Sa loob ng dalawampu’t limang taon, iisa lang ang pakiramdam ni Elmo: siya ay isang bilanggo sa sarili niyang tahanan. Ang kanyang ina na si Aling Minda ay hindi katulad ng ibang nanay na malambing at mapagbigay. Sa paningin ni Elmo, si Aling Minda ay isang warden—istrikto, walang emosyon, at kj (killjoy).

Buong kabataan ni Elmo ay puno ng salitang “HUWAG” at “BAWAL.”

Naalala pa niya noong pitong taong gulang siya. Rinig na rinig niya ang tawanan ng mga kalaro niya sa labas na naghahabulan at naglalaro ng patintero.

“Ma, gusto ko pong lumabas. Sali ako sa kanila,” paalam ni Elmo habang nakadungaw sa bintana.

“HINDI PWEDE!” mabilis at matigas na sagot ni Aling Minda. Hinila niya ang anak palayo sa bintana at isinara ito. “Dito ka lang. Magbasa ka ng komiks o magkulay ka. Bawal tumakbo. Bawal mapagod.”

Hindi lang sa laro bawal si Elmo, pati na rin sa pagkain. Tuwing recess sa eskwelahan, inggit na inggit siya sa mga kaklase niyang may baon na hotdog, tocino, at may kasamang chips o softdrinks. Ang baon ni Elmo? Walang kamatayang nilagang saging, kamote, o kaya naman ay lugaw na walang lasa kundi luya at kaunting manok.

“Elmo, tikman mo ’tong chichirya, ang sarap!” alok ng kaklase niya minsan.

Akmang kukuha na sana si Elmo nang biglang sumulpot si Aling Minda sa gate ng school (dahil sinusundo siya nito araw-araw kahit high school na siya).

“Huwag mong kakainin ’yan!” sigaw ng ina sabay tabig sa kamay ni Elmo.

Hiyang-hiya si Elmo sa harap ng mga kaklase niya. Tinawag siyang “mama’s boy” at iyakin.

Dahil dito, lumaki si Elmo na may matinding sama ng loob. Pakiramdam niya ay ninakaw ng nanay niya ang kanyang pagkabata. Nang makapagtapos siya ng kolehiyo at nagkaroon ng trabaho, agad siyang bumukod. Sa wakas, malaya na siya. Kumain siya ng lahat ng bawal—lechon, burgers, maaalat na pulutan. Nag-jogging siya, umakyat ng bundok, at ginawa ang lahat ng hindi niya naranasan noon. Bihira siyang umuwi sa probinsya at madalas ay hindi sinasagot ang tawag ng ina.

Hanggang sa isang gabi, nakatanggap siya ng tawag mula sa kapitbahay. Patay na si Aling Minda. Inatake sa puso habang naglalaba.

Umuwi si Elmo para sa libing. Walang masyadong luha ang pumatak sa mga mata niya. Nandoon pa rin ang tampo. “Namuhay siyang malungkot at strikto, pati ako dinamay niya,” bulong ni Elmo sa sarili habang nagliligpit ng mga gamit sa kwarto ng ina.

Habang inaayos niya ang ilalim ng kama, may nahila siyang isang lumang metal box na puno ng alikabok. Akala ni Elmo ay titulo ng lupa o mga lumang resibo lang ang laman nito.

Kinalawang na ang kandado kaya madali niyang nabuksan.

Tumambad sa kanya ang makakapal na dokumento. Hindi ito titulo ng lupa. Ito ay puro Medical Records, X-ray films, at mga lumang reseta ng gamot na may petsang 1998 pa—noong sanggol pa lamang siya.

Kinuha niya ang pinakaunang medical abstract na galing sa Philippine Heart Center.

PATIENT NAME: Elmo S. Cruz (Age: 6 months)

DIAGNOSIS: Complex Congenital Heart Defect & Severe Hypertrophic Cardiomyopathy

PROGNOSIS: Extremely Poor. Life expectancy is maximum of 10 years without strict intervention.

Nanghina ang tuhod ni Elmo. Napaupo siya sa sahig habang nanginginig ang mga kamay. Binasa niya ang note ng doktor sa ibaba ng dokumento:

“Misis Minda, ang puso ng anak niyo ay parang bombang tik-tak. Sobrang nipis ng balbula at sobrang hina ng pump. Ang kaunting sodium (asin) mula sa chichirya o processed food ay pwedeng magdulot ng fluid retention na ikamatay niya agad. Ang pagtakbo o sobrang physical exertion ay pwedeng maging sanhi ng sudden cardiac arrest. Himala na kung aabot siya ng disisais anyos. Ang tanging paraan para humaba ang buhay niya ay absolute rest at strict diet. Bawal siyang mapagod. Bawal ang maalat. Mahihirapan kayo sa pagdidisiplina, at siguradong magagalit ang bata, pero ito lang ang paraan para mabuhay siya hanggang sa lumakas ang puso niya pagtanda.”

Bumagsak ang mundo ni Elmo.

Ang mga laro na ipinagkait sa kanya… kaya pala bawal dahil pwedeng huminto ang puso niya sa pagtakbo.

Ang mga chichirya na tinabig ng nanay niya… kaya pala bawal dahil lason ito sa kanya.

Hinalungkat pa niya ang kahon at nakita ang isang diary. Binasa niya ang entry noong ika-18 kaarawan niya—ang araw na naglayas siya.

“Ngayong 18 years old na si Elmo, naglayas siya. Galit na galit siya sa akin. Tawag niya sa akin ‘KJ’, ‘madamot’, at ‘walang kwentang ina’. Ang sakit-sakit, anak. Gustong-gusto kitang ibili ng birthday cake at ice cream. Gustong-gusto kitang hayaang maglaro sa ulan kasama ng ibang bata. Pero tuwing nakikita ko ang puso mo sa X-ray, natatakot ako. Gabi-gabi akong umiiyak habang tulog ka, chine-check ko kung humihinga ka pa. Tiniis kong maging kontrabida sa paningin mo. Tiniis kong kamuhian mo ako, basta masiguro ko lang na aabot ka ng 25, 30, o 40 anyos. Ang bawat ‘HINDI’ ko sa’yo ay ‘MAHAL KITA’ na hindi ko pwedeng ipaliwanag kasi bata ka pa noon. Pasensya ka na kung naging kulungan ang bahay natin, ayoko lang na maging kabaong mo ito nang maaga.”

“Ma…” hagulgol ni Elmo.

Ang iyak niya ay umalingawngaw sa buong bahay na dati ay kinasusuklaman niya. Niyakap niya ang diary at ang mga medical records.

“Mama, sorry!!! Sorry po!” sigaw ni Elmo.

Doon lang niya naintindihan ang lahat. Kaya siya malakas ngayon, kaya siya nakakapag-jogging, kaya siya nakakapagtrabaho at buhay na buhay sa edad na 25, ay dahil inalagaan ng nanay niya ang puso niya noong panahong mahina pa ito. Inako ni Aling Minda ang lahat ng galit at sumbat. Mas pinili ng ina na magalit ang anak sa kanya kaysa iyakan niya ang bangkay nito sa sementeryo.

Ang kalayaan at lakas na tinatamasa ni Elmo ngayon ay binayaran ng luha, sakripisyo, at “paghihigpit” ng kanyang ina.

Nang araw ng libing, hindi na tampo ang nasa puso ni Elmo. Tumayo siya sa harap ng puntod ng ina, hawak ang medical records. Nangako siya na aalagaan ang buhay na ito—dahil ito ang pinakamahalagang regalo na ibinigay ng kanyang ina, isang regalong nabuo dahil sa tapang nitong maging “masama” para lang maging mabuti ang kalagayan ng anak