PALAGI KONG NAKIKITA YUNG MATANDA NAMING KAPITBAHAY SA TABING DAGAT HINIHINTAY YUNG MANGINGISDA NIYANG ASAWA NA HINDI NA NAKA UWI MULA SA PANGINGISDA

Hindi ko alam kung kailan nagsimula, pero simula’t bata pa ako, lagi ko nang nakikita si Aling Marites sa lumang bangkong nakaharap sa dagat. Naka-duster, naka-sumbrerong may butas, at hawak ang lumang pamaypay na parang mas luma pa sa barangay namin.

Araw-araw, alas singko pa lang ng hapon, andun na siya at tahimik na nakatingin sa malayo, parang may hinihintay na hindi dumarating.
Sabi nila, matagal na raw nawawala yung asawa niyang si Mang Doro, mangingisdang hindi na nakabalik matapos ang malakas na bagyo mga sampung taon na ang nakalipas.

Kwento-kwento ng mga matatanda, sinuong daw ni Mang Doro ang alon kasi kailangan daw madagdagan ang pambiling gamot sa anak nilang may lagnat noon. Hindi na siya naka-uwi. Di na rin nahanap ang katawan.

Nakakalungkot, oo. Pero ang hindi ko maintindihan, bakit araw-araw pa rin siyang bumabalik sa parehong lugar, parang may inaabangan.

Minsan tinanong ko siya.

“’La, ano po bang tinitingnan n’yo palagi?”
Ngumiti lang siya. Yung ngiting malungkot pero mahinahon.

“Baka sakaling umuwi na siya,” sabi niya.

“Hindi naman ako nagmamadali.”

Lumipas ang mga taon. Nagdalaga ako, nagka-trabaho, bumalik-balik sa probinsya kapag bakasyon at bawat balik ko, andun pa rin si Aling Marites. Hindi nagbago ang puwesto niya, ang oras niya, o ang tingin niya sa dagat na parang may lihim na sinasabi sa kanya.

Noong huling uwi ko, napansin kong mas mahina na siya. Mas mabagal maglakad, pero pinipilit pa rin ang pagpunta sa tabing dagat. Minsan, sinasamahan ko na siya dahil natatakot akong mapasubsub siya sa buhangin.

“’La, sigurado po ba kayo na babalik pa si Mang Doro?” tanong ko isang beses.

Hindi siya sumagot agad. Umihip ang hangin, parang sinasaway ako. Tapos sabi niya,

“Babalik at babalik ang mga mahal natin, kahit papaano.”

Hindi ko alam kung anong ibig niyang sabihin noon.

Hanggang isang gabi… hindi na siya bumalik.
Kinabukasan, pinuntahan ko ang bahay niya. Madilim. Sarado ang mga bintana. Tahimik ang paligid. Nabalitaan na lang namin inaantok daw siya kagabi, humiga, at hindi na nagising.

Maraming umiyak mahal siya ng buong barangay. Pero may isang bagay na gumulo sa isip ko bakit sa huling gabi niya, bakit wala siya sa tabi ng dagat?

Habang iniisip ko ‘yon, napadpad ako sa lumang bangko kung saan siya laging nakaupo. At doon ko nakita ang isang bagay na hindi ko makakalimutan.

Isang bote. May sulat sa loob. At pangalan niya ang nakasulat sa labas.

Nang buksan ko, nanginginig kamay ko. Isang sulat. Lumang papel. Parang nabasa na ng tubig at natuyo ulit.

Nakasaad:
“Tes, pasensya ka na kung di ako nakauwi agad. Nasira ang bangka, pero di ko akalaing aabutin ako ng ganito katagal makarating pabalik. Kung makita mo ‘to, ibig sabihin nasa tamang daloy ka pa rin ng araw-araw mo. Sana nandyan ka pa rin sa tabi ng dagat. Uuwi ako. Doro.”

Hindi ko alam kung anong mas nakakakilabot yung sulat na parang bagong-bago, o yung petsang nakalagay sa ilalim:

Petsa: Isang araw pagkatapos siyang mawala sa dagat si Mang Doro.

Habang tinititigan ko ang sulat, napansin ko ang isang bagay na hindi ko nakita agad isang mantsa sa ibaba ng pahina.

Hindi tinta. Hindi luha. Hindi tubig dagat.

Isang mantsa ng dugo. At bakas ng daliring parang nangingitim.

At doon ko lang naalala ang sinabi ni Aling Marites

“Babalik at babalik ang mga mahal natin, kahit papaano.”

Ngayon, naiintindihan ko na. Kaya pala nung huling gabi niya… hindi na siya nagpunta sa tabing-dagat.

Siguro, sa wakas may sumundo na sa kaniya. Si Mang Doro