NAKITA KO ANG NANAY KO NA NAGLALABA SA LIKURAN PERO NAGULAT AKO NANG BIGLA SIYANG SUMIGAW MULA SA LOOB NG KWARTO PARA UTUSAN AKONG KUMAIN

Tandang-tanda ko pa ang hapong iyon dahil hanggang ngayon ay hindi ko pa rin maipaliwanag kung sino ‘yung nakita ko sa labas ng bahay namin.

Itago niyo na lang ako sa pangalang Rica.

Mga labing-anim na taong gulang ako noon at nagwawalis ako sa sala nang mapansin ko si Mama sa likod-bahay na abalang-abala sa paglalaba.

Malinaw na malinaw ang suot niyang daster na bulaklakin at nakatalikod siya sa akin habang kuskos nang kuskos ng mga damit sa batya.

“Ma, ang sipag mo naman yata ngayon,” bulong ko sa sarili ko habang nakasilip sa bintana.

Pero hindi siya lumingon o sumagot man lang, tuloy-tuloy lang ang tunog ng tubig at ang paghampas niya sa mga labada.

Eksaktong lalakad na sana ako palabas para tulungan siya nang biglang bumukas ang pinto ng kwarto ni Mama at lumabas siya habang nagpupunas ng mukha.

“Rica! Halika na rito sa kusina, nakahanda na ang pagkain! Kumain ka na habang mainit pa!” sigaw niya mula sa loob ng bahay.

Napatigil ako at nanigas sa kinatatayuan ko; dahan-dahan akong lumingon uli sa bintana at laking gulat ko na wala na ang “Mama” na nakita kong naglalaba sa labas—tuyo ang sahig, walang batya, at walang kahit isang damit na nakasampay.

Agad akong tumakbo kay Mama at ikinuwento ang nakita ko habang nanginginig ang boses ko.

Napahinto siya sa pagsasalin ng kanin at nagkatitigan kami.

“Ma, akala ko talaga ikaw ‘yung nasa labas, nakadaster pa nga ng katulad niyan,” sabi ko.

Nagtaka rin si Mama at unti-unting namutla.

“Eh paano mangyayari ‘yun may kinuha ako sa kwarto?” tanong niya na may kunting kaba.

“Maaaaaa….” sigaw ko papatakbo sa kanya.

Hanggang sa may naalala siya.

“Naikwento sa akin ng lola mo noon na may mga nilalang daw talaga na nanggagaya ng anyo ng tao para makapanlinlang,” bulong niya.

Sabi raw ni Lola, ang mga ito ay mga ligaw na espiritung gustong makihalo sa pamilya pero hindi makapasok sa loob, kaya sa labas lang sila nagpapakita habang ginagaya ang kilos natin.

Simula noon, natutunan ko na hindi lahat ng nakikita ng mata ay dapat agad paniwalaan, at mas mahalagang makinig sa boses ng mga mahal natin sa buhay dahil iyon ang hindi kailanman magagaya ng kahit anong mapanlang na nilalang

Kinagabihan, hindi na ako mapakali.

Tahimik ang buong bahay pero pakiramdam ko may naglalakad sa likod-bahay. Paminsan-minsan, may maririnig akong tunog ng tubig—parang may kumukuskos ng damit sa batya.

“Ma… naririnig mo ba ’yon?” pabulong kong tanong habang magkatabi kami sa higaan.

Hindi siya sumagot agad. Ramdam kong gising siya dahil mahigpit ang hawak niya sa kamay ko.

Maya-maya, may narinig kaming mahina pero malinaw na paghampas ng basang tela sa semento.

Pak! Pak! Pak!

Parang eksaktong tunog na narinig ko kanina.

Hindi na namin kinaya. Dahan-dahan kaming lumapit sa bintana ng kwarto. Nanginginig ang kamay ni Mama habang bahagyang itinulak ang kurtina.

At doon namin siya nakita.

Nakatayo sa likod-bahay ang isang babae. Nakatungo. Nakasuot ng parehong bulaklak na daster ni Mama.

Pero may mali.

Hindi siya gumagalaw.

Parang naka-freeze.

Walang batya. Walang tubig. Wala ring damit. Pero patuloy ang tunog ng pagkuskos at paghampas.

At nang bahagya siyang umangat ng ulo—

hindi mukha ni Mama ang nakita ko.

Wala siyang mukha.

Parang may makapal na usok na bumabalot sa dapat sana’y mata, ilong, at bibig.

Napaatras kami pareho.

At bigla siyang nagsalita.

Sa boses ni Mama.

“Rica… tulungan mo ako…”

Napahiyaw ako at bumitaw si Mama sa kurtina. Pumikit siya at nagdasal nang malakas.

Pagmulat namin, wala na siya.

Tahimik ang likod-bahay.

Pero hindi doon natapos ang lahat.

Kinabukasan, nagising ako sa amoy ng sabon.

Basang-basa ang sahig sa may kusina.

At may isang damit na nakasampay sa likod ng upuan.

Bulaklakin.

Hindi iyon pagmamay-ari ni Mama.

Nagpasya si Mama na ipatawag ang albularyo sa barangay.

Dumating siya bago magtakipsilim. Matandang babae na tahimik pero matalim ang tingin. Pagpasok pa lang niya sa bahay, agad siyang napahinto sa pintuan.

“Matagal na siyang nakatingin sa inyo,” sabi niya.

Nagyelo ang dugo ko.

“Ano po siya?” nanginginig na tanong ni Mama.

“Hindi siya simpleng ligaw na espiritu,” sagot ng matanda. “May hinahanap siya. At mukhang ikaw ang napili niyang lapitan.”

“Ako?” halos maiyak kong tanong.

Tumango ang albularyo.

“May pagkakataon ka ba noon na may kinausap kang hindi mo kilala? O may tinanggap kang bagay mula sa labas?”

Bigla kong naalala.

Tatlong araw bago ang insidente, may nakita akong lumang kuwintas sa likod-bahay. Mukha itong pag-aari ng babae—may maliit na medalya na may ukit na bulaklak.

Pinulot ko iyon at itinago sa kahon ko.

Namumutla akong tumingin kay Mama.

Kinuha namin ang kuwintas at ibinigay sa albularyo.

“Sa kanya ito,” bulong niya. “Namatay siya rito noon pa man, sa likod-bahay na ito. Nalunod sa balon na dati nandoon.”

Parang may malamig na hangin na dumaan sa loob ng bahay.

“Sinusubukan niyang makapasok. Ginagaya niya ang anyo ng nanay mo dahil siya ang ilaw ng tahanan. Kapag napasunod ka niya palabas mag-isa…” Hindi na niya tinapos ang pangungusap.

Isinagawa ang dasal at ritwal sa likod-bahay.

Habang nagdarasal ang albularyo, biglang lumakas ang hangin kahit walang bagyo. May tunog ulit ng paghampas ng basang tela.

Mas malakas.

Mas galit.

“Umalis ka na! Hindi ka kabilang dito!” sigaw ng albularyo.

At sa huling hampas—

tumigil ang lahat.

Tahimik.

Simula noon, wala na kaming narinig.

Pero minsan, kapag gabi at hindi ako makatulog, pakiramdam ko may nakatayo sa likod ng bahay.

Hindi na siya gumagaya kay Mama.

Pero naghihintay pa rin.

At hanggang ngayon, hindi ko pa rin alam—

kung tuluyan na ba talaga siyang umalis… o naghahanap lang ng tamang oras para bumalik