NAGREKLAMO ANG ISANG SOSYAL NA PASAHERO DAHIL SA AMOY NG LUMANG BAYONG NG KATABI NIYANG MATANDA SA LOOB NG AIRCON BUS, PERO NANG MASIRAAN SILA SA GITNA NG GUBAT, ANG MATANDANG HINAMAK NIYA ANG NAGLIGTAS SA KANILA

Alas-onse ng gabi. Bumabagtas ang isang Deluxe Bus sa zigzag na daan ng Dalton Pass. Tahimik ang karamihan sa mga pasahero, tulog dahil sa lamig ng aircon. Pero sa bandang gitna, may isang boses na basag sa katahimikan.

“Kuya Conductor! Pwede bang ilipat niyo ako ng upuan? O kaya ilipat niyo ‘yang matanda na ‘yan sa likod? Ang baho eh! Amoy lupa at luyang dilaw!” reklamo ni Madam Stella, isang babaeng puno ng alahas at halatang galing sa yaman.

Ang tinutukoy niya ay si Lola Tess, isang payat na matandang nakasuot ng kupas na duster at may yakap na lumang bayong. Nakayuko lang si Lola Tess, hiyang-hiya.

“Pasensya na po, Ma’am, puno na po kasi ang bus. Full bookings po tayo,” mahinahong sagot ng konduktor.

“Edi pababain niyo! Nagbabayad ako ng tama para sa komportableng byahe, hindi para amuyin ang dumi ng palengke!” sigaw pa ni Madam Stella sabay spray ng mamahaling pabango sa hangin, na halos ikasamid naman ni Lola Tess.

“Hayaan niyo na po, Ma’am. Malapit na rin naman po ako bumaba sa terminal sa Isabela,” bulong ni Lola Tess.

Umirap lang si Madam Stella at nagtakip ng ilong gamit ang panyo.

Ilang sandali pa, biglang umubo ang makina ng bus. Kug-kug-kug!

Nawala ang lamig ng aircon. Namatay ang mga ilaw sa loob. At dahan-dahang huminto ang bus sa gilid ng madilim na kalsada. Nasa gitna sila ng kawalan. Bundok sa kaliwa, bangin sa kanan. Walang street lights.

“Anong nangyari?!” sigaw ng mga pasahero.

“Nasiraan po yata tayo,” sabi ng driver. Bumaba ito kasama ang konduktor. Binuksan nila ang likurang bahagi ng bus kung nasaan ang makina.

Lumipas ang kalahating oras. Mainit na sa loob. Nag-uumpisa nang mag-panic ang mga tao. Walang signal sa lugar na iyon.

“Ano ba ‘yan! Ang bagal naman! May meeting ako bukas!” sigaw ni Madam Stella habang pinapaypayan ang sarili.

Pumasok ang driver, pawisan at may bahid ng grasa ang mukha. “Sorry po, mga Ma’am at Sir. Mukhang major problem po. Bumigay ang alternator belt at nag-overheat ang system. Hindi po namin ma-start. Kailangan po nating maghintay ng rescue mula sa kabilang terminal, baka umaga na po dumating.”

“Umaga?! Dito tayo matutulog sa gitna ng gubat? Paano kung may hold-upper?!” hysterical na sigaw ni Madam Stella.

Nagkagulo ang mga pasahero. May mga umiiyak na bata. May mga nagdadasal.

Tumayo si Lola Tess. Dahan-dahan siyang naglakad papunta sa driver.

“Manong,” mahinang tawag ni Lola Tess. “Pwede ko bang tignan?”

“Lola, umupo na lang kayo dun. Delikado po sa labas, madulas,” sagot ng driver, medyo iritado dahil sa stress.

“Hayaan mo na ‘yang matanda! Ano bang alam niyan sa makina? Baka magluto lang ng gulay ‘yan!” singit ni Madam Stella sabay tawa nang mapakla.

Hindi pinansin ni Lola Tess ang pang-iinsulto.

“Series 60 Detroit Diesel engine ang gamit ng bus na ito, hindi ba?” tanong ni Lola Tess sa driver.

Natigilan ang driver. “P-paano niyo po nalaman?”

“Kung alternator belt ang putol, may spare kayo sa compartment, sigurado ako. Pero ang dahilan kung bakit ayaw mag-start ay hindi dahil sa belt. Naka-engage ang safety lockout system dahil sa init. Kailangan i-bypass ang sensor sa likod ng fuel pump para umandar ulit hanggang makarating sa bayan.”

Nanlaki ang mata ng driver. Maging ang ibang pasahero ay natahimik.

“Sige na, buksan mo ulit. Ako ang gagawa kung takot kang makuryente,” utos ni Lola Tess. Iba na ang tono ng boses niya. Hindi na ito ang boses ng isang kawawang matanda, kundi boses ng isang taong sanay mag-utos.

Sumunod ang driver na parang na-hipnotismo. Bumaba si Lola Tess. Kinuha niya sa kanyang “mabahong” bayong hindi gulay, kundi isang set ng tools na nakabalot sa lumang dyaryo.

“Flashlight!” utos ni Lola Tess. Agad na itinutok ng konduktor ang ilaw.

Sa loob ng labinlimang minuto, nakita ng lahat kung paano kumilos si Lola Tess. Mabilis ang kanyang mga kamay. Walang takot na sumuot sa ilalim ng mainit na makina. Ang kanyang mga daliri, na akala nila ay marumi dahil sa lupa, ay sanay na sanay sa langis at bakal.

“Subukan mo i-start! Neutral muna!” sigaw ni Lola Tess mula sa likod.

Pumunta ang driver sa unahan at pinihit ang susi.

Vroom!

Umungal ang makina ng bus. Bumukas ang mga ilaw. Umandar ang aircon.

Nagpalakpakan ang lahat ng pasahero. “Yehey! Ang galing ni Lola!”

Umakyat si Lola Tess, pinupunasan ng basahan ang kanyang kamay na puno ng grasa.

“Okay na ‘yan. Pero dahan-dahan lang ang takbo. Pagdating sa terminal, palitan niyo na ang fuel sensor,” bilin ni Lola Tess sa driver na halos humalik na sa paa niya sa tuwa.

“Lola, maraming salamat po! Hulog kayo ng langit! Ano po ba kayo dati? Mekaniko po ba asawa niyo?” tanong ng driver.

Ngumiti si Lola Tess.

“Ako si Engineer Teresita. For 35 years, ako ang Head ng Quality Control at Senior Mechanic ng Hino Motors sa Japan. Ako ang pumipirma sa final inspection ng mga bus na tulad nito bago ilabas sa merkado. Umuwi lang ako dito para magtanim ng gulay dahil gusto ko na ng tahimik na buhay.”

Nanginig ang labi ni Madam Stella sa narinig. Ang matandang diring-diri siya at ipinagtabuyan niya ay siya palang may pinakamataas na pinag-aralan at karanasan sa kanilang lahat. Ang “mabahong” bayong na inireklamo niya ay naglalaman pala ng mga gamit na nagligtas sa buhay nila.

Pagdating sa terminal, nag-unahan ang mga pasahero na pasalamatan si Lola Tess. May nag-abot ng pagkain, may nag-abot ng pera, pero tinanggihan niya lahat ito.

Si Madam Stella, sa sobrang hiya, ay nagtakip ng mukha at nagmadaling bumaba nang hindi makatingin kay Lola Tess.

Bago bumaba si Lola, tinapik niya ang balikat ng driver.

“Tandaan mo, hijo. Ang makina, hindi nagrereklamo kahit anong dumi ng langis, basta’t umaandar nang tama. Sana ang tao, ganun din. Hindi baleng madungis sa labas, basta malinis at gumagana ang nasa loob.”

Mula noon, naging alamat sa terminal ang “Lola Mechanic.” Isang paalala sa lahat na sa byahe ng buhay, hindi ang garbo ng sasakyan o ang bango ng pasahero ang mahalaga, kundi kung sino ang may kakayahang umayos ng problema kapag tumirik na ang mundo mo