Sa isang maliit at lumang bahay, nakatira si Lola Sol kasama ang kanyang anak at tatlong apo.
Sa sulok ng kwarto ni Lola Sol, may isang Antigong Aparador (Cabinet) na gawa sa narra. Luma na ito, gasgas, at medyo inaanay na. Ngunit ito ang pinaka-iniingatan ni Lola.
Laging may malaking kandado ang pinto nito. Ang susi ay nakakwintas sa leeg ni Lola Sol at hindi niya ito tinatanggal kahit naliligo o natutulog.
Dahil dito, masama ang loob ng panganay na apong si Jeric.
“Nay,” reklamo ni Jeric sa mama niya. “Ang damot-damot talaga ni Lola. Kita mo ‘yung cabinet niya? Siguradong puno ‘yan ng alahas at pera galing sa pension niya. Tayo dito, nagdidildil ng asin, tapos siya nagtatago ng yaman?”
Minsan, narinig pa nila si Lola Sol na may binibilang sa loob ng kwarto. Kalansing ng barya. Ngunit pagkatok nila, bigla itong itatago at isasara ang cabinet.
Isang araw, kailangan ni Jeric ng P500 para sa school project.
“La, pahingi naman po ng pera,” lambing ni Jeric. “May project lang po kami.”
Umiling si Lola Sol. “Wala akong pera, iho. Sakto lang pambili ng gamot ko.”
Nagdabog si Jeric. “Ang damot niyo! Alam ko marami kayong tinatago sa cabinet niyo! Aanhin niyo ‘yan? Dadalhin niyo sa hukay?!”
Hindi sumagot si Lola Sol. Yumuko lang ito at hinawakan nang mahigpit ang susi sa leeg niya.
Lumipas ang mga buwan. Napansin nilang pumapayat si Lola Sol. Madalas, kanin at sabaw lang ang kinakain niya. Sabi niya, “busog pa ako” o “wala akong gana,” kaya ibinibigay na lang niya ang ulam sa mga apo.
Isang gabi, binawian ng buhay si Lola Sol habang natutulog. Heart failure daw dahil sa katandaan at kakulangan sa nutrisyon.
Matapos ang libing, nagtipon-tipon ang pamilya sa kwarto ni Lola.
Malungkot sila, ngunit nandoon pa rin ang curiosity. Kinuha ng Nanay ni Jeric ang susi na tinanggal nila sa leeg ni Lola bago ito iburol.
“Tignan natin,” sabi ni Jeric. “Baka may naiwan si Lola na pambayad natin sa mga utang sa libing. Baka may mga ginto dyan.”
Nanginginig ang kamay ng Nanay habang binubuksan ang kandado.
CLICK.
Bumukas ang pinto ng lumang cabinet.
Nanlaki ang mata nilang lahat.
Walang ginto. Walang alahas. Walang mamahaling gamit.
Ang laman ng cabinet ay puro lumang damit, mga barya na nakabalot sa medyas, at apat na malalaking Plastic Envelope.
Kinuha ni Jeric ang mga envelope.
Sa bawat envelope, may nakasulat na pangalan gamit ang pentel pen:
“PARA KAY JERIC – COLLEGE FUND”
“PARA KAY MICA – SCHOOL FUND”
“PARA KAY BATO – SCHOOL FUND”
Binuksan ni Jeric ang envelope na para sa kanya.
Bumuhos ang libo-libong piso. Puro tig-20, tig-50, at tig-100 na luma na at amoy-baul.
Sa loob, may isang maliit na notebook. Nakalista doon ang bawat ipon ni Lola.
Jan 5: Hindi ako kumain ng tanghalian – P50 (Inipon para kay Jeric)
Feb 12: Benta sa bote at dyaryo – P20 (Inipon para kay Mica)
March 20: Hindi ako bumili ng gamot sa ubo – P100 (Dagdag sa tuition ni Jeric)
Nanghina ang tuhod ni Jeric. Napaupo siya sa sahig.
Ang akala nilang “yaman” na itinatago ni Lola para sa sarili… ay ang bawat sentimong tinitipid niya mula sa pagkain at gamot niya para sa kinabukasan ng mga apo niya.
Nagutom siya para mabusog ang savings ng mga apo. Nagtiis siya ng sakit para maka-graduate sila.
Sa dulo ng notebook, may maikling sulat si Lola Sol.
“Mga apo, pasensya na kung nagmukha akong madamot. Takot kasi akong gastusin niyo ito sa walang kwentang bagay. Gusto kong makatapos kayo ng pag-aaral. Ito lang ang kaya kong ibigay. Mahal na mahal ko kayo. Mag-aral kayong mabuti.”
Humagulgol si Jeric. Niyakap niya ang mga lumang damit ni Lola sa loob ng cabinet.
“Lola… sorry…” iyak ni Jeric. “Sorry kung sinabihan kita ng madamot… Sorry kung nagalit ako sa’yo… Ikaw pala ang pinaka-mapagbigay sa lahat…”
Ang lumang cabinet na kinainisan nila noon ay naging sagrado na para sa kanila ngayon. Dahil sa loob nito, hindi ginto ang natagpuan nila, kundi ang wagas na pagmamahal ng isang Lola na tinaya ang buong buhay, masiguro lang na may magandang bukas ang kanyang mga iniwan.