SA SOBRANG KAHIRAPAN NG BUHAY AY NAGAGAWA KONG BOLAHIN SI ALING INDAY PARA AKO AY MAPAUTANG NYA GAMIT ANG KAGWAPUHAN NI ITAY



SA ARAW -araw na ginawa ng Diyos ay palagi na lamang salat kami sa ulam at kanin.

KUNG hindi talbos ng kamote na walang sawsawan, solong asin naman na lalagyan lang ng tubig sa kanin ang pantawid namin sa gutom.

Kahit hindi sabihin ng mga kapatid ko ay kitang-kita ko sa kanilang mga mukha na nagsasawa na rin sila sa sobrang hirap ng aming buhay.

Hanggang sa isang araw ay napadaan ako sa tindahan ni Aling Inday, isang matandang dalaga na halatang may kursunada kay Itay.

Tumigil ako ng tanungin nya ako kung nasaan si Itay. Pumihit naman akong humarap saka sya sinagot na gamit ang pagiging maartistahin ko.

“Si itay po ba aling Inday?”

“Oo iho, nasaan sya?”

“Nasa bukid po, maagang pumunta para tignan kung may makukuha syang gulay na uulamin namin mamaya.”

“Bakit?”

“Iyon lang kasi ang inaasahan naming mauulam eh kahit wala na kaming bigas. Alam niyo po aling Inday, sumakit ang tyan ni Itay kagabi.”

“At bakit naman?”

“Nalipasan po sya ng gutom eh. Wala ng pagkain pagkauwi nya kaya tiniis na lamang nya at natulog ng maaga.”

“Kawawa naman ang tatay mo.”

“Lagi po pala nya sinasabi na nahihiya daw sya sa inyo kaya di sya madalas dumaan dito kasi nasisira ang beauty nyo kapag naiistress ka sa utang namin dito sa tindahan.”

“Naku naman, pakisabi nga dyan sa tatay mo na huwag syang mahiya! Likas na sa akin ang matulungin ano ka ba! Pakisabi sa kanya na kapag walang-wala kayo ay kumuha lamang sya rito sa tindahan, ako ang bahala.”

“Sa katunayan po nyan Aling Inday eh wala po talaga kaming isasaing ngayon. Nagbilin sya na mangutang ako sa kabilang store kasi nakakahiya na daw po sa inyo.”

“Ay hindi, sabihin mo dito sya mangutang. Teka, ahm, ano ba ang kukunin mo? Oh heto bigas, sardinas, noodles. Ano pa?”

“Naku aling Inday, mukhang masyadong marami naman ho ito?”

“Ah hindi, kaysa naman magutom ang tatay mo noh! Oh heto, idagdag mo na ang isang tray na itlog na to. Ahm Noy-noy, pakisabi sa tatay mo na pumasyal sa mamaya dito ha? Kahit mag usap lang kami eh masaya na ako.”

“Oh sige po Ang bait nyo po talaga. Tama po ang sinabi ni Itay, hindi lang kayo mukhang anghel, napakabait nyo pa po pala talaga.”

“Ahahay, naku ang tatay mo talaga, mahilig magsabi ng totoo. Oh sya, iuwi mo na ang mga yan at ng makakain na kayo.”

“Sige po aling Inday salamat ulit.”

Nagtaka naman si Inay kung saan ko kinuha ang mga dala-dala kong mga ulam at bigas.

Sinabi ko sa kanya na ginamit ko ang karisma ni Itay kay aling Inday. Hindi naman sya nagalit ang sabi pa nga nya eh

“Good job, may pakinabang din pala ang kagwapuhan ng tatay mo. Next time ulit ah, babayaran ko na lang kapag medyo kumita na kami sa pag aani ng gulay.”

Kawawang tatay, naisasanla na namin sya ng wala syang kamalay-malay sa tindahan ni aling Inday

Lumipas ang ilang araw, tila naging suki na ako ng tindahan ni Aling Inday. Tuwing ako’y napapadaan, para na akong magnet na hinihila papasok.

“Iho, kumusta na ang tatay mo?” bungad ni Aling Inday na may malambing na ngiti.

“Mabuti naman po, aling Inday. Pero kanina po, habang nagbubungkal sya ng lupa, bigla syang napahawak sa dibdib.”

“Ay susmaryosep! Bakit naman? May masakit ba sa kanya?”

“Sa puso po yata. Sabi nya, para daw po syang sinasaksak tuwing naaalala nya ang utang namin sa inyo.”

Halos mabitawan ni Aling Inday ang timbangan. “Naku! Sabihin mo sa tatay mo, patawarin na ang lahat ng utang nya! Huwag na huwag na nya iisipin iyon!”

Napanganga ako. Lahat? Pati yung dalawang taon nang utang na hindi nababayaran?

“Sige po aling Inday, sasabihin ko po. Sigurado pong gagaan agad ang loob ni Itay nyan.”

“O heto, kumuha ka na ng pang-ulam nyo ngayon. Yung karne, yung maganda ha. Baka mangayayat ang tatay mo sa sobrang pag-aalala!”

Umuwi akong may dalang kalahating kilong karne, itlog, gatas, at tinapay. Pati mantika may dala pa.

Napailing na lang si Inay. “Anak, baka naman sobra na. Baka mahalata na ng tatay mo.”

“Hayaan mo nay, para naman sumaya naman kayo kahit papaano,” sabi ko habang inaayos ang mga pinamili.

Ngunit hindi natapos doon ang misyon ko.

Isang hapon, nakita ko si Aling Inday na may dalang sombrero. Hindi basta sombrero—isa iyong buri na may makukulay na bulaklak sa gilid.

“Iho,” sabi nya, namumula ang pisngi. “Pakibigay nga ito sa tatay mo. Sabihin mo, regalo ko lang. Para raw po sa kanya kapag nasa bukid sya. Ako po ang pumili ng disenyo, bagay raw kasi sa kutis nya.”

Tanghali na noon at tila dinig ko na ang tawa ni Inay kahit nasa loob pa lang ako ng tindahan ni Aling Inday. Paano ba naman, sa isip-isip ko, may balak pang ligawan ng matandang dalaga ang asawa ng iba na hindi naman niya alam.

Pag-uwi ko, abot tenga ang ngiti ni Inay nang makita ang sombrero.

“Ah, talaga? Pinagdisenyo-han pa? Ang sweet naman ni Aling Inday,” nakangiting sabi ni Inay habang sinusuri ang sombrero.

Nagkatinginan kami. Alam na naming dalawa ang patok na patok ang tatay ko sa tindahan ni Aling Inday.

Hindi ko alam na ang simpleng bolahan na ito ay magbubunga ng mas malaking pagkakataon.

Isang linggo bago sumuko ang sombrero. Hindi naman sa nasira, kundi—naku, pinagpawisan daw kasi si Itay habang nagtatrabaho at nabasa ang buri. Ayaw daw nyang masira ang bigay ni Aling Inday kaya itinago na lang nya sa loob ng aparador.

Iyon ang sinabi ko kay Aling Inday.

“Pinagpawisan? Naku naman! Baka mainit sa bukid, dapat pala may pamaypay sya!” Halos takbo si Aling Inday sa loob ng tindahan at lumabas na may dalawang electric fan.

“Eto, dalhin mo sa tatay mo! Sabihin mo, para hindi sya mainitan! Yung isa, sa kusina nyo na lang ilagay para habang kumakain sya, may hangin!”

Napalunok ako. “Aling Inday, sa bukid po walang kuryente.”

“Ah, oo nga naman. Sandali!”

Bumalik sya na may dalang malaking abaniko. “Eto, gawa sa buri rin, kamag-anak ng gumawa ng sombrero. Pakisabi, para raw hindi malagutan ng hininga ang tatay mo sa init.”

Medyo nagsisimula na akong makonsensya. Pero nang makita ko ang mga kapatid ko na tuwang-tuwa sa electric fan na sa kusina namin napunta, tila nawala ang kunsensyang iyon.

“Ma, baka naman pwede isabay na natin si Aling Inday sa family picture natin sa Pasko?” biro ng bunso kong kapatid.

“Oo nga, para kompleto na ang pamilya,” sabat naman ng isa pa.

Napatawa na lang si Inay. Ang tatay ko, walang kamuwang-muwang, abala sa pag-aayos ng kanyang mga pananim.

Lumipas ang mga araw, tila kami na ang may-ari ng tindahan ni Aling Inday. Tuwing ako’y dadaan, may ipapasalubong sya para kay Itay. Mula sa kape, hanggang sa brand new na tsinelas, at isang set ng damit na puro kulay blue—paborito raw ni Itay.

“Alam mo iho,” sabi ni Aling Inday isang hapon. “Parang kilala na kita tulad ng sarili kong anak. Sabi ng tatay mo, gusto nya raw ng mapapangasawa na mabait at masipag.”

Napanganga ako. Kailan pa nila napag-usapan ‘to? Hindi naman nagkikita si Itay at si Aling Inday!

“Ah, o-opo,” nauutal kong sabi. “Ganyan po talaga si Itay, laging nababanggit kayo.”

“Hala, ano naman daw ang gusto nyang ugali?” Kumunot ang noo ni Aling Inday, tila may iniisip.

“Yung… yung mapag-alaga po. At saka yung handang tumulong kahit kanino.”

Nagliwanag ang mukha ni Aling Inday. “Ayan! Ako yata ang tinutukoy nya! Sabi ko na nga ba, eh!”

Nang gabing iyon, hindi ako makatulog. Paano na kung magkita sila ni Itay? Paano kung magka-developan? Paano na si Inay? Paano na ang pamilya namin?

Pero kinabukasan, nang mapadaan akong muli, may karatula na sa tindahan ni Aling Inday:

**”BAWAL ANG UTANG. MALIBAN KAY NOY-NOY AT PAMILYA. AT SYEMPRE, KAY ITAY.”**

Natawa na lang ako. Kung alam lang ni Itay na habang sya’y nasa bukid, inuugnaw na namin ang puso ni Aling Inday para sa aming tatlong kahig, isang tuka na buhay.

Ngunit sa totoo lang, sa bawat biro naming ganito, may bahid ng katotohanan—kami ay nagugutom, kami ay nangangailangan. At kahit na alam naming mali, sa ganitong paraan lang namin natutugunan ang aming pangangailangan.

Isang araw, dumating si Itay ng maaga sa bahay. Suot-suot ang sombrero, hawak ang abaniko.

“Inay,” sabi nya. “Puntahan nga natin si Aling Inday. Parang gusto ko syang pasalamatan. Ang dami-dami nyang bigay. Parang ang bait-bait nyang tao.”

Napatingin ako kay Inay. Nanlaki ang mga mata nya.

“Ah, sige,” sabi ni Inay, pilit na ngumiti. “Pero ako na lang ang mag-isa. Dito ka na lang.”

“Sama ako,” pilit ni Itay. “Utang na loob ko sa kanya ang lahat ng ito.”

Hindi napigilan ni Inay. Magkasama silang nagtungo sa tindahan ni Aling Inday.

Ako’y sumunod, nagtatago sa poste.

Nang makita ni Aling Inday si Itay, halos maiyak.

“O, nandito ka pala,” sabi nya, namumula. “Akala ko ba’y lagi kang nasa bukid? Pero ang dami kong pinapadala sa ‘yo, natanggap mo naman yata lahat?”

Tumango si Itay. “Opo, maraming salamat po. Pero bakit po? Hindi naman po kami kamag-anak. Sadyang napakabait nyo po talaga.”

Napatingin si Aling Inday kay Itay, saka kay Inay, saka bumalik kay Itay.

“Hindi mo ba alam?” tanong ni Aling Inday. “Lahat ng iyon, bilin ng anak mo. Sabi nya, ikaw raw ang may gusto sa akin.”

Napalunok ako sa aking taguan.

Nagkatinginan sina Itay at Inay. Si Inay, nakatungo. Si Itay, naguguluhan.

At sa tagpong iyon, doon ko narealize: Hindi na ito nakakatawa. Hindi na ito biro.

At sa unang pagkakataon, nakita ko si Aling Inday hindi bilang aming takasan sa gutom—kundi bilang isang babaeng umasang may nagkakagusto sa kanya.

Na, sa totoo lang, kami lang pala ang may gawa.

**— HABANG PANAHON —**