ANG UNANIMOUS NA BOTOHAN: Mula sa Pagtataksil Tungo sa Bagong Panimula

Sa hapunan ng Noche Buena, tumayo ang ate ko at nag-anunsyo, “Nagbotohan kami, at hindi ka na bahagi ng pamilyang ito.”

Tumango ang lahat. Sabi ko, “Sige.” At umalis ako. Tatlong araw ang lumipas, tumawag ang bangko sa kanila.

Naghihiwa ako ng lechon nang biglang kumatok si Ate Maria ng tinidor sa kanyang baso ng alak. Tumahimik ang buong silid. “Kailangan nating mag-usap bilang pamilya,” sabi niya, habang nakatingin nang diretso sa akin. “Nagkaroon kami ng botohan noong nakaraang linggo. Hindi ka na bahagi ng pamilyang ito.”

Dahan-dahan kong ibinaba ang kutsilyo sa mesa. Tumango sina Tatay at Nanay. Ang kuya kong si Jun ay umiwas ng tingin. Ang isa ko pang kapatid na si Elena ay nagre-record gamit ang kanyang cellphone. Maging si Lola ay nagtiklop ng kanyang napkin at bumulong, “Ito ang pinakamabuti.”

“Bumoto kayo para paalisin ako sa pamilya?” tanong ko.

“Unanimous ang desisyon,” sabi ni Tatay. “Hindi ka naman talaga naging kabilang dito. Iba ang values mo, iba ang prayoridad mo. Lagi ka na lang nasa trabaho, hindi ka sumisipot sa mga family gathering natin.”

“Tatlong beses lang akong hindi nakapunta sa loob ng limang taon.”

“Hindi ka pumunta sa binyag ng anak ni Elena,” dagdag ni Maria.

“May ginagawa akong emergency surgery noon.”

“Eksakto,” sabi ni Nanay. “Akala mo mas magaling ka na sa amin dahil doktor ka at sa sikat na ospital ka nagtatrabaho. Kami ay mga ordinaryong tao lang. Hindi ka narito para sa amin.”

Sa wakas ay nagsalita si Jun. “Tsaka, hindi ka man lang tumutulong sa gastusin ng pamilya. Kailangan ni Maria ng pera para sa pag-aaral ng mga anak niya. Si Elena naman, magtatayo ng sariling negosyo, pero ikaw, tinitipon mo lang ang pera mo.”

“Ako ang nagbayad para sa bypass surgery ni Tatay,” mahinahon kong sabi, “at walong taon ko nang binabayaran ang mortgage ng bahay na ito.”

“Iba ‘yun,” mabilis na sagot ni Tatay. “Desisyon mo ‘yun.”

Tumayo muli si Maria, na parang isang direktor na nagbibigay ng huling instruksyon. “Heto ang desisyon namin: Iligpit mo na ang mga gamit mo sa dati mong kwarto. Huwag mo na kaming kocontakin. Sasabihin na lang namin sa mga tao na lumipat ka dahil sa trabaho.”

Tumango si Lola. “Ang apelyidong Mendoza ay para lang sa tunay na pamilya.”

Tiningnan ko silang isa-isa, ang mga taong minahal ko at sinuportahan sa buong buhay ko. “Sige,” sabi ko. Ibinaba ko ang tinidor, kinuha ang coat ko, at umalis. Sumigaw pa si Nanay habang papaalis ako, “Hindi ka pwedeng basta umalis lang! Tapusin mo muna ang paghihiwa ng lechon!” Hindi na ako lumingon.

Nang gabing iyon, tatlong tawag ang ginawa ko. Ang una ay sa bangko. “Kailangan kong tanggalin ang sarili ko sa mortgage na binabayaran ko.” Nalito ang babae sa kabilang linya. “Ma’am, kayo lang po ang tanging pangalan na nasa mortgage.” Natahimik ako. Ramdam ko ang lamig ng gabi sa labas ng bintana ng kotse sa Robles Street, pero wala akong pakiramdam. “Sigurado ka?” tanong ko.

“Opo, sigurado po. Ang property sa 847 Robles Street ay rehistrado lamang sa pangalan ni Valentina Mendoza. Kayo po ang tanging nagbabayad sa nakalipas na walong taon. Walang ibang signatory o beneficiary.”

Walong taon. Siyamnapu’t anim na buwanang hulog. Halos sampung milyong piso. Lahat galing sa account ko. Lahat sa pangalan ko. At pinalayas nila ako sa bahay na legal na akin. “Salamat,” sabi ko. “Tatawag ako bukas para sa susunod na hakbang.”

Ibinaba ko ang telepono at tumitig sa manibela. Nakikita ko ang repleksyon ko sa windshield—isang 34-anyos na babae, pagod mula sa shift sa ospital, may maitim na bilog sa ilalim ng mga mata. Hindi ito lungkot. Ito ay kalinawan ng isip.

Ginawa ko ang pangalawang tawag. “Law office of Atty. Roberto Vega,” sagot ng isang boses. “Si Dra. Valentina Mendoza ito. Kailangan ko si Roberto.” Ilang sandali pa at nasa linya na si Roberto. Siya ang humawak ng papeles ng bahay noon. Binalaan niya ako noon na huwag ilagay ang mga magulang ko sa titulo. Tama siya.

“Kailangan ko ng eviction papers,” sabi ko. “Para sa lahat ng nakatira sa Robles Street.” Hindi siya nagtanong kung bakit. “Magkita tayo bukas ng alas-otso.”

Ang ikatlong tawag ay kay Patricia, ang matalik kong kaibigan simula pa noong residency. “Val, bakit ka tumatawag? Di ba Noche Buena niyo ngayon?”

“Pwede ba akong makituloy sa inyo?”

“Siyempre. Anong nangyari?”

“Binoto nila akong paalisin sa pamilya. Unanimous.”

Dumiretso ako sa kanya. Pagpasok ko, amoy vanilla at Pasko sa loob ng apartment niya, malayo sa lamig na naramdaman ko sa pamilya ko. Sinabi ko sa kanya ang lahat. “I-e-evict mo sila?” tanong niya.

“Bahay ko ‘yun,” sagot ko. “Hahabulin ka nila.”

“Hinabol ko rin ang pagmamahal nila sa loob ng 34 na taon, pero wala akong nakuha. Pagod na ako.”

Kinaumagahan, nilagdaan ko ang eviction documents. Makalipas ang tatlong araw, natanggap nila ang notice. Sumabog ang phone ko. Tawag. Mura. Pananakot. Pinatay ko ang cellphone ko.

Makalipas ang ilang araw, naglakas-loob si Elena na tawagan ako para humingi ng tawad dahil nalaman niya ang totoo. Nadiskubre niya ang mga bank records at lihim na messages. Si Maria pala ay matagal nang nagnanakaw ng pera sa ating mga magulang. Sinasabi niya sa kanila na tumigil na ako sa pagpapadala ng pera kaya nahihirapan sila, habang ang totoo ay ibinubulsa niya ang lahat. Ang kasinungalingang iyon ang naging mitsa para magalit sila sa akin.

Noong December 15, opisyal na silang nawalan ng matitirhan. Noong gabing iyon, tumayo si Tatay sa labas ng bagong condo unit ko. Mukha siyang matanda at talunan. Humingi siya ng tawad. Walang dahilan, walang palusot. Humingi lang siya ng tawad. Hindi nito naibalik ang lahat, pero naging simula ito ng katahimikan.

Isang taon ang lumipas, ikinasal ako kay Daniel. Isang simpleng kasal. Piniling pamilya. Maayos na boundaries. Kapayapaan. Isang buhay na binuo hindi dahil sa obligasyon, kundi dahil sa respeto.

Isang taon na ang nakalipas, binoto ako ng pamilya ko na paalisin habang hinihiwa ko ang lechon sa Noche Buena. Ngayon, may asawa na ako na nagmamahal sa akin, isang stepdaughter na gustong maging surgeon gaya ko, isang matalik na kaibigan na hindi ako iniwan, at mga magulang na natutong rumespeto sa akin mula sa malayo.

Ang mga kapatid ko? Hinayaan ko silang gumapang at magtrabaho para sa sarili nilang buhay, dahil ang apelyidong Mendoza ay para lamang sa mga taong marunong magpahalaga sa tunay na pamilya. Ang bahay sa Robles Street? Ipinagbili ko na ito. Dahil ang tunay na tahanan ay hindi gawa sa semento at mortgage—ito ay binuo kasama ang mga taong pipiliin ka, araw-araw, nang walang botohan.