Namasukan bilang yaya ang 15 anyos na babaeng palaboy pero bigla siyang tinanong ng donya bakit nasao ang kwentas ng apo ko magandang araw sa inyo mga kaserye. Ngayon ay buklatin natin ang panibagong pahina na naglalaman ng paksang ang kwentas. [Musika] Mainit ang tanghali nang sumigaw sa sakit si Elena sa loob ng maliit na kwarto ng kanilang bahay sa baryo.

Hawak-hawak ng kanyang asawa si Mario. Ang kamay niya habang pawis na pawis at halos mawalan na ng boses sa kakasigaw. Sa tabi nila naroon ang isang kumadrona na tinawag sa kabilang kanto. “Konti na lang Elena, tiisin mo pa!” bulong ni Mario habang pinapahiran ng bimpo ang noon ng asawa. Ilang sandali pa, umalingawngaw iyak ng isang sanggol.

Napahinga ng maluwag ang lahat. Agad itong iniabot ng kumadrona sa ina. Mapulang-mapula pa ang balat ng sanggol. Ngunit sa kabila ng kanyang kahinaan, mahigpit ang kapit ng maliliit nitong mga kamay. Congratulations, may baby girl na kayo.” Masayang sabi ng comadrona. Napaluha si Elena ng mayakap ang sanggol.

“Anak, Krishya ang pangalan mo.” Mahina niyang bulong. Lumapit si Mario at hinalika ng kanyang asawa at anak. “Salamat Elena. Salamat sa pinakamagandang regalo. Ilang oras makalipas, dumating si Victoria ang ina ni Elena. Nakabarong ang matanda. Halatang galing sa isang pagtitipon. Ngunit nang makita ang apo, mabilis itong lumapit.

Halos hindi na inalintana ang ayos ng sarili. Apo ko! Nangingilid ang luha sa kanyang mga mata. Ang ganda naman niya. Kamukha niya ang nanay niya noong isinilang. Hinaplos ng matanda ang maliit na mukha ng sanggol at tila may naalala. Mula sa kanyang bag, inilabas niya ang isang maliit na kahong pelus. Pagbukas nito, lumiwanag sa ilalim ng sikat ng araw ang isang kwintas na may kakaibang palawit.

Elena, sabi ni Victoria, nais kong ibigay ito kay Krish. Matagal ko n itinabi ito para sa araw na isisilang mo ang iyong anak. Hindi ito basta alahas. Sa bawat babae sa ating pamilya, may kwentas na ipinapamana. Pero ang palawit na ito natatangi. Walang kapareho at walang makakagawa ng katulad. Nagtaka si Mario. Nanay, baka masyado pang maaga.

Sanggol pa si Krishia. Umiling si Victoria. Hindi ito ordinaryong alahas. Isa itong paalala ng pagmamahal at gabay. Mula ngayon, ito’y magiging bantay sa kanya. Dahan-dahan niyang isinabit ang kwintas sa leeg ng natutulog na si Krishia. Kumalma ang sanggol at tila ngumiti. Napatingin si Elena sa ina at napangiti rin. Maraming salamat, nay.

Pangangalagaan namin ito. Huwag mong kalilimutan. Dagdag ni Victoria. Ano mangyari ang kwentas na iyan ay tanda na hindi siya kailan man nag-iisa. Mabilis ang paglipas ng mga taon. Sa unang tatlong taon ni Krishia, puno ng saya ang kanilang tahanan. Simple lang ang buhay ngunit may halakhakan at mga sandaling hindi matutumbasan ng pera.

Tuwing umuuwi si Mario mula sa trabaho sa palengke, agad nasasalubong si Krishia pitpit ang kanyang maliit na laruan. Papa! Sigaw ng bata habang niyayakap ang ama. Kisha kamusta ang prinsesa ko? Tatawa si Mario. Karga-karga ang anak. Si Elena naman abala sa kusina ngunit palaging nakatingin sa mag-ama. Huwag mong masyadong pasayahin iyan.

Baka magkulit na naman hanggang gabi. At tatawa si Krishia ipinapakita ang maliit niyang ngipin. Tuwing may bisita si Victoria, siya’y laging may dalang laruan o pagkain para sa apo. Ngunit higit sa lahat, siya’y laging tumitingin sa kwintas na hindi kailan man inaalis sa leeg ng bata. Mahalaga yan na po lagi mong isuot ha.

Paalala niya sa batang si Krishia. Ngumiti si Krishia at nagtanong, “Lola, bakit po?” Dahil iyan ang magpapaalala sa iyo na laging may nagmamahal sa iyo kahit malayo ako. Ngunit gaya ng pagdating ng ulan sa gitna ng tag-init, unti-unting nagbago ang lahat. Nagsimula si Mario na magtagal sa labas ng bahay.

Dati dumidiretso siya sa pamilya pero ngayon ay madalas na siyang abutan ng gabi bago umuwi. “Mari, asan ka galing? Ang late mo na?” tanong ni Elena isang gabi. May inuman lang sa mga kaibigan. Minsan lang naman sagot nito. Halatang may tama ng alak. Eh halos gabi-gabi ka ng lasing. Paano na si Krishia naghihintay iyon sayo? Napatigil si Mario.

Elena, pagod ako sa trabaho. Kailangan ko rin ng pahinga. Huwag mo akong sirmunan. Natahimik si Elena. Ngunit sa kanyang puso may takot na siyang nararamdaman. Lumipas pa ang mga buwan at nasanay na rin siya sa pagbabago ng asawa. Ngunit hindi naglaon, pati siya mismo’y nahumaling sa pagsusugal na inaya ng mga kapitbahay. Minsan ibinubulsa niya ang pera na dapat ay pambili ng gatas o bigas.

Si Krishia sa murang edad ay napansin ang pagbabago. Wala na ang masayang pagsalubong tuwing uuwi ang ama. Madalas ay lasing ito at minsan ay nagagalit kahit sa maliliit na bagay. Si Elina naman ay palaging wala sa bahay o abala sa mga baraha. Papalaro tayo. Anyyaya ni Krishia minsan. Pagod ako. Mamaya na.

Sagot ng ama sabay higa sa papag. “Ma, gutom na po ako.” Sabi naman niya kay Elena. “Hintayin mo na lang. Wala pa akong niluluto.” Malamig na sagot ng ina habang abala sa pagkwenta ng pera. Minsan si Krishia na lang ang kumakain ng tinapay na bigay ng kapitbahay. Siya na rin ang nagliligpit ng laruan. Siya na rin ang nakaupo mag-isa sa gilid ng papag.

Sa bawat gabi, natutulog si Krish na may pangarap na bumalik ang dating saya sa kanilang pamilya. Hindi niya alam ang buong dahilan kung bakit nagbabago ang kanyang mga magulang. Ngunit nararamdaman niyang may malalim na sugat na unti-unting nabubuo sa kanyang murang puso. Habang nakayakap siya sa kwintas, bulong niya sa sarili. Bakit parang hindi na masaya si mama at papa? Sana bumalik na ulit yung dati.

At sa labas ng kanilang payak na tahanan, tila tahimik na nakamasid ang buwan, saksi sa isang batang ang simula ng buhay ay puno ng pag-asa. Ngunit ngay’y unti-unting natatabunan ang dilim. Ngunit sa gitna ng lahat, nanatiling lihim ang taglay ng kwentas. Isang lihim na magbubunyag lamang pagdating ng tamang panahon.

Lumipas ang mga taon at lumaki si Krishya na hindi gaya ng ibang bata sa kanilang baryo. Habang ang mga kalaro niya ay masayang nagtatakbuhan sa kalsada. Siya nam madalas nakaupo sa gilid ng kanilang bahay, hawak-hawak ang kanyang kwentas. Noon pa man ay napapansin niya na may kakaiba sa kanilang pamilya. Madalas wala ang kanyang ama.

Kapag dumating man ito, amoy alak at pawisan at kadalasan ay galit ang dala. Ang ina naman niya sa halip na abala sa pagluluto o pag-aalaga ay madalas nasa bahay ng mga kapitbahay na mahilig sa baraha. “Cria! ikaw na muna bahala diyan sa bahay ha.” Utos ng ina isang hapon habang nag-aayos ng buhok. “Ma, saan ka na naman pupunta?” Inosenteng tanong ng bata.

Hawak-hawak ang laruan niyang basag na manika. “May lalaruin lang ako. Sandali lang ito.” Mabilis na sagot ng ina bago tuluyang lumabas. Nainigan pa ni Krishia ang tawanan ng mga kapitbahay habang sumasali ang kanyang ina sa mesa ng baraha. Naiwan siyang mag-isa. Nagtataka kung bakit parang mas mahalaga sa mga ito ang laro kaysa sa kanya.

Hindi nagtagal dumalas ang pagtatalo ng kanyang mga magulang. Kapag umuuwi ng lasing si Mario, agad na nagtataas ng boses si Elena. Anong oras na? Uminom ka na naman. Sigaw ni Elena. Eh ano ngayon? Pagod ako sa trabaho. May karapatan akong magpahinga. Sagot naman ng Ama sabay bagsak ng katawan sa papag. Pahinga. Puro ka na lang alak ni hindi mo na iniisip ang anak mo.

Nagpupumiglas ang sigaw ng dalawa sa dingding ng kanilang bahay. Umaalingawngaw hanggang labas. Sa murang edad, natututo si Krishia. natakpan ang kanyang mga tenga gamit ang dalawang kamay habang mahigpit na hawak hawak ang kwenta sa kanyang dibdib. Para bang iyun lang ang tanging bagay na kayang magpakalma sa kanya. Lumipas pa ang mga araw, unti-unting natutunan ni Krish na siya na lamang ang dapat kumilos para mabuhay.

Kung walang uuwi para magluto, siya na mismo ang nag-iinit ng kanin na natira mula sa nakaraang araw. Kung wala namang bigas, minsan ay naglalakad siya sa tindahan upang mangutang ng tinapay. Kia, bakit lagi kang bumibili ng utang? Tanong ng tindera. Pasensya na po ate. Babayaran din po namin kapag may pera na si mama.

Mahinahong sagot niya. Minsan pag-uwi niya, makikita niyang tulog ang ama sa isang sulok, lasing na lasing. Ang ina naman busy sa pagbilang ng perang natalo at nanalo sa pagsusugal. Sa mga sandaling iyon, nararamdaman niyang tila wala na siyang lugar sa mundo ng kanyang sariling pamilya. Sa edad na walo, natuto siyang maglaba ng sarili niyang damit.

Kinakamay niya ito sa maliit na palanggana sa likod ng bahay. Habang pinipiga ang basang tela, hindi niya maiwasang mapaluha. Bakit ako na lang palagi? Bulong niya sa sarili. Minsan nakikitang lumapit ang ilang kalaro. Krisha, tara na. Maglaro tayo ng piko. Ayaw ng isa. Umiling siya pilit ngumiti. Hindi pwede.

May gagawin pa ako. Ngunit sa likod ng ngiting iyon naroon ang inggit. Paano nga ba siya makakapaglaro kung kailangan niyang asikasuhin ang mga bagay na dapat ay ina at ama ang gumagawa? Hindi naging madali ang bawat araw. Dumadalas ang gutom na nararanasan niya. Kapag wala siyang makain, lalapit siya sa kanyang ina. “Ma, gutom na po ako.

” Mahina niyang sambit. “Wala pang pagkain. Mamaya na lang.” Sagot nito. Hindi man lang tumitingin sa kanya. Titingnan niya ang mesa at makikitang may tirang barya roon. Ngunit kapag inabot niya, mabilis na tatampalasan ang kamay ng ina. Huwag mong gagalawin yan. Pambayad ko pa sa susunod na laro. Sa ganoong mga sandali, mararamdaman ni Krisha ang bigat sa kanyang dibdib.

Uupo siya sa gilid ng papag, yayakapin ng kwinas at pipikit ng mahigpit. Lola, bulong niya sa hangin. Sana nandito ka. Sa gabi, lalo pang lumalala ang pakiramdam ng pag-iisa. Madalas naririnig niya ang murahan at sigawan ng kanyang mga magulang. “Wala ka ng silbi,” sigaw ng ama. Eh ikaw puro alak lang ang alam mo.

Balik ng ina. Natuto si Krishna na dahan-dahang gumapang patungo sa sulok ng kanilang silid. Bitbit ang kanyang lumang unan. Doon siya matutulog. Hawak ang kwentas. Umaasang bukas ay magiging mas maayos ang lahat. Ngunit tuwing didilat ang kanyang mga mata, pareho at mas masahol pa ang realidad na kanyang haharapin.

Habang lumalaki, natutunan niyang hindi siya maaaring umasa sa iba. Sa edad na Siam, natuto siyang magluto ng simpleng lugaw gamit ang natirang bigas. Kahit mainit ang kalan, natuto siyang magigib ng tubig at magpakulo. Natutunan niyang magbantay ng oras, maghugas ng pinggan at magligpit ng bahay.

Mga bagay na madalas gawin ang matatanda. Ngunit siya’y napilitang matutunan sa murang edad. Isang gabi, nadatnan siya ng ina na nagluluto ng lugaw. Anong ginagawa mo? Tanong ni Elena. Ma, gutom na po ako kaya ako na lang ang nagluto. Inosenteng sagot ng bata. Napatigil ang ina saglit na natauhan ngunit agad ding umiling. Huwag mong sayangin ang bigas.

Konti na lang yan. At muling umalis parang walang narinig. Sa murang edad, natuto rin siyang maglaba ng mga damit ng kanyang amaina. Kinakalkal niya ang mga ito mula sa maruming sulok sabay laba sa maliit na palanggana. Kapag pinupuno siya ng kapitbahay, napapailing na lang siya. Ang bata-bata mo pa pero parang nanay ka na.

Minsan ay sabi ng isang ale napangiti lang siya kahit sa loob-loob niya gusto niyang sumigaw. Hindi ko naman ginusto ito. Gusto ko lang maging bata. Lang taong gulang na si Kran dumating ang gabing hindi niya makakalimutan. Tahimik siyang nakaupo sa loob ng kanilang maliit na bahay. Hawak-hawak ang kwentas na palaging nagbibigay sa kanya ng lakas.

Madilim ang paligid, tanging ilaw ng gasera ang nagbibigay ng liwanag. Ang kanyang ina at ama ay nasa kabilang silid. Nag-uusap ng pabulong ngunit puno ng kaba at pag-aalala. May kutob na siya na may kakaibang nangyayari. Sa mga nakalipas na linggo, napansin niyang palaging may mga estrangherong pumupunta sa kanilang bahay.

May dalang mga supot, may mga bulong na hindi niya maintindihan. At sa bawat pag-alis ng mga ito, laging may pera ang kanyang ina. Ngunit mas lalo namang lumalayo ang loob ng pamilya sa isa’t isa. Isang malakas na katok ang biglang umalingawngaw. Tok! Tok! Tok! Buksan niyo ang pinto. Pulis ito.” Sigaw ng tinig mula sa labas. Napatigil si Krishia. kinabahan.

Mabilis na lumabas ang kanyang ama. Pawisan at nanginginig. Anong anong kailangan ninyo? Pautal niyang tanong habang pilit na isinara ang pinto. Ngunit isang malakas na sipa ang bumasag sa kahoy na pinto. Pumasok ang mga pulis, armado at seryoso ang mga mukha. Mario Santos at Elena Santos. Kayo ay inaaresto sa kasong paggamit at pagbebenta ng ipinagbabawal na gamot.

Mari pahayag ng isa. Nalaki ang mga mata ni Krishia. “Hindi, hindi totoo yan,” sigaw niya habang tumakbo papalapit. Tatay, nanay! Mabilis na dinakma ng dalawang pulis ang kanyang ama at ina. Pinilipit ang mga kamay ng mga ito at nilagyan ng posas. Nagpupumiglas ang kanyang ina, umiiyak at nagsusumamo. Wala kaming kasalanan.

Nagkakamali kayo? Sigaw ni Elena. Walang mali dito. Matagal na naming minamanmanan ang bahay ninyo. May ebidensya na kami. Mariing sagot ng pulis. Lumapit si Krishia at pilit na hinawakan ang kanyang ina. Ma, hindi po totoo to. ‘ Ba sabihin mo sa kanila hindi totoo. Ngunit imbes na sagutin siya, umiwas ng tingin ang ina at ang mga luha nito’y bumagsak sa sahig.

Sa unang pagkakataon, nakita ni Krishia ang pagkabasag sa katauhan ng kanyang ina. Hindi na ito ang babaeng minsang ngumiti at nag-arga sa kanya noong siya’y bata pa. Ty humahagulgol na lumapit si Krish sa kanyang ama. Sabihin niyo po hindi totoo. Sabihin niyo ngunit walang sagot na lumabas sa bibig ng kanyang ama maliban sa malalim na buntong hininga at pagsulyap sa kanya na puno ng hiya.

Dalhin na sila,” utos ng hepe.” At sa isang iglap, dinala palabas ng bahay ang kanyang mga magulang. Sinundan sila ni Krishia halos madapa sa bilis ng kanyang pagtakbo. Sa labas, naghihintay ang isang pulang mobile ng pulisya. Ipinwersa ang kanyang mga magulang papasok. Ne tay, huwag niyo akong iwan. Sigaw ni Krish habang hawak-hawak ang malamig na bakal ng sasakyan.

Anak, patawarin mo kami. Mahina ngunit malinaw na narinig niyang bulong ng kanyang ina bago tuluyang isinara ang pinto ng mobile. Naiwan si Krishia sa gitna ng kalsada. nanginginig, luhaan at walang masabi. Ang ingay ng makina ng mobile ay sumabay sa tibok ng kanyang puso at nang tuluyan na itong lumayo, tila ba kasabay ding nawala ang natitirang pag-asa niya na muling mabubuo pa ang kanilang pamilya.

Napaupo siya sa malamig na semento. Yakap-yakap ang sarili. Ang mga kapitbahay ay unti-unting lumabas, nagbubulungan at nagmamasid. “Kawa naman ang bata.” bulong ng isa. Matagal na kasi silang may atraso. Ayun, nadampot din. Sagot ng isa pa. Narinig ni Krish ang lahat ng iyon at mas lalo lamang bumigat ang kanyang dibdib.

Sa gitna ng kanyang pag-iyak, mahigpit niyang hinawakan ng kwintas. Para bang iyun lang ang tanging bagay na hindi siya iiwan. Ipinasok niya ito sa kanyang palad at ipinikit ang mga mata. Lola, tulungan niyo po ako.” Bulong niya halos walang boses. Nagpatuloy siyang umiyak hanggang sa mamaga ang kanyang mga mata.

Sa murang edad, dama niya ang matinding sakit ng pagkawala hindi dahil sa kamatayan kundi dahil sa pagkakasala at pagkakulong. Kinagabihan, mag-isa siyang umuwi sa bahay. Tahimik, malamlam. Wala ang ingay ng pagtathalo. Wala ang amoy ng alak. Wala ang baraha. Ngunit sa halip na ginhawa, pakiramdam niya ay mas lalo siyang iniwan.

Umupo siya sa papag na katitig sa pinto na halos wasak dahil sa pagsipa ng mga pulis. Sa kanyang isipan, paulit-ulit niyang naririnig ang mga huling salita ng kanyang ina. Anak, patawarin mo kami. Napahawak siya sa kwintas at muling napaluha. Bakit ma? Bakit tay? Kahit mali, kahit pabaya kayo, hindi ko pa rin kayo kayang mawala.

Kinabukasan, muling bumalik ang mga kapitbahay. May ilan na nag-abot ng pagkain. May ilan na nagbigay ng mga salita ng awa. Kisha, kung kailangan mo ng matutuluyan, dito ka na muna sa amin. Alok ng isang matandang kapitbahay. Ngunit umiling si Krishia. Salamat po pero kaya ko pa. Sa loob-loob niya, natatakot siyang maging pabigat.

Natatakot din siyang muling umasa sapagkat sa kanyang karanasan ang lahat ng kanyang inaasahan ay unti-unting nawala. Ngayon maging ang kanyang sariling pamilya ay wala na. Sa edad na 15, tuluyan na siyang nag-iisa. Wala siyang ama. Wala siyang ina. Wala siyang tahanan na maituturing na ligtas. Ang natitira na lamang sa kanya ay ang kwintas.

Isang simbolo ng pagmamahal na minsan niyang natamasa mula sa kanyang lola. At ngayon ang tanging bagay na nagbibigay sa kanya ng lakas para huminga. Nakahiga siya ng gabing iyon. Yakap ang kwentas. Habang ang mga luha ay dahan-dahang dumadaloy sa kanyang pisngi. At mula ngayon mahina niyang bulong sa sarili, “Ako na lang ang kakampi ko.

” At sa katahimikan ng dilim, sinimulan niyang tanggapin ang katotohanan. Wala na siyang maaasahan kundi ang kanyang sariling lakas. At ang ala-ala ng pagmamahal na minsan ay dumampi sa kanyang puso. Mainit ang sikat ng araw noong unang araw na lumabas si Krishya nang wala ng matutuluyan. Pitpit lamang niya ang ilang lumang damit na isinilid sa plastik.

At siyempre ang kwentas na hindi niya kailan man inaalis sa leeg. Nilingon niya ang maliit nilang bahay. Sarado na, tahimik at tila ba wala ng buhay. Wala na ang kanyang mga magulang at ngayon wala na ring tahanan. Mabigat ang bawat hakbang habang tinatahak niya ang kalsadang puno ng mga taong abala sa kani-kanyang buhay.

Para sa kanila, isa lamang siyang batang pagala-gala, marumi at kawawa. Pero para kay Krishia, ito na ang bago niyang realidad. Sa una, hindi niya alam kung saan pupunta. Naglakad siya ng naglakad. hanggang sa makarating sa palengke. Doon niya nasilayan ang mga batang nangingalakal ng bote, lata at bakal. Nakita niya kung paano nila isinusuksok ang mga gamit sa sako tapos ibebenta sa junk shop.

“Pwede ba akong sumama sa inyo?” Mahina at nahihiyang tanong ni Krishia sa dalawang batang halos kasing edad niya. Tiningnan siya ng isa mula ulo hanggang paa. May sako ka ba? Umiling si Krishia. Wala. Nagkatinginan ang dalawa at nagtawanan. Eh paano ka makakangalakal kung wala kang sako? Umalis ka na lang bakaistorbo ka pa.

Nahihiyaman hindi nagpumilit si Krishia. Lumayo siya at naghanap ng basurahan. Baka sakaling makapulot ng kahit ano. Isang sirang kahon ang kanyang napulot at ginawang lalagyan. Doon niya inilagay ang ilang bote at lata na natagpuan sa tabi-tabi. Kinahapunan, napansin niya ang isang junk shop. Pinila niya ang konting bote at lata na nakuha.

Magkano po ito? Mahina niyang tanong sa matandang lalaki sa pwesto. Tiningnan ng lalaki ang kanyang dala. Tatlong piso lang yan. Konti lang naman eh. Tatlong piso. Para kay Krishia. Malaking bagay na iyon. Pinili niya agad ng isang pirasong tinapay at isang baso ng malamig na tubig. Habang kumakain, napaluha siya. Hindi dahil sa lasa ng tinapay kundi dahil sa katotohanan.

Ito na ang paraan niya ng pamumuhay. Pagsapit ng gabi, wala siyang mapuntahang bahay. Kaya umupo siya sa gilid ng isang poste. Inilatagon at ginawang unan. Nilabanan niya ang lamig. Nilabanan niya ang gutom na muling kumakalam. Hawak-hawak niya ang kwintas at ibinulong, “Lola, kung nandiyan ka pa, sana yakapin mo ako.

Sobrang hirap!” Nagmistulang kausap niya ang kwentas sa tuwing siya’y nag-iisa. Para sa kanya, iyon ang nagiging karamay. Ang nagpapaalala na minsan may nagmahal sa kanya ng totoo. Lumipas ang ilang araw, unti-unti niyang natutunan ang pamumuhay sa kalsada. Gigising siya ng maaga, maghahanap ng basura, magbabantay kung saan maiiwang bote o lata.

Minsan nakikipag-agawan siya sa ibang bata. Madalas siya ang nauunahan. Hoy sa akin na ‘ sigaw ng isang batang lalaki habang hinablot ang bakal na napulot ni Krishia. Akin yan. Ako ang nakakita. Balikw niya pilit na inaagaw. Ngunit dahil mas malakas ang bata napasuko siya. Umiiyak siyang umalis. Hawak-hawak ang maliit na napulot pa.

Bukod sa pakikipag-agawan, natutunan din niyang tiisin ang pangungutya. Habang naglalakad siya minsan, may ilang batang dumaan. Ang baho mo, sigaw ng isa. Tingnan niyo, palaboy. Dagdag pa ng isa. Gusto niyang magalit. Gusto niyang sumigaw pabalik. Pero nanahimik na lang siya. Pinilit niyang intindihin. Hindi nila alam ang pinagdadaanan niya.

Mas masakit pa minsan ang tingin ng matatanda. May mga umiwas kapag nadadaanan niya. May mga nagbubulong-bulong. Baka magnakaw yan. Narinig niya minsan. Parang tinutusok ang puso niya ng mga salita. Hindi siya magnanakaw kahit kailan. hindi niya pinangarap na gumawa ng masama. Isang hapon, nakaupo siya sa ilalim ng puno. Pagod na pagod.

Kumakalamang tiyan pero wala siyang kinita. Inilabas niya ang kwintas at tinitigan ito. Lola, pulong niya. Kung totoo man na proteksyon ka ng kwentas na ito sa natulungan mo akong makaligtas. Hindi ko na alam kung hanggang kailan ko kakayanin. Habang pinagmamasdan niya ang makinang na bato sa gitna ng kwintas. Tila ba may sumilay na kakaibang lakas.

Naalala niya ang mga salitang binitiwan ng kanyang lola noon. Ito ang magiging gabay mo, apo. Huwag mong iwawala at palagi kang magpakatatag. At doon niya nahanap ang dahilan para bumangon muli. Lumipas ang mga linggo, mas naging matatag si Krishia. Natutunan niyang magluto ng simpleng pagkain gamit ang mga tirang kahoy at lata.

Natutunan niyang maglaba ng mga damit sa ilog. Natutunan niyang makipagkaibigan sa ilang kapwa palaboy kahit hindi lahat ay mabait. Ngunit sa bawat gabing natutulog siya sa gilid ng kalsada, paulit-ulit niyang naramdaman ang lamig at pangungulila. Minsan niyayakap niya ang sarili habang nakatanaw sa mga bahay na may ilaw, may tawanan at may habagkainan.

Pangarap ko lang. Sana may pamilya ulit ako. Kahit simpleng pamilya. Mahina niyang dasal bago pumikit. Isang gabi habang natutulog siya sa ilalim ng poste, may dalawang batang dumaan. Tingnan mo siya. May buhay pa ba y’yan? Sabi ng isa. Hayaan mo na. Hindi naman natin problema ‘yan. Tugon ng isa pa. Nakita ni Krisha.

ang kanilang mga mukha sa liwanag. Hindi siya nagalit bagkos ay napangiti ng mapait. Siguro kung sila rin ang nandito mararamdaman nila kung gaano kahirap. Bulong niya sa sarili. Minsan na may may mabubuting tao. May isang tindera ng lugaw na minsang lumapit sa kanya. Oh hija o kumain ka muna. Wala na akong anak. Kaya huwag mong tatanggihan.

Wika ng matanda habang iniabot ang mangkok. Napaluhat si Krish. Salamat po, Unay. Pangako. Babawi rin ako balang araw. Habang kumakain, napatingin siya sa langit. Sa kabila ng lahat, naramdaman niyang may dahilan pa para mabuhay. Hindi man madali ang araw-araw na pakikipagsapalaran. Natuto siyang huwag sumuko.

Naisip niya baka isang araw magbago ang kapalaran niya. Baka dumating ang pagkakataong hindi na niya kailangang matulog sa kalsada. At sa lahat ng iyon, isang bagay ang hindi niya kailan man binitiwan, ang kwintas. Sa tuwing mahina na siya, hawak lang niya ito at pakiramdam niya’y muling tumitibay ang loob niya.

Sa isip-isip niya, baka ito nga ang tulay patungo sa araw na darating. Araw na may magbubukas ng bagong pag-asa. Sa ilalim ng malamlam na poste, muling humiga si Krishia. Payat, pagod at gutom. Ngunit sa kanyang mga mata, nagniningning pa rin ang munting pag-asa. Bukas, baka bukas ay mas mabuti na. tulong niya habang pinipisil ang kwentas.

At sa gabing iyon, sa kabila ng lamig at sakit, pinili niyang maniwala na darating pa ang araw na makakaahon siya. Isang araw na hindi pa niya alam kung kailan pero alam niyang tiyak na darating. Mainit ang araw at tila ba sinasabayan nito ang matinding init na matagal ng nararamdaman ni Krishia sa kanyang sikmura. Halos tatlong araw na siyang hindi nakakakain ng maayos.

Sa umaga, konting pandisal nabigay ng isang matandang nagtitinda sa kanto. Sa tanghali, tubig mula sa puso lamang. At sa gabi wala na siyang ibang ginagawa kundi humilata sa gilid ng kalsada. Pinipilit pumikit kahit kumakalam ang sikmura. Ngayon habang naglalakad siya sa makipot na daan ng baryo, halos sumasayad na ang kanyang mga paa sa lupa.

Kaya ko pa, bulong niya sa sarili. Pagam’t halos nanginginig ang tuhod niya sa labis na pagod. Mahigpit ang kapit niya sa kaniyang kwintas. Ang tanging kayamanang naiwan sa kanya mula sa kanyang Lola Victoria. Kung nandito ka lang lol siguro hindi ganito kahirap.” Mahina niyang wika habang pinapahid ang pawis sa kanyang noo.

Habang naglalakad, napansin niya ang isang grupo ng mga batang naglalaro ng Holen sa gilid. Sandali siyang napatigil at pinanood ang kanilang masasayang sigawan. Ang halakhak ng mga bata ay tila ba nanunuya, isang paalala na malayo na siya sa edad ng kawalang paki at kasayahan. Hindi tulad nila matagal ng tinanggal sa kanya ang karapatang maging bata.

Uy, tingnan niyo si Krishia, bulong ng isa. Yung palaboy na walang bahay, dagdag ng isa pang bata sa baytawa. pinili na lamang niyang umiwas at nagpatuloy sa paglalakad. Hindi nabago sa kanya ang pang-aalipusta. Ang sakit ay parang paulit-ulit na sugat na hindi na naghihilom. Ngunit sa kabila ng lahat hindi siya pumipigil.

Lagi niyang iniisip. May dahilan kung bakit ako nabubuhay pa. May dahilan kung bakit narito pa ang kwentas na ito sa leeg ko nang bigla niyang mapansin ang isang piraso ng papel na nakapaskil sa isang poste. Puting papel medyo lukot ngunit malinaw na nakasulat. Naghahanap ng yaya sa mansyon sa kabilang baryo.

Libre ang tirahan at pagkain. Mataas ang sahod. Para bang kumislap ang kaniyang mga mata sa unang pagkakataon matapos ang napakaraming gabi ng luha at gutom, napalunok siya. Muling binasa ang mga salita at inulit-ulit sa isipan. Yaya, libre ang tirahan, pagkain. Pulong niya halos hindi makapaniwala. Para bang binigyan siya ng langit ng isang pagkakataon? Kung totoo ito, hindi na niya kailangang matulog sa gilid ng kalsada.

Hindi na niya kailangang magtiis ng gutom. At higit sa lahat, hindi na niya kailangang makaramdam ng pag-iisa sa gabi. Sandali siyang nakaramdam ng kaba. Kaya ko ba? Magiging sapat pa ako para sa trabahong ito. Naalala niyang wala siyang sapat na pinag-aralan. Wala rin siyang kahit anong maipapakitang rekomendasyon o karanasan.

Ngunit naalala rin niya ang mga taong nilampasan niya habang siya’y naglalakad. ang mga mapanghusgang mata, ang mga halakhak ng mga batang nangaasar. Kung hindi ko susubukan, mamamatay na lang akong walang direksyon.” Mahinang sabi niya sa sarili. Muling nagliyabiyasa. Ngunit bago tuluyang maglakad papunta roon, naisip niyang humingi ng kahit kaunting detalye mula sa mga taong nasa paligid.

Lumapit siya sa isang matandang babae na may dalang basket ng gulay. Nay, mahina at magalang niyang simula. Alam niyo po ba kung saan banda ang mansyon na sinasabi rito? Tiningnan siya ng matanda mula ulo hanggang paa. Halatang nanlilisik ang mga mata. At bakit mo naman tinatanong? ikaw ba ang mag-a-apply? Marahang tumango si Krishia medyo nahihiya.

Opo. Gusto ko pong subukan. Sus Marose puntong hininga ng matanda. Itnan mo nga ang sarili mo. Payat marumi. Mukhang hindi pa nakakaligo ng tatlong araw. Sa tingin mo ba tatanggapin ka nila sa malaking bahay na yon? Para bang tinuhog ang puso ni Krishia ng mga salitang iyon? Ngunit pinilit niyang ngumiti? Alam ko pong mahirap.

Pero gusto ko pong magbago ang buhay ko. Napailing na lang ang matanda at nagpatuloy sa paglalakad. Naiwan si Krishia na nakayuko. Ngunit hindi nawala ang apoy sa kanyang dibdib. Hindi ako susuko. Bulong niya sa sarili. Muli siyang naglakad. Hawak-hawak ang kwentas na para bang kumukuha ng lakas mula rito. Habang pinapahid niya ang pawis sa noo, nagsimula siyang mangarap.

Paano kaya kung tanggapin nila ako? Magkakaroon na ako ng sariling higaan. May pagkain sa hapagaraw-araw. Hindi ko na kailangang matakot sa ulan o lamig ng gabi at higit sa lahat baka maramdaman kong may halaga rin ako. Habang tinatahak niya ang daan palabas ng baryo, nadaanan niya ang isa pang grupo ng mga matatanda na nag-uusap.

Balita ako is strikta raw at mapanuri ang donya na may-ari ng mansyon. An ng isa. Nan laki ang mga mata ni Krish. Strikta, mapani. Lalo siyang kinabahan. Pero sa halip na umatras, mas naramdaman niyang kailangan niyang pagputihin. “Kung hindi ako magpapakita ng tapang ngayon, kailan pa?” bulong niya. Habang papalapit siya sa kalsadang patungo sa kabilang baryo, napahinto siya sandali at tumingala sa langit.

Ang araw ay nagsisimula nang lumubog. Nag-iiwan ng kulay kahel sa paligid. Lola! Mahina niyang sabi habang hinahaplos ang kwentas. Gagawin ko to para sa’yo, para sa sarili ko, para sa pangarap na makalayo sa sakit at gutom. At sa bawat hakbang niya, kahit mabigat at mahapdi ang paa, dama niya ang kakaibang lakas.

Para bang ang kwintas ay hindi lamang ala-alang iniwan ng kanyang lola kundi isang gabay na nagtutulak sa kanya pasulong. Sa kabila ng pagod, sa kabila ng gutom, nagpatuloy siya sa paglalakad. Ang bawat yapak ay puno ng pangarap at panalangin. Hindi pa niya alam kung ano ang naghihintay sa mansyon.

Ngunit alam niyang iyon ang simula ng panibagong kabanata ng kanyang buhay. At sa gitna ng katahimikan ng dapiton, ang tinig ng kanyang puso ang siyang umalingawngaw. Hindi ako susuko. Doon magsisimula ang bago kong buhay. Mabigat na ang mga paa ni Krish nang tuluyang makita niya mula sa di kalayuan ang isang napakalaking tarangkahan.

Ang bakal na Gter ay kulay itim, mataas at tila ba hindi kayang akyatin kahit ng pinakamatibay na pagnanais. May mga disenyong ukit sa bakal na hugis ubas at mga dahon. Tilabasin na diyang ipakita ang yaman at karangyaan ng mga nakatira sa loob. Huminto siya sandali. Pinunasan ang pawis sa kanyang noo at huminga ng malalim.

Dito na ba talaga ang simula? Bulong niya sa sarili habang marahang hinahaplos ang kwentas sa leeg. Nasa harapan siya ngayon ng isang bagong mundo. Isang pintuang maaaring magbukas sa panibagong pag-asa o tuluyang magsara para sa kanya. Ang kaba sa dibdib niya ay parang kulog na hindi niya mapigil. Ngunit kasabay nito ang liwanag ng pag-asa na kanina pa sumisindi sa kanyang mga mata.

Dahan-dahan niyang iniunat ang nanginginig na kamay at pinindot ang doorbell. Isang mahabang tunog ang umalingawngaw sa loob. Tila ba nagpaabot ng kanyang pagdating. Habang hinihintay ang sagot, napatingin siya sa paligid. Ang paligid ng mansyon ay napapalibutan ng malalaking puno at sementadong bakod na mas mataas pa kaysa sa dalawang krisya na nakapatong sa isa’t isa.

Wala siyang ibang nararamdaman kundi pangamba at pananabik. Paano kung hindi nila ako tanggapin? Paano kung pagtawanan nila ako dahil sa itsura ko? Tanong niya sa sarili sabay tingin sa kanyang maruming damit at basag na tsinelas. Bago patuluyang lamunin ng duda, bigla niyang narinig ang pagbukas ng maliit na pinto sa gilid ng taranggahan.

Lumabas ang isang lalaking nakasuot ng uniporme, puting polo, itim na pantalon at may dalang radyo sa bewang. Malaki ang katawan nito, matikas at halatang sanay sa pagbabantay. Anong kailangan mo iha? Malamig ngunit propal na tanong ng guwardia. Napayo ko agad si Krishia. Ah, magandang hapon po. May nakita po akong papel na nakapaskil sa poste.

Naghahanap daw po ng yaya dito. Tiningnan siya ng gwardya mula ulo hanggang paa. Bahagyang kumunot ang noon nito. Wari hindi makapaniwala sa kanyang itsura. Ikaw, ang ibig mong sabihin, gusto mong mag-apply? Mahina siyang tumango pagamat ramdam ang pagkahiya. Opo, gusto ko pong subukan. Sandaling natahimik ang gwardiya bago muling nagsalita.

Marami na ring nagtanong tungkol doon pero hindi lahat ay pinapapasok. Pero tumingin itong muli kay Krish. Ngayon ay may kakaibang ekspresyon. Mukhang may tapang ka para pumunta rito kahit ganyang kalayo ang nilakad mo. Nagulat si Krishia sa tinuran ng guwardya. Parang biglang may kaunting pag-asa na sumilay sa kanyang mukha.

Hintayin mo ako rito. Ipapasabi ko kay Donya. Sabi ng gwardya bago bumalik sa loob. Habang naiwan siyang mag-isa sa harapan ng gate, muling kumaba ang kaniyang dibdib. Para baang bawat tibok ng puso niya ay kasabay ng pag-ikot ng mga segundo. Ilang sandali pa, bumukas muli ang maliit na pinto at sumilip ang guwardia.

Halika iha papasok ka raw. Parang gumaan bigla ang dibdib ni Grisha. Pumasok siya ng dahan-dahan at sa unang pagkakataon, nasilayan niya ang loob ng bakuran ng mansyon. Ang loob ay tila ibang mundo. Malinis ang sementadong daan patungo sa malaking bahay. May mga halamang namumulaklak sa magkabilang gilid. At may fountain sa gitna na umaagos ang malinaw na tubig.

Ang mansyon mismo ay mataas. Puti ang kulay. May mga bintanang may kurtinang pilus at halatang mamahalin. Para kay Krishia, ito namahil ang pinakamalaking bahay na nakita niya sa buong buhay. “Dito ka lang!” sabi ng guwardya habang inaakay siya palapit sa malaking pintuan. Naglakad siya ng marahan.

Ramdam ang bigat ng bawat hakbang. Ang kaba ay lalo pang lumakas pero pinipilit niyang maging matatag. Sa loob-loob niya. Ito na ang pagkakataon. Hindi ko ito dapat palampasin. Pagbukas ng pintuan, sinalubong siya ng malamig na simoy ng hangin mula sa loob. Galing marahil sa malaking bentilador o aircon. Sa loob naroon ang mga chandelier.

na kumikislap ang sahig na gawa sa marmol at ang malalaking painting na nakasabit sa pader. Halos hindi siya makapaniwala. Donya, narito na po ang batang gustong mag-apply. Sabi ng guwardya habang bahagyang yumuko. Mula sa gilid, lumabas ang isang matandang babae. Nakapustura ito ng eleganteng bestida na kulay bughaw.

May suot na perla sa leeg at mahaba ang buhok na puting-puti ngunit maayos ang pagkakasuklay. Ang tindig at ngiti nito ay nagpapakita ng karanasan at aoridad. Magandang hapon po. Mahina at nanginginig na bati ni Krishia. Ngumiti ang babae at lumapit. Ako si Dona Victoria. magiliw nitong sab, “Ikaw ba ang batang gustong magtrabaho bilang yaya?” Tumango si Krishia bahagyang nangingilid ang luha sa mata. “Opo, ako po.

” Pinagmasdan siya ng donya ng mabuti. Hindi ito tulad ng ibang matandang nakasalubong niya sa kalsada na agad siyang huhusgahan dahil sa itsura. Sa halip, may kakaibang lambing ang mga mata nito. Parang may nakikitang higit pa sa maruming damit at payat na katawan ng dalagita. Bata ka pa. Ilang taon ka na? Tanong ni Donya Victoria. 15 na po ako.

Sagot ni Krishia. Bahagyang yumuko. 15. Gulat ngunit may halong paghanga ang tono ng donya. At sa edad mong iyan, naglakas loob ka ng mag-apply bilang yaya. Hindi ba’t dapat nasa paaralan ka pa? Napabuntong hininga si Krishia at hindi napigilang sabihin ang totoo. Palaboy-laboy lang po ako, donya. Wala na po akong magulang na maaasahan.

Wala na rin po akong tahanan. Kung tatanggapin niyo po ako, gagawin ko ang lahat ng kaya ko para hindi kayo mapahiya. Sandaling natahimik ang donya saka ngumiti ng malambing. Palaboy ka at kahit ganon nandito ka ngayon humaharap at may tapang na humingi ng trabaho. Tumango muli si Krishia. Ramdam ang kaba at pag-asa.

Hindi iyon kahinaan iha sagot ng donya. Sa totoo lang hinahangaan kita. Hindi lahat ng kabataan may lakas ng loob na gawin ang ginagawa mo. Nan laki ang mga mata ni Krishia hindi makapaniwala sa narinig. Hinahangaan. Ako kung ganon dagdag ng donya. Ipapaliwanag ko sa iyo ang mga gawaing inaasahan. Bilang yaya, gigising ka ma.

Magluluto, maglilinis ng kwarto at higit sa lahat magbibigay ng malasakit. Hindi lamang ito trabaho Kya kundi responsibilidad. Nakangiting nakinig si Krishia. Pilitini impimprinta sa kanyang puso ang bawat salita. Kapalit ng iyong serbisyo, dagdag ng donya. Magkakaroon ka ng sariling silid. May pagkain ka araw-araw at hindi mo na kailangang magpalaboy-laboy pa.

Dito may matatawag kang tahanan. Hindi na napigilan ni Krishia ang pagtulo ng luha. Para bang biglang gumaan ang lahat ng pasanin niya. Isang bagay na matagal na niyang hinahanap ang maramdaman na may lugar siya sa mundo. Salamat po, Donya. Nanginginig niyang Wika. Salamat po talaga. Ngumiti ang donya at marahang hinawakan ang balikat ng dalagita.

Hindi ko pa man lubos na kilala ang iyong nakaraan, dama ko na ang lakas ng iyong loob. At iyon ang pinakamahalaga. Mula ngayon Krish magsisimula ka na sa panibagong yugto ng iyong buhay. At sa mga salitang iyon, naramdaman ni Krishia na unti-unting bumukas ang pinto ng pag-asa. Sa kauna-unahang pagkakataon, matapos ang napakaraming gabi ng gutom at lungkot, may lugar na siyang matatawag na tahanan.

At sa kauna-unahang pagkakataon, hindi na siya mag-iisa. Marahan ang bawat yapak ni Krishia habang sinusundan ang donya sa mahabang pasilyo ng mansyon. Ang mga pader ay puting-puti nakasabit ang malalaking larawan ng iba’t ibang miyembro ng pamilya at ang sahig na marmol ay kumikislap na para bang hindi pa nadadampian ng alikabok.

Tahimik si Krishia hindi malaman kung paano uugaliin ang sarili. Para bang bawat pinto ang madaanan nila ay may kasamang pangamba? Baka biglang may magsabi na hindi siya karapat-dapat narito. “Dito ka na muna.” wika ni Donya Victoria habang tumigil sa tapat ng isang pinto ang kahoy na may gintong hawakan. Dahan-dahan nitong pinihit ang siradura at binuksan ang pinto.

Sa loob ay isang silid na hindi kalakihan ngunit napakomportable sa paningin ni Krishia. May isang kama na maayos na nakalatag ang puting kumot, isang maliit na mesa at isang aparador sa gilid. May bintanang natatakpan ng kurtinang kulay krema at sa isang sulok ay may maliit na ilaw. Para kay Krishia na ilang buwan ng natutulog sa bangketa at gilid ng kalsada.

Ang silid na iyon ay tila palasyo. Nanlaki ang kaniyang mga mata at halos hindi siya makahinga sa tuwa. Donya, akin po ba talaga ito? Halos pabulong na tanong niya. Hindi makapaniwala. Ngumiti ang matanda. Oo, Iha. Mula ngayon, ito ang magiging silid mo. Hindi ito malaki pero sapat na para magkaroon ka ng pribadong lugar na mapagpapahingahan.

Hindi ka na matutulog sa kalsada. Hindi mo na kailangang magtiis sa lamig ng gabi. Napasinghap si Krishia at hindi napigilang pumatak luha sa kanyang mga mata. Agad niyang pinahid yon gamit ang likod ng kamay. Salamat po, Donya. Hindi ko po alam kung paano ako makakabawi sa inyo. Hindi mo kailangang magpasalamat ng sobra Kia.

Ang mahalaga ay gagampanan mo ng maayos ang iyong tungkulin. Sa tamang panahon, makikita mo na ang lahat ng ito ay bahagi ng iyong pagsisimula. Tumango lamang si Krishia hawak ang laylayan ng kanyang damit na tila ba hindi alam kung paano magpapakita ng kasiahan. Akmang tatalikod na ang donya para iwan ang dalagita sa kanyang bagong silid nang bigla nitong mapansin ang kislap na sumungaw mula sa leeg ni Krishia.

Napahinto ang matanda. Nanigas ang katawan at dahan-dahang ibinaling ang tingin. Isang kwentas. Hindi ito basta alahas lamang kundi isang pamilyar na kwintas na matagal ng nakaukit sa kanyang ala-ala. May maliit na pendant na hugis puso yari sa ginto at may nakaukit na inisyal sa gitna. Ang pagkakakilalang iyon ay parang tinik na sumaksak sa kanyang dibdib.

Parang biglang nawala ang lahat ng kulay sa paligid at tanging ang kumikislap na alahas ang natira sa kanyang paningin. Nanginginig ang boses ni Donya Victoria nang marahang magtanong, “Bakit? Bakit suot mo ang kwentas ng apo ko?” Natigilan si Krishia. Napatigil siya sa pagpahid ng luha at napatingin sa matanda.

Po lumapit ng bahagya ang donya halos hindi makapaniwala sa nakikita. Ang kwentas na iyan saan mo nakuha? Mahigpit na hinawakan ni Krishia ang pendant para bang may takot na bakawin ito sa kanya. Bumagal ang kanyang paghinga ngunit pinilit niyang magsalita. Ito po. Ito po ang bigay sa akin ng lola ko. Noong sanggol pa lamang ako.

Maingat niyang sagot. Lalong nanlaki ang mga mata ng donya. Ang lola mo. Ano ang ibig mong sabihin? Tumango si Krishia bagamat bakas ang pagkalito sa kaniyang mukha. Hindi ko na po siya maalala ng husto kasi maliit pa lang ako noon. Pero sabi ng mga magulang ko, ito raw po ang iniwan sa akin ng lola ko noong ipinanganak ako.

Mula noon, hindi ko na po ito inalis sa leeg ko. Sa puntong iyon, pakiramdam ni Dona Victoria ay biglang huminto ang mundo. Hindi siya makapaniwala sa mga naririnig. Alam niyang walang kapareha ang kwentas na iyon. Siya lamang ang nagpagawa at siya mismo ang nag-abot noon sa kanyang bagong silang na apo. Hindi imposible. Paano ito nangyari? Dahan-dahan siyang napaupo sa gilid ng kama.

Hindi malaman kung paano tatanggapin ang biglang pagbalik ng ala-ala. kwentas ng apo ko at ngayon nasa iyo.” Bulong niya sa sarili halos hindi marinig ni Krish. Napaiyak muli ang dalagita hindi dahil sa kwintas kundi dahil sa takot na bakit isipin ng Donya na ninakaw niya ito. Agad siyang nagsalita. Donya, hindi ko po ito ninakaw.

Totoo pong bigay ito ng lola ko. Hindi ko po alam kung bakit napakahalaga nito sa inyo. Pero ito lang po ang natitirang ala-ala ko sa kanya. Kung aalisin niyo po ito sa akin, para na rin po akong nawalan ng bahagi ng sarili ko.” Napatitig ang donya kay Krishia sa mga mata ng dalagitan na puno ng takot at inosenteng pagtatanggol.

At sa kabila nito, may nakita siyang isang sinag ng katotohanang hindi niya pa kayang pangalan. Hindi iha hindi ko kukunin sa’yo ang kwentas na iyan. Mahina niyang sabi halos pabulong. Ngunit hindi ko maikakaila na may kakaibang koneksyon ang kwintas na iyan sa akin. Dahil iyon mismo ang kwinthas na iniabot ko sa aking apo noong araw na isinilang siya.

Napasinghap si K hindi makapaniwala sa kanyang narinig. Po apoyo tumango ang donya ang mga matay namumuo sa luha. Oh iha! Walang ibang katulad ang kwentas na iyan. At ikaw ikaw ang may suot nito ngayon.” Napalunok si Krishia. Hindi alam kung matatakot o matutuwa sa naririnig. “Hindi ko po alam, Donya.

Hindi ko po alam kung bakit ako ang may suot nito. Basta ang alam ko lang, ito po ang bigay ng lola ko. At simula noon, hindi na po ito nawala sa akin. Tahimik na tumingin ang donya kay Krishia. Pinag-uugnay-ugnay ang mga piraso ng palaisipan. Hindi pa siya handang magtanong ng mas malalim hindi pa sa ngayon. Ngunit malinaw na may matinding hinala siyang nagsisimulang umusbong sa kanyang puso.

Kung totoo ang iniisip ko, kung siya nga. Naramdaman ni Krishia ang bigat ng katahimikan. Nilakasan niya ang loob at muling nagsalita. Donya, sana po hindi ninyo isipin na masama ako. Hindi ko po kayo gustong lokohin. Wala po akong alam kung bakit pareho ang kwentas na ito sa sinasabi ninyo. Lumapit ang donya at marahang hinawakan ang balikat ng dalagita.

Hindi kita sisisihin Krishya. Wala ka namang kasalanan. Ngunit mula ngayong araw, sisikapin kong alamin ang buong katotohanan. May nararamdaman akong hindi maipaliwanag at ang kwentas na iyan ang susi. Nagkatitigan silang dalawa. Sa mata ng donya may halong pag-aalinlangan at pananabik. Sa mata ni Krishia, may takot at pagtataka.

Ngunit sa pagitan nila naroon ang kwentas. Ang tahimik na saksi sa nakaraan na unti-unting magbubunyag ng isang matagal ng lihim. Iha! Muling sambit ng Donya, ano ang pangalan ng iyong mga magulang? Napatigil si Krishia. Ayaw man niyang ungkatin, alam niyang hindi niya ito maitatago. Marahan siyang lumapit at umupo sa gilid ng kama hawak-hawak pa rin ang kwentas.

Ang tatay ko po ay si Marco at ang nanay ko po ay si Elena. Parang pinagsakluban ng langit at lupa ang donya sa mga salitang iyon. Napasinghap siya at mistulang huminto ang mundo sa paligid. Ang kanyang mga mata ay napuno ng luha na agad na dumaloy sa kanyang mga pisngi. Elena! Mahina niyang bulong halos marinig.

Anak ko, si Elena ang nanay mo. Tumango si Krishia. bagamat kita sa mukha niya ang pagkalito. Opo. Pero nakakulong na po sila ngayon na dampot ng mga pulis dahil sa masamang bisyo. Wala na po akong ibang mapuntahan kaya’t nagpalaboy-laboy na lang ako sa kalsada. Lalong nadurog ang puso ng Donya. Hindi niya akalaing ang matagal na niyang pinapahanap na apo ay humantong sa ganitong kalagayan.

Nag-iisa, gutom at palaboy. Hinawakan niya ang kamay ni Krish. Mariin parang takot siyang muli itong mawala. Diyos ko. Umiiyak na sambit ng donya. Apo, apo ko pala ang nasa harapan ko ngayon. Matagal na kitang hinahanap. Akala ko’y wala ka na. Napaiyak na rin si Krishia. Hindi niya maintindihan kung bakit ganoon na lamang ang reaksyon ng matanda.

Donya, kayo po ba ang tinutukoy ng lola ko noon? Ang nagsabi na ang kwentas na ito’y magbabantay sa akin? Mahigpit siyang niyakap ng Donya. Halos hindi na mabitiwan. Oo, Iha. Ako ang nagbigay ng kwentas na yan kay Elena para sa anak na isisilang niya. At ikaw nga iyon. Ikaw ang dugo at laman ng anak ko. Nang marinig iyon, unti-unting bumigat ang dibdib ni Krishia.

Hindi siya makapaniwala. Ang matandang akala niya’y isang estrangherong amo lamang ay siya pala ang tunay na lola. Hindi ko po alam. Nanginginig ang tinig ni Krishia. Simula bata ako, wala na silang ginawa kundi pabayaan ako. Sila’y abala sa alak at sugal hanggang sa tuluyan silang makulong. Hindi ko akalaing may iba pa pala akong pamilya.

Hinaplos ng donya ang buhok niya. Pilit na pinapawi ang sakit na matagal ng pasan ng bata. Patawad iha. Umiiyak na wika ng Donya. Kung sana ay mas maaga kitang nahanap. Hindi ka sana naghirap ng ganito. Hindi kita dapat pinabayaan. Pero ngayon hinding-hindi na kita hahayaang muling mawala. Sa unang pagkakataon, matapos ang matagal na panahon, nakaramdam si Krishia ng init ng isang yakap na puno ng pagmamahal.

Hindi ito tulad ng malamig at mapang-abusong kilos ng kanyang mga magulang noon. Ito’y yakap na totoo. isang yakap na nagsasabing hindi na siya kailan man mag-iisa. Nagpatuloy ang kanilang pag-uusap puno ng luha at emosyon. Lola, mahina ngunit poong pusong sambit ni Krishia. Ngayon lang po ako nakaramdam na may nagmamahal sa akin ng ganito.

Akala ko wala n magmamala sa akin. Akala ko wala na akong halaga. Mariing umiling ang donya pinahid ang luha sa kaniyang pisngi. Mahal na mahal kita, apo. Ikaw ang dugo ng aking dugo. At mula ngayon, titiyakin kong mararamdaman mo iyon bawat araw. Tumango si Krish mahigpit na nakahawak sa kamay ng Donya. Sa loob-loob niya, may bahaging natatakot pa rin.

Natatakot na baka isa lamang itong panaginip na baka paggising niya’y bumalik siya sa malamig na bangketa ng lansangan. Ngunit sa bawat salitang naririnig niya mula sa Donya, lalo siyang kumakapit sa pag-asang totoo. na ang lahat ng ito. Ang dating kwentas na tanging sandigan niya sa dilim ay nagbukas ng pinto sa katotohanang matagal na niyang hinahanap.

Hindi siya nag-iisa at may pamilya pa siyang handang umalalay. At sa gabing iyon, habang magkahawak ang kanilang mga kamay, parehong naghilamos ng luha ang maglola. Ang mga sugat ng nakaraan ay hindi agad maghihilom. Ngunit sa wakas natagpuan nila ang isa’t isa. Tahimik ang gabi sa loob ng mansyon. Sa labas maririnig ang mahinang hampas ng hangin sa mga puno.

Ngunit sa loob ng silid ni Krish naroon ang bigat ng mga salitang kanina lamang ay binitawan ng donya. Nakaupo silang dalawa sa gilid ng kama at sa unang pagkakataon nakadama si Krishia ng kakaibang kapanatagan. Subalit sa mga mata ng donya hindi iyon kapanatagan ang nangingibabaw. Galit, sakit, paninisip. Hindi ko matanggap. Mariing bulong ng matanda habang nakatitig sa kawalan.

Paano nagawa ni Elena ito sa iyo? Paano niya nagawang pabayaan ang sarili niyang anak, ang sarili kong apo? Tumingin si Krishia bakasang alinlangan sa mukha. Lola, kahit po ganoon sila, magulang ko pa rin sila. Hindi ko rin po maiwasang masaktan nang makita silang ikinulong. Napabuntong hininga ang donya. Ramdam ni Krishia ang bigat ng damdamin nito para bangpasa ng matanda ang kasalanan ng anak. Iha, nagsimula ang donya.

Mahigpit ang tinig. Hindi ko nais na saktan ka. Pero kailangan mong malaman, hindi ko mapapatawad agad ang ginawa ng iyong mga magulang. Pinili nila ang bisyo kaysa sa’yo. Pinili nilang sirain ang kanilang sarili kahit alam nilang ikaw ang maaapektuhan. Kung ano man ang kinahantungan nila ngayon, iyon ang dapat nilang pagtusahan.

Natahimik si Krishia. Ramdam niya ang pag-aalab ng damdamin ng kanyang lola. Ngunit damarin niya ang tapat na malasakit nito. Marahan niyang hinawakan ang kamay ng matanda. “Lola, natatakot po ako.” Mahina niyang wika. Paano kung bumalik sila? Paano kung pilitin nilang kunin ako ulit? Mariin ang tingin ng Donya, tila ba nanunumpa.

Hindi Kya, hinding-hindi ko hahayaang mangyari iyon. Wala ng sinoang makakaagaw pa sa’yo. Nasa piling nakita at dito ka mananatili. Ako na ang magbabantay sa’yo. Unti-unting bumaba ang bigat sa dibdib ng dalagita. Ang pangakong iyon ay parang unang sinag ng araw matapos ang mahabang gabi ng dilim.

Sandaling natahimik ang dalawa bago muling nagsalita ang donya. Alam kong nagtatanong ka kung bakit ngayon lang kita nahanap. Mahinahong sabi nito, “May karapatan kang malaman ang totoo.” Naka-focus ang mga mata ni Krishia sa kanya. Noon pa man ay itinatanong na niya sa sarili kung bakit tila walang ibang pamilya ang dumamay sa kanya.

At ngayon maririnig na niya ang kasagutan. Matapos manganak si Elena, nagsimula ang donya. Nasa ibang bansa na ako noon. Dinala ako ng isa ko pang anak, angumo, upang doon na manirahan. Gusto niya akong mailayo sa mga alalahanin dito. Ilang taon din akong nanirahan doon at doon ko naisipang magretiro. Napatigil ang donya at napapikit.

Kita sa kanyang mukha ang pagsisisi. Hindi ko alam. Hindi ko alam na unti-unti pa lang nasisira ang buhay ni Elena dito. Akala ko maayos ang lahat. Akala ko kaya niyang gampanan ang pagiging ina. Ngunit nang bumalik ako nitong mga nakaraang taon, doon ko nalaman ang lahat. Ang pagkakakulong nila at ang pagkawala mo.

Halos kumuho ang mundo ko noon. Lumapit si Krishia pilit na pinapawi ang lungkot ng matanda. Lola, wala po kayong kasalanan. Hindi niyo alam. Kung nandito man kayo, baka hindi rin po ninyo mapigilan ang lahat. Ngunit umiling ang donya, mahigpit ang kapit sa kamay ng apo. Mali ka, apo. Bilang ina, bilang lola mo, dapat naroon ako. Dapat pinantayan ko si Elena.

Dapat hindi ko hinayaang mangyari ito. Ang pagkukulang ko noon, babawiin ko ngayon. Hindi na kita iiwan. Dumampi ang luha ni Krishia sa kamay ng matanda. Ang mga salitang iyon ay para bang musika na noon pa man ay pinapangarap niyang marinig. Mayroong isang taong handang manatili. Hindi siya iiwan. Hindi siya pababayaan.

Salamat po, Lola. Nanginginig na wika ni Krishia. Hindi ko po alam kung paano ako tatayo kung wala kayo ngayon. Yumakap ang donya sa kanya. Mahigpit puno ng pagmamahal na matagal ng nawala. Hindi mo na kailangang matakot apo. Nandito na ako at pangako ko sa feeling ko. Mararamdaman mo ang pagmamahal na dapat ay matagal mo nang natanggap.

Sa bawat salitang iyon, tila gumagaan ang loob ni Krishna. Ang bigat ng mga taong nagdaan, ang gutom, ang lamig ng kalsada, ang takot na mag-isa ay unti-unting napapalitan ng bagong pag-asa. Nagpatuloy ang kanilang pag-uusap ng gabing iyon. Pinakinggan ng donya ang bawat salaysay ng dalagita. Kung paano siya naglakad ng walang direksyon.

kung paano siya natutong maghanap buhay sa lansangan at kung paano siya kumapit sa isang kwintas bilang tanging pag-asa. Sa bawat kwento ni Krish, lalo pang nanining ang galit ng Donya laban kay Elena at Marco. Ngunit higit doon, lalo ring lumalalim ang pagmamahal niya sa apo. At sa huli bago sila pumikit upang magpahinga, binitawan ng Donya ang isang pangako na umalingawngaw sa buong silid.

Mula ngayon Krish hindi mo na kailangang mangarap ng pamilya dahil hawak mo na ito dito sa piling ko. Ako ang lola mo at hinding-hindi na kita bibitawan. Sa gabing iyon, nakatulog si Krishia nang may ngiti sa kanyang mga labi. Isang ngiting matagal na niyang hindi naramdaman. Dito ko na nga po isasara ang kabanatang pinamagatang kwentas