Buntis ako noon. Ilang buwan ko nang dinadala sa sinapupunan ang batang pinapangarap naming dalawa. Sa tuwing hinihimas ko ang tiyan ko, kinakausap ko ang anak ko.

Anak, kakayanin natin ito. Magiging maayos din ang lahat.

Pero habang lumilipas ang mga araw, mas lalo ring nagiging magulo ang buhay namin ni Roy. Kapag hindi siya nakainom, mabait siya. Pero kapag gabi na at amoy alak ang kasama niya, ibang tao ang umuuwi sa bahay.

Isang gabi, narinig ko ang pagkalabog ng gate. Kumabog ang dibdib ko.

Clear, buksan mo nga ito, sigaw niya mula sa labas.

Roy, gabi na. Pahinga na tayo, mahinahon kong sabi habang binubuksan ang pinto.

Bakit? May iba ka bang kasama dito? sagot niyang may halong galit.

Wala, Roy. Pagod lang ako. Buntis ako, pakiusap ko.

Lumapit siya nang mabilis. Naamoy ko ang alak sa hininga niya.

Lagi mo na lang ginagamit yang pagbubuntis mo na dahilan, sabi niya habang tinuturo ang tiyan ko.

Roy, huwag. Pakiusap. May bata dito.

Pero parang hindi na siya nakakarinig. Sa isang iglap, naramdaman ko ang malakas na pagtama ng kamao niya sa aking tiyan. Parang huminto ang mundo ko. Napasigaw ako, hindi lang sa sakit ng katawan kundi sa takot para sa batang dala ko.

Roy, tama na! Pakiusap! umiiyak kong sigaw.

Pero imbes na tumigil, lalo siyang nagwala. Hanggang sa mawalan ako ng lakas at bumagsak sa malamig na sahig.

Kinabukasan, nasa ospital ako. Tahimik ang paligid. Tinitigan ko ang kisame habang naghihintay ng sasabihin ng doktor.

Ma’am, pasensya na po… hindi na po natin nailigtas ang bata.

Parang may pumutok sa loob ko. Hindi ako makapagsalita. Hindi ako makaiyak. Parang nawala ang kalahati ng pagkatao ko.

Pag-uwi ko sa bahay, tahimik si Roy.

Clear, galit lang ako kagabi. Hindi ko sinasadya, sabi niya.

Hindi mo sinasadya? Roy, nawala ang anak natin, nanginginig kong sagot.

Patawarin mo ako. Magbabago na ako.

Ilang beses ko nang narinig ang mga salitang iyon. Magbabago ako. Hindi na mauulit. Pero paulit-ulit lang din ang nangyayari. Hanggang sa unti-unti kong napagtanto na kung mananatili ako, baka hindi lang pangarap ang mawala sa akin.

Ilang gabi akong hindi makatulog. Kinakausap ko ang sarili ko sa salamin.

Clear, hanggang kailan ka magtitiis? Hanggang kailan ka matatakot?

Isang umaga, tumayo ako nang maaga. Nanginginig ang kamay ko pero malinaw ang isip ko.

Saan ka pupunta? tanong ni Roy.

Sa barangay, sagot ko nang diretso.

Para saan?

Para magsalita. Para itigil na ito.

Nakita ko ang takot sa mukha niya.

Clear, huwag mo akong gawin ito. Aayusin ko. Pangako.

Roy, ubos na ang pangako mo. Ubos na rin ako.

Sa barangay, nanginginig ang tuhod ko habang nagkukwento. Bawat salita, parang kutsilyong bumabalik sa alaala. Pero sa bawat pag-amin ko, parang unti-unting gumagaan ang dibdib ko.

Handa ka ba talagang ituloy ito? tanong ng opisyal.

Opo. Hindi na para sa paghihiganti. Para sa kaligtasan ko.

Nang isagawa ang proseso at dinala si Roy, naramdaman ko ang halo-halong emosyon. Lungkot, galit, takot, pero higit sa lahat, ginhawa.

Clear, patawarin mo ako, huling sigaw niya habang inilalayo siya.

Hindi ko alam kung kailan ko siya mapapatawad. Pero alam kong pinatawad ko na ang sarili ko sa matagal kong pananahimik.

Lumipas ang mga buwan. Hindi madali ang mag-isa. May mga gabing umiiyak pa rin ako. May mga araw na sinisisi ko ang sarili ko.

Kung sana mas maaga akong nagsalita. Kung sana mas maaga akong umalis.

Pero sa bawat umaga na nagigising ako nang walang takot, alam kong tama ang desisyon ko.

May mga kapitbahay na nagtanong.

Clear, hindi ka ba nanghihinayang?

Ngumiti lang ako.

Mas nanghihinayang ako sa mga araw na hinayaan kong saktan ang sarili ko.

Unti-unti kong binuo ang sarili ko. Naghanap ako ng trabaho. Nakipag-ugnayan ako sa mga taong handang tumulong. Tinanggap ko na hindi ko kasalanan ang nangyari.

Isang araw, may lumapit sa akin na babae sa barangay.

Ate, paano mo nagawang magsalita? Natatakot din ako sa asawa ko.

Hinawakan ko ang kamay niya.

Natakot din ako. Pero mas natakot ako na habang-buhay akong mananatiling tahimik. Hindi tayo ginawa para saktan. May halaga tayo.

Doon ko napagtanto na ang kwento ko ay hindi lang tungkol sa sakit. Ito ay tungkol sa pagpili. Pagpili sa sarili. Pagpili sa kaligtasan. Pagpili na wakasan ang siklo ng pananahimik.

Kuya Psl, kaya ko ipinadala ang kwento ko dahil ayokong may isa pang Clear na matakot magsalita. Ang pagmamahal ay hindi dapat may kasamang takot. Ang tahanan ay hindi dapat lugar ng pangamba.

Ang aral na natutunan ko, hindi kasalanan ng babae ang galit ng isang lalaki. Hindi kahinaan ang paghingi ng tulong. At ang pagpapakulong sa taong paulit-ulit kang sinasaktan ay hindi paghihiganti, kundi pagtatanggol sa sarili.

Ngayon, hindi pa man buo ang lahat, pero mas buo na ako kaysa dati. Mas matatag. Mas malinaw ang isip. At higit sa lahat, malaya.

Dahil ang isang babae, kahit gaano pa siya nasaktan, may kakayahang bumangon. At sa bawat pagbangon, may panibagong simula.