Masakit ang naging hiwalayan nila noon. Noong sila ay 21-anyos pa lamang, bigla na lang naglaho si Arthur. Walang paalam. Walang sulat. Iniwan si Teresa sa ere.

Ang akala ni Teresa ay ipinagpalit siya nito o naduwag sa responsibilidad. Dahil sa galit, nagpakasal si Teresa sa ibang lalaki.
Makalipas ang 40 taon, nagkita sila ulit. Binata pa rin si Arthur. Walang asawa, walang anak. Nanligaw ito ulit.

“Teresa, hayaan mong bumawi ako. Hayaan mong mahalin kita sa huling yugto ng buhay natin,” sabi ni Arthur.

Dahil mahal pa rin niya ito, pumayag si Teresa. Ikinasal sila sa isang simpleng seremonya.

Gabi ng Kasal.

Nasa kwarto na sila. Tahimik at puno ng hiya ang paligid, parang mga teenager ulit.

Dahan-dahang hinubad ni Teresa ang kanyang Filipiniana wedding dress. Humarap siya sa salamin habang tinatanggal ang mga borloloy.

Sa likod niya, naghubad din ng Barong Tagalog si Arthur.
Paglingon ni Teresa para tignan ang asawa, napasinghap siya.
“Diyos ko… Arthur…”

Nanlaki ang mata ni Teresa. Napatakip siya ng bibig…

…Napatakip siya ng bibig at dahan-dahang napaluhod sa sahig.

Sa dibdib ni Arthur, mula balikat hanggang tadyang, ay may mahabang peklat—magaspang, halatang galing sa matinding sugat. Hindi iyon simpleng pilat ng aksidente. Parang marka ng isang laban na muntik nang ikamatay.

“A-ano ito…?” nanginginig na tanong ni Teresa, napapaiyak na.

Lumapit si Arthur at agad siyang inalalayan, saka umupo sa gilid ng kama. Matagal siyang natahimik, bago marahang nagsalita.

“Ito ang dahilan kung bakit ako nawala noon.”

Noong sila ay 21, nadiskubre ni Arthur na may malubha siyang sakit sa puso. Kailangan niya ng agarang operasyon—mahal, delikado, at walang kasiguruhan kung mabubuhay siya. Ayaw niyang itali si Teresa sa isang lalaking maaaring mamatay anumang oras, kaya pinili niyang maglaho. Walang paliwanag. Walang pamamaalam. Mas pinili niyang masaktan siya kaysa maging pabigat.

“Araw-araw kitang iniisip,” bulong ni Arthur. “Nabuhay ako… pero iniwan ko ang kalahati ng puso ko sa’yo.”

Humikbi si Teresa, pinagsisihan ang mga taon ng galit at maling akala. Hinawakan niya ang peklat—hindi na may takot, kundi may pag-unawa.

“Kung sinabi mo lang sana…” mahina niyang sabi.

Ngumiti si Arthur, may luha sa mata. “Ngayon ko lang nagawang maging matapang.”

Yumakap si Teresa sa kanya—mahigpit, buong-buo, parang binabawi ang apatnapung taong pagkakahiwalay. Sa gabing iyon, hindi pagsisisi ang nanatili sa kanyang puso, kundi kapayapaan.

Sa wakas, natagpuan niya ang sagot sa tanong na matagal niyang dala.

Hindi siya iniwan.

Iningatan siya—kahit mula sa malayo