Ako nga pala si Sam, Nais ko lang ibahagi ang aking naging karanasan sa buhay,

Maliit pa ako noon nang maghiwalay sina Daddy at Mommy. Natatandaan ko noon na madalas kong nakikita na nag-aaway sina Mommy at Daddy, at parang normal na sa akin iyon. Ako naman ay inilalabas ni Yaya sa bahay namin kapagka ganoon ang nangyayari. Minsan, hindi ako pinalalabas ng kwarto. Hindi ko alam kung bakit iyon ang ginagawa ni Yaya. Ngayon ko lang naisip na ayaw pala ni Yaya na makita ko na nag-aaway sina Daddy at Mommy.

Kaya sa edad ko noon na sampu, tuluyan na kaming umuwi ni Mommy sa probinsya at iniwan na namin si Daddy. Madalas ko na naririnig kay Mommy na babaero raw si Daddy at kung kani-kaninong babae raw gumagarahe. Kaya simula noon, hindi ko na nakita ang mga pinsan ko at si Daddy.

Ibang-iba rin ang buhay namin kumpara nang nasa Maynila kami. Dito ay puro puno at halaman ang paligid. Bihira ako makakita ng magandang sasakyan; madalas jeep lang at motor na habal-habal. Wala na rin akong yaya. Si Lolo at Lola na magulang ni Mommy ang madalas na kasama ko. Kaya malaki talaga ang pag-adjust ko, lalo na sa pagkain. Dahil sa Maynila, steak at burger ang paborito ko, pero sa probinsya, nilagang saging, saka mga gulay, at manok na native. Pero okey lang sa akin iyon noon, basta kasama ko ang mommy saka enjoy ako noon sa pag-akyat sa bayabas at balimbing na puno.

Pero ngayon, malaki na ako at nasa hustong gulang na. Ay isang beses pa lang muli ako nakabalik ng Maynila at nakita ni Daddy at mga pinsan ko. Dahil hindi naman katulad ng buhay dati meron kami sa probinsya, ay natuto na rin ako sa mga gawain sa bahay. Maging ang pagtatanim sa bukid ay napapasama ako sa mga kamag-anak ng mommy. At doon ko rin naranasan na kumain ng walang ulam, minsan toyo o asukal. Malayong-malayo sa buhay ko sa Maynila. Pero dahil sa awa ko kay Mommy ay hindi ko na magawang magreklamo. Napakabait kasi ni Mommy at kahit kailan ay hindi ko naranasan na saktan ni Mommy at pagalitan. Mga yakap at halik ang ibinigay sa akin ni Mommy, lalo na kapag may nagawa akong mali. At madalas niyang sinasabi sa akin na kaya raw siya nabubuhay ay dahil sa akin, na hindi ko naman maunawaan noon. At pala, lahat ng ginawa niya ay para sa akin. “Kapag malaki ka na, huwag mo gagayahin si daddy mo. Nandito naman ako, mamahalin kita kahit na binata ka na,” paulit-ulit na sabi ni Mommy sa akin noon.

Mayaman ang angkan ni Daddy; may malalaki silang bahay. Ang mommy ko pala ay dating katulong nila na nabuntis daw ni Daddy. Pero kahit na katulong si Mommy, napaibig niya si Daddy. Kahit kasi laking-probinsya si Mommy, maputi ito at bakas talaga sa kanya ang natural na ganda, na akala nga rin daw ng mga kamag-anak ni Daddy ay mayaman din si Mommy dahil sa kutis nito.

Ang mga magulang ni Daddy raw, lalo na si Lolo Manuel, ang hindi pumayag na hindi pakasalan ni Daddy si Mommy kahit na daw wala silang relasyon noon, lalo na at ako ang kauna-unahang apo nila at lalaki pa raw. Mababait ang mga magulang ni Daddy; kahit na mayaman, hindi sila matapobre. Naalala ko nga noon na may nabasag na mamahalin na paso ang katulong nila. Nagalit si Lola at gusto saktan ang katulong, pero nagalit si Lolo, Pera lang ‘yan.”

Pero nang mamatay na sina Lolo, ay doon na daw nagbago si Daddy at nagagawa na nito na saktan si Mommy, na iyon nga ang madalas ko nakikita.

Pero halos nakalimutan ko na iyon sa paglipas ng panahon, at excited ako na muling pumunta ng Maynila at makita ang mga dating kalaro at mga pinsan ko.

Ito na ba si Sam?” tanong ng isang babae na halos hindi ko na matandaan. “Siya na nga iyon. Ang laki mo na, mas matangkad ka pa sa akin. Mana ka sa daddy mo, umitim ka lang,” ang sabi sa akin ng isang babae na halos nakalimutan ko na ang mukha. Dahil nang umalis ako noon ay parang dalagita pa lang ito, pero iyon pala ay si Tita Aileen, ang bunsong kapatid ni Daddy, kung saan sa bahay nila ako titira. Matapos kasi na mag-usap sila ni Mommy ay napagkasunduan na dito na ako mag-aaral, na ikinatuwa ko naman.

“May syota ka na ba?” tanong ni Tita sa akin. “Wala po, Tita.” “Mabuti kung ganoon, mag-aral ka muna. Huwag mo na gayahin ang daddy mo na halos lahat yata ng mga babaeng nakikilala ay gusto asawahin,” sabi pa nito sa akin.

Ako naman ay halos hindi makatingin kay Tita Aileen dahil sa suot nito na napakaigsing shorts at halos bra na lang ang pang-itaas. Palibhasa sa probinsya ni Mommy ay bihira ako makakita ng ganoon, kaya parang ilang ako na tumingin.

“Gusto mo ba na dito na tumira? Dito mo na ipagpatuloy ang pag-aaral mo,” sabi pa ni Tita habang nakatingin sa akin.

Sa narinig ko sa sinabi ni Tita ay tuwang-tuwa talaga ako dahil sa halos walong taon ko sa probinsya ay nagsawa na ako sa hirap at gusto ko naman ng maginhawang buhay. Iyon nga ang dahilan kung bakit pinayagan ako ni Mommy na magbakasyon kina Tita at ipakiusap na dito na ako mag-aaral, dahil alam ko naman na hindi talaga ako kayang papag-aralin ni Mommy. Sa unang araw ko sa bahay nina Tita ay nanibago talaga ako. Masyadong tahimik, at dahil madalas nasa loob ng kwarto si Tita. Wala ring mga tao sa labas katulad sa probinsya; lalabas ka pa ng gate ng subdivision para makakita ka ng maraming tao.

Pero isang gabi ay nagising ako sa ingay ng boses, kaya lumabas ako ng kwarto. Nakita ko si Tita na dumating at mukhang lasing ito. May kasama siyang lalaki na maputi at mukhang foreigner dahil sa salita nitong English. Wala naman akong alam na asawa si Tita, pero sabi niya ay may boyfriend siya, kaya ang kasama niya ang naisip ko na boyfriend niya. Sinundan ko sila hanggang sa pumasok sa kwarto; narinig ko na lang ang ingay ng tawanan nila hanggang sa bigla na lang tumahimik. Kaya ako ay bumalik na sa kwarto at itinuloy ko na lang ang pagtulog.

“Kamusta, nakatulog ka ba?” ang tanong sa akin ni Tita nang makita ako na kumakain. At muli na naman nakita ko si Tita Aileen na kahit na bagong gising ito ay halata sa kanya ang natural na ganda. At kahit sinong lalaki ay talagang pagpapantasyahin si Tita Aileen, kaya ako ay hindi na naman makatingin nang diretso kay Tita at hindi rin ako makatayo sa aking kinauupuan dahil sa may biglang bumuk*l sa aking harapan.

“Oh, bakit parang natutulala ka naman diyan? Masanay ka na dito, bahay mo na ito,” sabi pa ni Tita Aileen sa akin sabay yakap mula sa likod ko habang nakaupo ako na nakaharap sa lamesa. Kaya naman naramdaman ko talaga ang init ng balat niya at ang pagdikit ng dibdib nila sa likuran ko. “Aahah, okey lang ako Tita,” sagot ko naman. “Nakapili ka na ba ng school na papasukan mo para masabi na natin kay daddy mo at nang makahingi na tayo ng pera?” “Wala pa po, Tita. Okey po lang kahit saan,” sagot ko pa kay Tita Aileen. Pero nang bumalik na ito sa kwarto niya ay hindi ko pa rin maiwasan ang mapatingin kay Tita habang naglalakad papalayo sa akin. “Tita, bakit kaya ang ganda mo? Ang swerte naman ng boyfriend mo sa iyo,” ang nasa isip ko habang lihim akong nakatingin kay Tita Aileen.

“Iho, pagkatapos mo diyan, tawagin mo na lang ako ha? Magdidilig lang muna ako ng halaman.” “Aahha, opo Manang,” nabigla kong sagot dahil hindi ko namalayan na nasa harapan ko na pala si Manang, ang katulong ni Tita Aileen at madalas ko rin na kasama dito sa bahay nila.

Sa ganoong araw-araw na sitwasyon, at halos isang buwan na ako sa bahay ni Tita, ay unti-unti na akong nasasanay. Kaya lang, madalas na napapansin ko, lalo na kapag madaling araw pagdarating si Tita, ay may kasama itong lalaki. At alam ko na hindi ito iyong lalaking kasama niya nung nakaraang linggo dahil mukhang Indian naman ito, pero mukhang mayaman at desente. “Ano kaya ang trabaho ni Tita?” sa loob-loob ko habang nasa kwarto ako at nakahiga. At dahil sa curious talaga ako kung anong meron sa loob ng kwarto ni Tita, ay nag-abang ako sa pag-alis niya.

Kaya isang gabi ay napansin ko na muling umalis si Tita Aileen, at alam ko kung saan nakalagay ang extrang susi ng kwarto nito. Nag-abang muna ako na makatulog si Manang; nakita ko kasi itong nanonood pa ng teleserye sa TV kahit ala-una na ng madaling araw. Marahil ay hinihintay niya na dumating si Tita. Pero nang makita ko na nakatulog na ito sa sofa, ay dali-dali akong lumapit sa kwarto ni Tita. Dahan-dahan ko na binuksan ang pinto ng kwarto at pagbungad ko pa lang ay amoy ko na agad ang mabangong kwarto nito. Napakaganda ng kama, ang lambot, kaya sinubukan ko na higaan. “Ang sarap siguro mahiga rito katabi ni Tita Aileen,” sabi ko pa sa sarili ko. Wala naman akong nakitang kakaiba sa kwarto nila. Sinubukan ko na buksan ang mga cabinet, kaya lang naka-lock ang mga ito. Kaya bumalik ako sa kama at inilapat ko ang aking likod sa malambot na kama ni Tita. “Ang sarap pala talagang maging mayaman,” sabi ko pa.

Pero ilang saglit pa ay nataranta ako nang marinig ko ang boses ni Tita. Dumating na siya! At bakit parang ang aga yata? Dati mga 4 AM pa dumarating ito. Kaya dali-dali ko na pinatay ang ilaw at nagtago ako sa makapal na kurtina na nakasabit sa may bintana.

“Mga bwisit kayo! Katawan ko lang ang gusto ninyo. Pagkatapos makaraos ay iiwan din ako,” ang mga sabi ni Tita habang nagtatanggal ito ng sapatos at parang lasing na naman ito. Matapos mahubad ni Tita ang suot nito at naka-two piece na lang, ay inihiga nito ang katawan sa kama niya. Lalong nanlaki ang mga mata ko dahil kitang-kita ko ang kaputian ng katawan ni Tita Aileen.

Kahit malamig ang kwarto ni Tita dahil sa lakas ng aircon, pero tumutulo pa rin talaga ang pawis ko. Kinakabahan na ako at hindi ko alam ang gagawin. Paano ako makakalabas dito na hindi niya malalaman?

Hinintay ko pa ang sandali na makatulog si Tita, pero habang nakahiga ito ay tila may chat pa sa cellphone. Kaya lalong tumagal pa ako sa paghihintay. “Kung ayaw mo, edi wag!” Ito pa ang narinig ko na sabi ni Tita sa kausap niya na parang pinapapunta niya dito sa bahay ang kausap niya na lalaki. Mayamaya pa ay tumayo si Tita at pumasok ito sa loob ng banyo, pero hindi naman nito sinara ang pinto. Kaya kung lalabas ako ay maaaring makita pa rin ako ni Tita. Natatakot na ako sa posibleng mangyari kapag nakita ako ni Tita Aileen dito; baka pauwiin na ako ng probinsya at hindi na ako matuloy sa pag-aaral dito sa Maynila.

Pero nawala ang mga kaba ko at iba na naman ang aking naramdaman nang lumabas si Tita Aileen ng banyo. Bagong ligo ito at tanging ang tuwalya lang ang tela na nakatakip sa kanya, pero hindi sa katawan dahil nakapulupot lang ito sa kanyang ulo.

Ganito pala si Tita Aileen kapag nasa loob ng kwarto niya; palakad-lakad sa loob ng kwarto at walang pakialam kung ano ang hitsura niya. Ang hindi niya alam ay nandito ang kanyang pamangkin sa loob na matiyagang nakatingin sa kanya. Kitang-kita talaga ang mga ginagawa ni Tita. Kahit na 30 na ang edad ni Tita ay hindi mo mahahalata sa kanya; tila ba kaedad ko lang ito at wala man lang bakas sa katawan niya na maipipintas ka. Napakaganda talaga ni Tita Aileen. Iyan ang paulit-ulit na mahinang boses na lumalabas sa bibig ko. “Ang sarap siguro na maging girlfriend si Tita,” sabi ko pa.

Sa ilang oras ko na pagkakatayo sa likod ng kurtina, sa wakas, nakita ko na nakapikit na si Tita at nabitawan na nito ang hawak niyang cellphone. “Ito na pagkakataon ko na lumabas,” sabi ko sa sarili ko. Kaya dahan-dahan ako na payuko na naglakad papunta sa pinto. Pero nang tumapat na ako sa kama ni Tita ay gumalaw ang mga paa nito at napahinto ako. Hindi muna ako gumalaw. At habang parang estatwa na nakatayo sa harap ni Tita, nakatingin ako sa mukha niya at nag-aalala na baka i-open nito ang kanyang mata. “Ang ganda mo talaga, Tita,” sabi ko pa. Hindi ko alam pero parang may nag-uutos sa akin na lumapit ako kay Tita. Dahan-dahan akong sumampa sa kama niya. Medyo gumagalaw siya sa aking pag-akyat pero mukhang himbing na si Tita, siguro dala na rin ng kanyang kalasingan.

Hahalikan ko sana ito, pero nang humawak ako sa kama ay lumubog ang kamay ko sa lambot ng kama kaya gumalaw ang kamang higaan ni Tita. Inulit ko ang paglapit at pinagmasdan ko kung magigising si Tita, hanggang sa mailapit ko na ang aking labi sa mukha ni Tita. Magkahalong kaba, excitement, at takot ang nararamdaman ko. Nandoon pa rin ang pag-aalala ko na baka magising si Tita. Kaya kinuha ko na lang ang aking cellphone at kinunan ko ng litrato si Tita habang nakahiga. Matapos ay dahan-dahan akong bumaba ng higaan niya. Pero gumalaw si Tita at tumagilid ng higa. Naipit tuloy ang aking kaliwang kamay na nakatukod sa kama. Hindi muna ako gumalaw, dahil kapag pinilit ko na tanggalin ang kamay ko, siguradong magigising ang maganda ko na Tita.

“Gusto mo ba? Gawin mo na.” Napatingin ako kay Tita nang magsalita ito pero nakapikit pa rin. “Ayaw nilang akong samahan ngayon dito, ikaw na lang,” sabi pa ni Tita, at lalo akong nagulat dahil hinawakan ni Tita ang kamay ko at inilipat niya ito sa aking madalas tingnan. Alam pala ni Tita nandoon ako; gising pala ito at hinintay lang ako kung ano ang aking gagawin.

Wala man akong karanasan, pero sa mga napapanood ko at nakikita, ginaya ko lang. Hindi ko sinayang ang pagkakataon na kasama ko si Tita na kapatid ni Papa. Doon nga ay magdamag akong pinagbigyan ni Tita. Nawala na rin ang aking kaba at takot nang muling sabihin ni Tita na ulitin daw namin at siya naman na ang bahala. At hinayaan ko na nga si Tita sa mga gusto niya.

Alas-singko na ng umaga nang makabalik ako sa aking kwarto. At habang nakahiga ako, nakatitig ako sa magandang picture ni Tita Aileen na nakuha ko kanina at hindi ako nagsasawa na titigan ito.

“Sam, nag-almusal ka na ba? Halika rito, sabayan mo ako,” alok ni Tita sabay tayo papunta ng kusina. Kumain kami ni Tita nang sabay. Wala akong imik, pero si Tita parang wala lang sa kanya; kung ano ang normal na ginawa niya noon, ganoon pa rin siya.

Natapos ang maghapon na magkasama kami ni Tita sa bahay pero hindi muna ako lumapit sa kanya. Hinihintay ko siyang mag-open sa akin tungkol sa nangyari. Pero lumipas ang isang linggo, wala siyang binanggit. Patuloy pa rin siya sa pagdala ng lalaki sa bahay niya. Paiba-iba ito. Sabi niya boyfriend niya, pero hindi nagtagal, natuklasan ko na trabaho pala ni Tita iyon. Para makatipid, doon na lang niya dinadala sa bahay at sa kanya na lang binibigay ang pera.

Sa totoo, naghihinayang ako sa kanya. Bakit ganoon siya? Sabi niya si Daddy ay babaero at hindi mabubuhay kung walang babae na kasama, pero sa nakikita ko, halos pareho lang sila. Hindi na lang ako nagtanong at nakialam kay Tita. Tuloy pa rin naman niya akong pinag-aaral at binibigyan ng allowance. Pero simula naman nang palasapin ako ni Tita, hinahanap-hanap ko na rin. Natuto na rin ako sa mga diskarte nila sa buhay. Ilang mga kaklase ko ring mga babae ang dumaan sa akin kapag trip nila ako; ang iba naman ay first time nila at gusto akong mahalin. Pero ayaw ko. Ayaw kong matali sa isa man sa kanila. Doon ko naisip na masarap pala ang sa iba-iba ka pumupunta at gumagarahe, tulad ng sabi ni Mama kay Daddy. Pero nang matapos na ako, bumalik na ako ng probinsya para tuparin ko kay Mama ang aking pangako

pagbaba ko pa lang ng bus sa terminal ng aming bayan, sinalubong na agad ako ng sariwang hangin na amoy damo at basang lupa—isang amoy na hinding-hindi ko naramdaman sa gitna ng polusyon at ingay ng Maynila. Hawak ko ang aking diploma at ang ilang gamit na natira mula sa bahay ni Tita Aileen. Ngunit higit sa lahat, dala ko ang isang desisyon: na hinding-hindi ako magiging katulad ni Daddy o ni Tita.

Pagdating ko sa aming maliit na bahay, agad akong niyakap ni Mommy. “Salamat at nakatapos ka, Sam. Akala ko ay tuluyan ka na ring lalamunin ng Maynila,” bulong niya habang umiiyak sa tuwa. Sa mga sandaling iyon, parang nabura ang lahat ng anino ng nakaraan ko sa kwarto ni Tita Aileen. Ang dating Sam na naligaw ng landas ay unti-unti nang naglalaho.

Sa paglipas ng mga buwan, naging abala ako sa pagtulong sa aming bukid. Doon ko nakilala si Maya. Siya ang anak ng isa sa mga kasama namin sa pagsasaka. Hindi siya katulad ni Tita Aileen na balot ng kolorete at mamahaling pabango; si Maya ay amoy araw, simple, at may mga kamay na sanay sa hirap. Sa kanya ko natutunan na ang tunay na ganda ay hindi nakikita sa kakinisan ng balat kundi sa busilak ng puso.

Nagpakasal kami sa isang simpleng seremonya sa ilalim ng malaking puno ng mangga, malayo sa karangyaan na kinagisnan ko sa angkan ni Daddy. Pinangako ko sa harap ni Mommy at sa harap ng Diyos na si Maya lang ang tanging babaeng gagarahe sa buhay ko.

Isang gabi, habang nakaupo kami ni Maya sa aming balkonahe, tinanong niya ako, “Sam, hindi mo ba hinahanap ang buhay mo sa Maynila? Yung aircon, yung malalambot na kama, at yung sarap ng buhay doon?”

Tumingin ako sa malawak naming taniman at sa langit na punong-puno ng bituin. Hinawakan ko ang kanyang kamay at sumagot,

Maya, naranasan ko ang lahat ng iyon. Pero sa Maynila, kahit malambot ang kama, hindi ako makatulog nang mahimbing dahil sa kaba at konsensya. Dito, kahit banig lang ang higaan natin, payapa ang puso ko dahil alam kong ikaw ang kasama ko at malinis ang buhay ko.”

Binura ko na rin ang lahat ng litrato ni Tita Aileen sa aking cellphone. Wala na akong itinirang alaala ng nakaraan. Sa bawat pagsikat ng araw sa probinsya, mas lalong tumitibay ang pangako ko na ang anak namin ni Maya ay hinding-hindi makakarinig ng sigawan ng magulang o makakakita ng pagtataksil.

Naisakatuparan ko ang pangako ko kay Mommy. Hindi ako naging katulad ni Daddy. Ako si Sam, isang asawa, isang magsasaka, at isang lalaking nahanap ang tunay na kaligayahan sa payak na pamumuhay.