Araw-araw, bago pa sumikat ang araw, gumigising si Aling Rosa. Hindi siya ginising ng alarm clock kundi ng responsibilidad. Tahimik siyang bumabangon upang hindi magising ang kanyang mga anak. Ngunit kahit gaano siya kaingat, madalas ay nagigising pa rin ang mga ito sa kaluskos ng batya at timba.

Sa malamig na umaga, makikita si Aling Rosa na nakaluhod sa sahig habang nagkukusot ng mga damit ng ibang tao. Namamaga na ang kanyang mga daliri sa tagal ng pagbabad sa sabon. May mga sugat na hindi na tuluyang naghihilom. Ngunit sa tuwing mapapansin siya ng kanyang mga anak, lagi siyang nakangiti.

“Nanay, pahinga ka naman po,” minsang sabi ni Liza habang pinagmamasdan ang nanay na hirap nang tumayo.

Hinaplos ni Aling Rosa ang buhok ng kanyang anak.

“Kapag nakatapos na kayo, doon na ako magpapahinga.”

Pagkatapos maglaba, hindi pa roon natatapos ang kanyang araw. Bitbit ang lumang sako, umiikot siya sa mga kalye upang mangalakal. Kahit tirik ang araw, patuloy siyang naglalakad, tila walang kapaguran.

Ngunit mas naging mabigat ang kanilang buhay nang tuluyang iwan sila ng kanilang ama na si Mang Arturo. Mas pinili nito ang sugal, alak, at barkada kaysa sa sariling pamilya.

Maraming gabi ang lumipas na naririnig nina Marco at Liza ang tahimik na paghikbi ng kanilang ina. Ngunit tuwing umaga, muli itong bumabangon, nakangiti, at handang harapin ang panibagong laban sa buhay.

—

Lumipas ang mga taon, unti-unting naunawaan ng magkapatid ang sakripisyong ginagawa ng kanilang ina.

Si Marco ay madalas mag-aral sa ilalim ng poste ng ilaw dahil napuputulan sila ng kuryente. Sa bawat pahina ng kanyang binubuklat na libro, dala niya ang pangarap na balang araw ay gagalingin niya ang pagod at sakit ng kanyang ina.

Samantala, si Liza naman ay nagtitinda ng kendi at ballpen sa paaralan upang makatulong sa gastusin. Hindi siya nahihiyang maglakad sa bawat silid-aralan, dahil alam niyang bawat baryang kinikita niya ay dagdag tulong sa kanilang pamilya.

Isang hapon, nahimatay si Aling Rosa habang naglalaba. Nagulantang ang magkapatid nang makita ang mga sugat at bitak-bitak na balat sa kamay ng kanilang ina.

Sa araw na iyon, habang hawak ang malamig na kamay ni Aling Rosa, nangako ang magkapatid.

“Magiging doktor ako, Nay,” sabi ni Marco habang pinipigilan ang luha.

“Ako naman po, magiging abogado para ipaglaban ang mga katulad ninyo,” dagdag ni Liza.

Ngumiti si Aling Rosa kahit hirap magsalita.

“Hindi ko kailangan ng yaman… ang gusto ko lang ay maging mabuti kayong tao.”

—

Maraming taon ang lumipas.

Ang batang nag-aaral sa ilalim ng poste ay naging isang kilalang doktor.

Ang batang nagtitinda ng kendi ay naging isang matagumpay na abogado.

Sa wakas, natupad nila ang kanilang mga pangarap.

Isang araw, inihatid nila ang kanilang ina sa isang lugar na hindi niya alam. Nakapiring ang mga mata ni Aling Rosa habang hawak ang kamay ng kanyang dalawang anak.

“Nay, pwede mo na pong alisin,” sabay sabi ng magkapatid.

Pagbukas niya ng kanyang mga mata, bumungad ang isang maganda at maaliwalas na bahay. May hardin sa harap at veranda kung saan maaaring maupo at magpahinga.

Napaluha si Aling Rosa.

“Para sa akin ba ito?”

“Opo, Nay. Hindi na po kayo maglalaba. Hindi na po kayo mangangalakal,” sabi ni Marco.

Hindi napigilan ni Liza ang pagyakap sa kanyang ina.

“Panahon naman po namin para alagaan kayo.”

Umiyak si Aling Rosa habang yakap ang kanyang mga anak. Hindi dahil sa bahay… kundi dahil sa pangarap na dati ay tila imposible, ngayo’y nasa harap na niya.

—

Ngunit habang masaya silang nag-uusap, may kumatok sa gate.

Isang payat at matandang lalaki ang nakatayo roon. Halos hindi makatingin at tila nahihiyang huminga.

“Ako… si Arturo… tatay ninyo,” mahina niyang sabi.

Nagulat ang magkapatid. Ang lalaking minsang iniwan sila ay tila ibang tao na ngayon—mahina, may sakit, at wala nang matirhan.

“Pwede ba… makahingi ng tulong?” nanginginig niyang dagdag.

Napatingin si Liza sa kanyang ina. May galit at sakit na bumalik sa kanyang puso. Samantalang si Marco ay nanatiling tahimik, pilit inuunawa ang sitwasyon.

Lumapit si Aling Rosa sa dating asawa. Sa kanyang mga mata ay makikita ang mga alaala ng sakit, ngunit mas nangingibabaw ang awa.

“Pumasok ka,” mahinahon niyang sabi.

“Nay… pagkatapos ng lahat?” tanong ni Liza.

Ngumiti si Aling Rosa, may luha sa kanyang mga mata.

“Hindi ko siya pinapatawad dahil karapat-dapat siya. Pinapatawad ko siya dahil ayokong mabuhay na may galit sa puso. Hindi ko kayo pinalaki para gumanti… pinalaki ko kayo para magmahal.”

Tahimik na napaluha ang magkapatid. Doon nila muling nakita kung gaano kalaki ang puso ng kanilang ina.

—

Habang ginagamot ni Dr. Marco ang ama at inaayos ni Atty. Liza ang mga papeles upang magkaroon ito ng maayos na tirahan, tahimik na nakaupo si Aling Rosa sa veranda ng kanilang bagong bahay.

Pinagmasdan niya ang kanyang mga kamay—kulubot, sugatan, at pagod na pagod na.

Ngunit sa pagkakataong iyon, ang mga kamay na minsang simbolo ng hirap… ay naging simbolo ng tagumpay.

Sa unang pagkakataon, naramdaman niyang maaari na siyang magpahinga. Hindi dahil wala na siyang laban sa buhay… kundi dahil nanalo na siya.

—

WAKAS.

Moral ng Kuwento:

Ang sakripisyo at pagmamahal ng isang magulang ay walang kapalit at walang hinihinging kapalit. Ang tagumpay ng anak ay bunga ng kanilang pagtitiis, at ang tunay na kadakilaan ng puso ay nasusukat sa kakayahang magpatawad at magmahal sa kabila ng sakit na dinanas