PINAGBAWALAN NG MAY-ARI NG APARTMENT NA MAGLUTO ANG TENANT DAHIL SA “MABAHO” DAW ANG AMOY NG HERBAL NA GAMOT PARA SA NANAY NITO PERO NATIGILAN SIYA NANG BUKSAN NIYA ANG KWARTO NG MAG-INA

Padabog na kumatok si Mang Gusting sa pinto ng Room 104. Sapo-sapo niya ang kanyang ilong gamit ang panyo dahil sa masangsang na amoy na umaalingasaw sa buong hallway ng apartment.
Amoy damo na sunog. Mapait. Nakakasulasok.

“Hoy! Buksan niyo ‘to!” sigaw ni Mang Gusting.

Bumukas ang pinto at lumabas si Elena, ang tenant niyang atrasado na nga sa upa, nagkakalat pa ng baho. Payat si Elena, maitim ang ilalim ng mata sa puyat, at amoy usok ang damit.

“Sir Gusting… pasensya na po,” bungad agad ni Elena.

“Anong pasensya?!” bulyaw ni Gusting. “Ilang beses ko bang sasabihin sa’yo na bawal magluto ng kung anu-ano dito?! Ang baho! Nagrereklamo na ang mga kapitbahay mo! Para kayong nagpapakulo ng lumang medyas!”

“Sir, gamot po kasi…” paliwanag ni Elena habang nanginginig. “Herbal po. Pinapakuluan ko po ng dahon ng banaba at serpentina ‘yung Nanay ko. Mahal po kasi ang gamot sa botika, hindi ko po kaya…”

“Wala akong pakialam!” putol ni Gusting. “Aba, kung hindi mo kayang bumili ng gamot, dalhin mo sa Center! Huwag mong perwisyuhin ang building ko sa baho ng niluluto mo. Tigilan mo ‘yan ngayon din! Kung hindi, bukas na bukas, mag-impake na kayo!”

Umalis si Gusting na galit na galit. Iniwan niyang umiiyak si Elena.

Kinagabihan, hindi mapakali si Gusting. Nakokonsensya siya ng kaunti, pero iniisip niya ang negosyo. “Tama lang ‘yun,” sabi niya sa sarili. “Kailangan disiplina.”

Dumaan siya ulit sa tapat ng Room 104 para maningil sana ng kuryente.
Tahimik. Walang ilaw. Pero may naririnig siyang mahinang ungol.

Huuug… Huuug…

Tunog ng taong nahihirapang huminga.

Dahil nakabukas nang kaunti ang pinto, sumilip si Gusting.

Sa loob ng masikip at mainit na kwarto, na ang tanging liwanag ay galing sa isang kandila, nakita niya ang Nanay ni Elena—si Nanay Rosa.
Nakaratay ito sa isang manipis na banig sa sahig. Buto’t balat. Ang tiyan ay malaki at manas dahil sa sakit sa bato. Ang bawat paghinga nito ay parang huling hininga na.

Nakita niya si Elena. Nakaluhod sa tabi ng ina. Hawak nito ang mangkok na may lamang maitim na sabaw—ang “mabahong” herbal na pinagalitan ni Gusting kanina.

“Nay…” bulong ni Elena habang sinusubuan ang ina. “Inumin niyo na po ito. Ito lang po ang meron tayo. Tiisin niyo na po ang pait. Gagaling din po kayo.”

Dahan-dahang iminulat ni Nanay Rosa ang mata niya. Hirap na hirap itong lumunok.

“Anak…” paos na boses ng matanda. “Huwag ka na mag-aksaya ng pagod… Hayaan mo na ako… Pagod na ako… Ang mahalaga, makakain ka.”

“Huwag kayong magsalita ng ganyan Nay,” iyak ni Elena. “Kahit anong mangyari, hindi kita pababayaan. Kahit palayasin tayo ng may-ari, kahit sa kalsada tayo magluto, gagamutin kita.”

Parang binuhusan ng malamig na tubig si Mang Gusting.

Ang amoy na kinagalitan niya kanina… hindi lang pala basta amoy damo. Iyon ay amoy ng pagmamahal. Iyon ay amoy ng sakripisyo.

Naalala niya ang sarili niyang ina na namatay sa ospital, kumportable at de-aircon, pero mag-isa dahil busy siya sa negosyo. Si Elena, walang pera, pero ibinibigay ang bawat sandali para sa ina.

Dahan-dahang pumasok si Gusting sa kwarto.

Nagulat si Elena. Akala niya palalayasin na sila. Niyakap niya ang Nanay niya para protektahan ito. “Sir, aalis na po kami bukas… parang awa niyo na, pagpahingahin niyo lang po si Nanay ngayong gabi…”

Hindi sumagot si Gusting.

Sa halip, lumapit siya sa banig.

Napaluhod ang masungit na may-ari.

Napaluhod siya hindi dahil sa baho, kundi dahil sa bigat ng kanyang pagkakasala. Hinawakan niya ang kamay ni Nanay Rosa na puno ng karayom ng dextrose na tinanggal na dahil wala nang pambayad.

“Patawarin niyo ako…” garalgal na sabi ni Gusting habang tumutulo ang luha. “Patawarin niyo ako, Nanay. Patawarin mo ako, Elena.”

“S-Sir?” gulat na tanong ni Elena.

Dumukot si Gusting sa bulsa niya. Inilabas niya ang lahat ng laman ng wallet niya—ang koleksyon niya ng renta ngayong araw.

“Elena,” sabi ni Gusting habang inaabot ang pera. “Dalhin mo ang Nanay mo sa ospital. Ngayon din. Ako ang sasagot sa bill. Gamitin mo ang sasakyan ko sa labas.”

“P-Pero Sir… yung amoy po… yung upa…”

“Kalimutan mo ang upa,” iling ni Gusting habang pinupunasan ang luha. “Walang kwenta ang building ko kumpara sa buhay ng Nanay mo. Ang baho na inereklamo ko… ‘yun pala ang amoy ng anak na ayaw sumuko. Hiyang-hiya ako sa sarili ko.”

Nang gabing iyon, isinugod nila si Nanay Rosa sa ospital. Nakaligtas ang matanda dahil naagapan.

Hindi na sila pinalayas ni Mang Gusting. Sa katunayan, hindi na niya sila pinagbayad ng upa hangga’t hindi lubusang gumagaling si Nanay Rosa. Natutunan ni Gusting na sa bawat pintong kinakatukan niya para maningil, may mga kwento sa loob na mas mahalaga pa kaysa sa pera—at minsan, kailangan mong pumasok at makinig para maintindihan ang tunay na halaga ng buhay