang lata, isang kahoy na pamalo, at ngiti sa kabila ng pawis, nilibot niya ang mga kanto, eskinita, at paaralan. Hindi siya nagreklamo, kahit minsan lang siyang kumain ng agahan bago umalis.

Ang bawat kutsara ng arnibal, bawat taho na naibebenta—lahat iyon ay para sa kanyang pamilya, lalo na sa bunso niyang anak na si Carlo.

“Pa, balang araw, ako naman ang magtatrabaho. Hindi mo na kailangang magtinda,” madalas sabihin ni Carlo noon, tuwing binubuhat ng ama ang mabigat na lata habang pauwi.

Ngumiti lang si Mang Ruben. “Anak, masaya na akong makita kang makatapos. ‘Yun lang ang pangarap ko.”

Pero dumating ang panahong tila gustong sukuan ng katawan ni Mang Ruben ang laban. Sumakit ang likod, namaga ang tuhod, at minsan ay nahimatay pa sa kalsada sa sobrang init. Pero kahit ganon, hindi siya tumigil. Sabi niya sa sarili, “Kaya pa, isang taon na lang at ga-graduate na si Carlo.”

Lumipas ang mga buwan. Hanggang dumating ang araw na iyon—ang araw ng pagtatapos ni Carlo.

Ngunit bago siya magbihis para sa graduation ng anak, may ginawa muna siya. Iyon ang kanyang huling paglalako ng taho.

“Pa, hindi ka na ba talaga titigil?” tanong ni Carlo nang makita ang ama na nag-aayos ng mga lata.
Ngumiti ito. “Ito na ang huli kong ikot, anak. Gusto ko lang magpasalamat sa lahat ng taong tumulong sa atin sa mga panahong wala tayong makain.”

Lumakad si Mang Ruben sa parehong ruta na nilalakaran niya sa loob ng tatlumpung taon. Ang mga dating bata na bumibili ng taho, ngayo’y may mga anak na rin. May ilan pang lumapit sa kanya.

“Si Mang Ruben! Aba, buhay na buhay pa rin ah!” biro ng isa.
Ngumiti siya. “Huli ko na ‘to, iho. Magreretiro na ako.”

“Ha? Sayang naman! Eh ‘yung taho mo, walang tatalo!”
“Salamat, anak. Pero kailangan ko nang magpahinga. Nakapagtapos na kasi ang bunso ko ngayon.”

Napangiti ang mga tao. May ilan pang bumili ng tiglilimang baso, parang pamamaalam. Sa bawat lagok nila ng taho, ramdam nila ang dekadang sakripisyo ni Mang Ruben.

Nang matapos ang kanyang ikot, umupo siya sa ilalim ng punong mangga kung saan siya madalas nagpapahinga noon. Pinagmasdan niya ang langit, at hindi niya napigilan ang pag-iyak.

“Salamat, Panginoon,” bulong niya. “Hindi ko man naibigay ang marangyang buhay sa mga anak ko, pero naihatid ko sila sa kinabukasan.”

Ilang oras lang ang lumipas, tinawag na siya ng asawa.
“Ruben! Bilisan mo! Nagsisimula na ang graduation!”

Nagmamadaling nagbihis si Mang Ruben, kahit nanginginig na ang mga kamay. Habang naglalakad papunta sa covered court, dala pa rin niya ang amoy ng arnibal at soybeans. Pero para sa kanya, iyon ang amoy ng tagumpay.

Pagdating niya, tumama sa kanya ang liwanag mula sa entablado—si Carlo, nakasuot ng toga, at may medalya sa leeg. Habang tinatawag ang pangalan ng kanyang anak bilang valedictorian, tumulo ang luha ni Mang Ruben.

“Ang medalya pong ito,” sabi ni Carlo sa harap ng mikropono, “ay para sa tatay kong magtataho. Sa tatlong dekada niyang sakripisyo, pawis, at pagmamahal. Pa, ito po ang resulta ng lahat ng pagod ninyo.”

Napatayo si Mang Ruben. Nagpalakpakan ang buong lugar. Lumapit si Carlo, niyakap ang ama, at marahang bulong, “Tama ka, Pa. Tapos na ang laban mo. Ako naman ngayon.”

Nang umuwi sila sa bahay, itinabi ni Mang Ruben sa altar ang lumang lata ng taho—may kaunting arnibal pa sa loob.

Ngayon, tuwing umaga, wala nang maririnig na boses na sumisigaw ng “Tahoooo!” sa San Isidro. Pero sa bawat taho na dumadaan, may mga taong biglang napapangiti at nagsasabing,
“Naalala ko si Mang Ruben. Siya ‘yung magtatahong may ginintuang puso.”

At sa isang maliit na bahay sa dulo ng kalsada, nakaupo si Mang Ruben, nakangiti habang pinagmamasdan ang anak niyang si Carlo na nakasuot ng barong, palabas na ng bahay para sa unang araw ng kanyang trabaho bilang guro.

“Anak,” sabi ni Mang Ruben, “magaling ka na sa pagtuturo ha.”
Ngumiti si Carlo. “Pa, ikaw ang una kong estudyante.”

Napangiti ang matanda, at sa huling pagkakataon, tumingin siya sa langit at sabing,
“Salamat, Panginoon. Sa wakas, tapos na ang pagtitinda—pero nagsisimula ang mas magandang buhay.”

At doon, sa katahimikan ng hapon, bumaba ang luha ni Mang Ruben—hindi dahil sa pagod, kundi dahil sa labis na saya.