NAGKAYAYAAN ANG MAGKAKAIBIGAN NA MAG-ROADTRIP GAMIT ANG LUMANG VAN NG KANILANG LOLO PERO HABANG MASAYA SILANG KUMAKANTA SA LOOB AY BIGLA SILANG TUMIGIL SA ISANG LIBLIB NA LUGAR DAHIL SA ISANG MATANDANG NAKATAYO SA GILID NG KALSADA NA MAY HAWAK NA BAGAY

Alas-tres ng madaling araw, binabagtas ng kulay asul na L300 van ang zigzag na daan sa probinsya ng Quezon. Luma na ang sasakyan, tinatawag nilang “Kiko,” na minana pa ni Gab sa kanyang Lolo Tasyo na namayapa na noong nakaraang buwan. Kasama niya ang tatlong matatalik na kaibigan: si Miko na maingay, si Lester na laging tulog sa biyahe, at si Jay na siyang nagtuturo ng daan gamit ang cellphone na mahina ang signal.

Ang plano? Ibenta ang van sa isang buyer sa Bicol dahil kailangang-kailangan ni Gab ng pera pampagamot sa nanay niyang may sakit sa bato. Mabigat sa loob ni Gab dahil ito na lang ang alaala ng kanyang lolo, pero wala siyang choice.

“Pare, sigurado ka na ba talaga dito?” tanong ni Miko habang hinihinaan ang radyo na tumutugtog ng Eraserheads. “Ang ganda pa ng makina oh, parang ayaw bumigay.”

Tumango lang si Gab, mahigpit ang hawak sa manibela. “Kailangan eh. Alam mo naman si Mama, nauubos na ang ipon namin sa dialysis.”

Habang nasa kalagitnaan sila ng masalimuot na gubat, biglang pumutok ang gulong sa hulihan. Napamura si Gab at itinabi ang van sa madilim na bahagi ng kalsada. Walang street lights, tanging ilaw lang ng van ang nagsisilbing liwanag sa gitna ng matatayog na puno.

Bumaba silang apat. Habang nagpapalit ng gulong, napansin ni Jay na may isang matandang babae na nakatayo malapit sa isang malaking puno ng balete. Nakasuot ito ng lumang baro’t saya na parang galing pa sa ibang panahon, at may hawak itong maliit na kahoy na baul.

“Pre, may tao oh,” bulong ni Jay, nanlalaki ang mata. “Baka white lady ‘yan.”

“Gago, anong white lady? Kita mong may anino,” sagot ni Lester na nagising na sa kaba.

Nilapitan ng matanda ang grupo. Ang akala nila ay mananakot ito, pero ngumiti ito nang pagkatamis-tamis. “Mga iho, pwede bang makisabay? Hanggang sa kabilang bayan lang. May dadalawin lang ako.”

Nagkatinginan ang magkakaibigan. Delikado magpasakay ng estranghero, lalo na sa ganitong oras at lugar. Pero nakita ni Gab ang mata ng matanda—kamukhang-kamukha ng mata ng kanyang Lolo Tasyo. Maamo at mapagkumbaba.

“Sige po, Lola. Sakay na po kayo,” yaya ni Gab.

Sumakay ang matanda sa likod katabi ng mga gamit nila. Tahimik lang ito habang umaandar sila. Ilang minuto ang lumipas, nagsalita ang matanda.

“Alam niyo ba, pamilyar sa akin ang sasakyang ito,” sabi ng matanda sa garalgal na boses. “Dito kami unang nag-date ng asawa ko noong 1990s. Dito rin kami nag-away, nagkabati, at nangarap.”

Napatingin si Gab sa rearview mirror. “Talaga po? Kay Lolo Tasyo po ito eh.”

“Alam ko,” sagot ng matanda na nagpataas ng balahibo nilang apat. “Ako si Elena. Ang dating kasintahan ni Tasyo bago siya napilitang magpakasal sa iba dahil sa utang ng pamilya nila.”


Biglang preno si Gab. “Elena? Kayo po yung nasa mga lumang love letter na nakita ko sa gamit ni Lolo?”

Tumango ang matanda at dahan-dahang binuksan ang hawak niyang baul. “Iho, hindi aksidente ang pagkasira ng gulong niyo kanina. At hindi rin aksidente na nagkita tayo. Ang van na ito… hindi lang ito basta sasakyan.”

Inabot ni Lola Elena kay Gab ang isang lumang susi na galing sa baul. “Sa ilalim ng upuan ng driver, may maliit na compartment na sementado. Yan ang susi.”

Dahil sa kuryosidad, at sa kabila ng takot ng mga kaibigan niya, sinunod ni Gab ang sinabi ng matanda. Kinapa niya ang ilalim ng upuan at naramdaman ang isang maliit na butas. Ipinasok niya ang susi. Click.

May bumukas na maliit na drawer. Sa loob nito, hindi ginto o alahas ang tumambad, kundi isang makapal na libro ng bank account at isang titulo ng lupa. Lupa sa Tagaytay na ngayon ay komersyal na at nagkakahalaga ng milyun-milyon.

“Para sa’yo ‘yan, Gab,” nakangiting sabi ni Lola Elena habang nangingilid ang luha. “Iyan ang ipon namin ni Tasyo para sana sa pagtatanan namin noon. Pero noong nagkasakit ang Lolo mo at nalaman niyang mamamatay na siya, hinanap niya ako. Ibinigay niya sa akin ang van pero sabi ko, itago niya diyan para sa magiging apo niya na mangangailangan balang araw. Alam niyang darating ang araw na ito.”

Natulala si Gab. Ang ibebenta sana niyang van sa halagang isandaang libo ay may nakatagong yaman na sasagot hindi lang sa gamot ng nanay niya, kundi sa kinabukasan ng buong pamilya nila.

“Pero Lola, bakit ngayon niyo lang ibinigay?” tanong ni Gab, naluluha na rin.

Paglingon nila sa likod… wala na si Lola Elena.

Ang tanging naiwan sa upuan ay ang baul na hawak nito kanina. Nang buksan nila ito, tumambad ang isang lumang dyaryo na may petsang 1995. Headline: Babae, natagpuang patay sa gilid ng kalsada matapos mabundol habang naghihintay ng masasakyan. Ang pangalan ng biktima: Elena Corpuz.

Nanlamig ang buong katawan ng magkakaibigan. Nagtilian sina Miko at Jay, pero si Gab, naramdaman niya ang kakaibang init sa kanyang puso. Hindi takot, kundi pasasalamat.

Ang multo ng nakaraan ay hindi nagparamdam para manakot, kundi para tumupad sa isang pangako. Ang road trip na akala nila ay para sa pamamaalam sa lumang van, ay naging daan pala para sa bagong simula.

Hindi na itinuloy ni Gab ang pagbenta sa van. Umuwi sila ng Maynila bitbit ang titulo at ang bankbook. Ipinagawa niya ang “Kiko” at ginawa itong family service. Tuwing sumasakay siya, lagi siyang tumitingin sa rearview mirror, umaasang makikita muli ang matandang nagligtas sa kanila, pero ang tanging nakikita niya ay ang sarili niyang ngiti—ang ngiti ng taong hindi pinabayaan ng pagmamahal ng kanyang lolo, kahit sa kabilang buhay.

Sa huli, napatunayan nilang ang tunay na yaman ay hindi nakikita sa kintab ng sasakyan, kundi sa kasaysayang nakapaloob dito. At minsan, ang mga “aberya” sa daan ay sadyang itinakda ng tadhana para ibigay sa atin ang matagal na nating hinihiling.