Akala ko handa na ako pero ang hirap pala talagang magpanggap na okay ang lahat. Anim na buwan na ang nakakalipas simula nung kinuha sa amin ang asawa kong si Emma.

Ang bilis ng pangyayari at hanggang ngayon ay parang isang masamang panaginip lang ang lahat. Naiwan sa akin ang aming limang taong gulang na anak na si Lily na laging naghahanap.

Sinubukan ko namang ipaliwanag sa kanya kung ano ang nangyari sa napakaraming paraan. Pero sa murang edad niya ay hindi niya pa talaga maintindihan kung bakit hindi na umuuwi si Mommy.

Naglalagay pa rin siya ng tatlong plato tuwing hapunan at nagtatabi ng kalahati ng kanyang cookies. Tuwing may maririnig siyang sasakyan sa labas ay agad siyang tatakbo sa bintana para sumilip at sumisigaw na Mommy Mommy. Nadudurog ang puso ko.

Gabi gabi ay nakikiusap siya sa akin na tawagan daw namin si Emma sa phone. Ang bigat sa dibdib na makitang naghihintay siya sa taong alam kong hindi na babalik kailanman.

Dinala ko si Lily sa grocery noong nakaraang linggo para bumili ng aming mga gamit sa bahay. Akala ko ay magiging normal lang ang lahat gaya ng dati nung kasama pa namin si Emma.

Pagdating namin sa cereal aisle ay bigla nalang huminto si Lily at nagsimulang umiyak. Nagsisigaw siya sa gitna ng grocery at sinasabing kailangan naming bilhin ang paboritong granola ni Mommy.

Pinagtitinginan na kami ng mga tao sa paligid at nararamdaman ko na ang pagguho ng mundo ko. Sinubukan ko siyang patahanin habang pilit kong pinipigilan ang sarili kong mga luha na pumatak.

Hindi ko na alam ang gagawin ko habang yakap ko ang anak kong nagwawala sa sobrang pangungulila. Pakiramdam ko ay isa akong bigong ama dahil hindi ko maibsan ang sakit na nararamdaman niya ngayon

 

Pag-uwi namin galing grocery ay tahimik lang si Lily. Hindi na siya umiiyak pero nakasubsob ang mukha sa unan sa sofa. Iniwan ko muna ang mga pinamili sa kusina at lumapit sa kanya. Hinaplos-haplos ko ang kanyang buhok hanggang sa tuluyan siyang makatulog.

Sa pagkakatulog niya ay narinig ko siyang nagngangalan. “Mommy… uwi ka na…” bulong niya sa kanyang pagtulog.

Hindi ko na napigilan. Doon ako umiyak sa tabi niya. Anim na buwan na pero parang kahapon lang nangyari ang lahat. Naalala ko pa ang huling yakap namin ni Emma bago siya sumakay ng traysikel papunta sa terminal. May dala siyang maliit na bag at nakangiti pang nagpaalam. “Bili lang ako ng konting gamot ni Lily, babalik din agad ako,” iyon ang huling salita niya.

Hindi na siya nakabalik.

Isang aksidente sa daan. Isang lasing na driver. Isang saglit na pagkakamali na sumira ng mundo namin. Hindi ko man lang nasabi sa kanya kung gaano ko siya kamahal. Hindi ko man lang siya nahawakan sa huling sandali niya.

Napatingin ako sa sulok ng kwarto kung saan nakatago ang mga bagay ni Emma. Ang mga damit niya na hindi ko pa kayang labhan dahil may amoy pa siya. Ang kanyang paboritong unan na ginagamit ko tuwing hindi ko kayang matulog sa sobrang lungkot. Ang kanyang mga larawan na hindi ko na kayang tingnan dahil sa bawat kita ko ay para akong sinasaksak ng libo-libong karayom.

Kinaumagahan, nagising ako sa tunog ng pagbukas ng refrigerator. Paglingon ko ay nakatayo si Lily sa harap nito, hawak-hawak ang isang supot ng ubas.

“Tay, itabi natin ‘to para kay Mommy pag-uwi niya. Favorite niya ito,” sabi niya sabay abot sa akin.

Napako ako sa kinatatayuan ko. Ang sakit. Sobrang sakit.

“Baby…” tawag ko sa kanya. Lumapit ako at lumuhod para tumapat sa kanya. “Alam mo, si Mommy… nasa langit na siya. Kasama na niya si Jesus.”

Tumigil si Lily. Tinitigan niya ako nang matagal. At sa pagkakataong iyon, sa unang pagkakataon, nakita ko sa kanyang mga mata ang pag-unawa. Hindi niya maintindihan ang kamatayan, pero alam niyang ibig sabihin noon ay hindi na babalik si Mommy.

“Hindi na ba talaga siya uuwi?” tanong niya, pumipigil ang kanyang ibabang labi.

Umiling ako. “Hindi na, baby. Pero andyan lang siya palagi. Tinitingnan niya tayo galing sa langit.”

Hawak ko ang supot ng ubas na para kay Emma. Hindi ko alam kung tama bang sabihin iyon sa limang taong gulang na bata. Pero sa edad na iyon, kailangan niyang magsimulang tanggapin ang katotohanan kahit gaano ito kasakit.

 

Lumipas ang ilang linggo. Unti-unti, tumigil si Lily sa paglalagay ng ekstrang plato sa hapunan. Hindi na rin siya tumatakbo sa bintana tuwing may maririnig na sasakyan. Pero hindi ibig sabihin noon ay nakalimutan na niya si Emma.

Isang gabi, habang pinapatulog ko siya, bigla niyang hinawakan ang kamay ko. “Tay, sabi ni Teacher Jenny puwede raw gumawa ng letter para kay Mommy. Ipadala sa langit.”

Napangiti ako sa kabila ng bigat na nararamdaman. “Sige, gawa tayo bukas.”

Kinabukasan, magkasama kaming naupo sa mesa. Kumuha ako ng papel at krayola. “Ano’ng gusto mong sabihin kay Mommy?”

Inisip niya muna nang matagal bago sumagot. “Sabi ko… Miss na miss ko na siya. Na ako na nag-aalaga kay Tay. Na kumakain naman ako ng gulay kahit ayaw ko. At…” tumigil siya saglit. “At patawarin niya raw ako kung hindi ako nakapagpaalam ng maayos noong umalis siya.”

Biglang bumara sa lalamunan ko. “Hindi kasalanan mo ‘yun, baby,” sabi ko sabay yakap sa kanya.

Umiling siya. “Alam ko, Tay. Pero gusto ko lang sabihin sa kanya ‘yun.”

Sabay kaming gumuhit. Gumuhit si Lily ng tatlong tao na magkakapit-bisig. Babae, lalaki, at maliit na bata. Sa itaas ay gumuhit siya ng bahaghari at maraming puso.

Pagkatapos naming magdrawing, nagdesisyon kaming ilunsad ito. Bumili kami ng helium balloon, isang pink na paborito ni Emma. Itinali namin ang sulat sa lobo at pumunta sa parke kung saan kami madalas mag-picnic noon.

“Handang-handa ka na ba?” tanong ko kay Lily.

Tumango siya. Magkahawak kami ng kamay habang hawak niya ang lobo.

“Para kay Mommy!” sigaw niya saka binitawan ang tali.

Sabay kaming tumingin sa pink na lobo na dahan-dahang umakyat sa langit. Palayo nang palayo hanggang sa naging maliit na tuldok na lang ito.

“Tay, naririnig kaya ni Mommy ‘yun?” tanong ni Lily.

“Oo naman, baby. Naririnig ka niya,” sagot ko sabay yakap sa kanya.

Sa unang pagkakataon anim na buwan, hindi ako umiyak. Sa halip, naramdaman ko ang kakaibang gaan. Hindi nawala ang sakit, pero parang may kakaibang kapayapaan na dumating.

Nang gabing iyon, habang natutulog si Lily, kinuha ko ang lumang album ng mga litrato namin ni Emma. Binuksan ko ito at ngumiti sa mga alaala. Ang unang beses naming nagkita, ang kasal namin, ang unang iyak ni Lily, ang mga simpleng araw na magkakasama kami.

“Miss na miss na rin kita, Emma,” bulong ko sa litrato niya. “Pero okay lang kami. Aalagaan ko si Lily. Ipagpapatuloy namin ang mga pangarap natin. At kapag lumaki na siya, sisiguraduhin kong maaalala niya kung gaano mo siya kamahal.”

Tumingin ako sa bintana at nakita ko ang mga bituin. Sa isa sa mga iyon, alam kong nakatingin si Emma sa amin. Nakangiti. At kahit masakit pa rin, kahit may mga araw na parang ayoko nang bumangon, alam kong kailangan kong maging matatag. Para kay Lily. Para sa alaala ni Emma.

Hindi ko alam kung kailan tuluyang gagaling ang sugat na ito. Pero sa gabing iyon, sa unang pagkakataon, naniwala akong balang araw, magiging maayos din ang lahat. Hindi dahil makakalimutan namin si Emma, kundi dahil matututunan naming mabuhay kasama ang pagmamahal na iniwan niya sa aming dalawa.