Hindi sanay si Marielyn Yel Aguirre sa ingay ng Maynila sa Leyte. Kapag umaga mga manok at motor lang ang rinig niya. Dito parang walang pahinga ang busina, sigawan ang konduktor at yabag na mga taong laging nagmamadali. Kahit nasa loob na siya ng jeep papuntang inuupahan niyang bed space, nanginginig pa rin ang kamay niyang nakahawak sa strap ng bag.

Hindi dahil sa lamig kundi dahil sa bigat ng araw na paparating. Sa bulsa niya may maliit na resibo mula sa botika, dalawang kahon ng gamot, kapirasong ginhawa para kay tatay. Sa likod ng resibo, nakasulat sa ballpen ang sinabi ng doktor sa Barangay Health Center bago siya umalis ng probinsya. Magpa-exray kayo.

Kailangan nating makita kung lumalala na. Ngunit hindi iyun kayang bayaran ang pamilya nila sa ngayon. Anak, ingat ka diyan. Huling bilin ng nanay niyang si Inday Mercy sa tawag kagabi. Huwag kang papatol sa mga taong mapagmataas. Magdasal ka lang para kay tatay. Opo, nay. Sagot ni Yelnon habang pinipigilan ng luha.

Kapit lang po tayo. Kapit. Iyon ang salita niyang baon sa Maynila. Pagdating niya sa gusali ng Delapenya Holdings, lalo siyang nanliit. Matayog ang salamin, parang hindi nauubos ang taas. Sa lobby, malamig ang aircon at mabango. Amoy mamahalin. Parang hindi siya bagay sa suot niyang simpleng blouse at slacks na binili lang nila sa ukay pero pinlantsa niyang maigi para mukhang presentable.

Huminga siya ng malalim at tumingin sa relo. 7:42 a.m. Bawal ma-late. Sa reception, ngumiti siya sa guard na may name tag na kuya Gelo. “Ma’am, saan po kayo?” tanong nito. Maayos ang tono pero halatang sanay sa mga taong may importante. Intern po ako, Marielyn Agire. Sagot niya, “Mahinang mahina sa operasyons. Tara, i-log natin.

” Sabi ni Kuya Gelo Pineda. Tapos itinuro ang logbic. First day. Opo. Relax lang. Bulong nito na parang kuya talaga. Dito maraming matataray pero marami rin namang mababait basta’t habaho lang. Isang simpleng salita iyon pero gumaan ng kaunti ang dibdib ni Yel. Pagkatapos mag-log, umakyat siya sa elevator. Kasabay ang ilang empleyadong naka-blazer may ID na kumikislap sa liwanag.

Pagbukas ng elevator sa floor ng operasyons, bumungad ang mahabang hallway na may mga cubicle at glassrooms. Naroon ang isang babaeng naka-white blouse na may neat na ponytail. Mukhang laging ready sa report, si Kiara Lontok, kapwa intern na unang naka-chat ni Yel sa group email. Yell, kumaway si Kiara mabilis lumapit. Ikaw na ba yan? Buti dumating ka.

Akala ko maliligaw ka. Napangiti si Yel. Pilit tinatago ang kaba. Hello. Oo, ako’. Ang laki kasi ng building. Normal yan. Tawa ni Kiara. Halika, dito tayo. Orientation daw natin ngayon. Pero heads up, may isa tayong manager na ano na ano? Tanong ni Yel nag-aalangan na parang laging galit. Bulong ni Kiara, tinakpan ng bibig.

Si Man Sabrina, operations manager. Matalino pero ayun, basta be careful. Hindi pa man nakaka-reply si Yel, may matinis na boses na pumagitna sa usapan. In turns, sabay silang napalingon. Isang babae ang nakatayo. Naka-corporate tress na fit na fit. Mataas ang takong at ang tingin ay parang kayang himayin ang pagkatao mo. Ang lipstick niya matapang.

Ang ora niya mas matapang. Sa Sabrina Magsino. Pakilala niya parang hindi tanong kung sino siya. Operations manager. Good morning po ma’am. Sabay na sagot nina Kiara at Yel. Tiningnan ni Sabrina si Kiara mula ulo hanggang paa. Tapos si Yel. Nang mapunta ang mata niya sa simpleng bag ni Yel at sa sapatos na halatang luma pero malinis, kumurap siya ng mabagal na parang may hinuhusgahan.

Okay. Sabi niya, malamig. Follow me. Orientation quick lang. I don’t like wasting time sa glassroom. Naroon ang HR supervisor na si Miss Tessa Rigger. Mas matanda, naka-eyeglasses at seryoso rin pero hindi kasing talim ni Sabrina. Nasa gilid ang IT staff na si Eman Season nakaupo sa isang laptop parang nagse-setup ng accounts.

Good sabi ni Miss Tesa. Andito na kayong dalawa. Maupo. Umupo si Yell. Dahan-dahan parang natatakot makabasag ng kahit ano. Habang nagsasalita si Miss Tesa tungkol sa attendance, policies at confidentiality, tumatak sa isip ni Yel ang isang bagay. Dito bawal magkamali. Pagkatapos ng orientation, pinapirma sila sa ilang forms.

Paglabas nila ng room, agad sumabat si Sabrina. Kiara, youl assist sa documentation, meeting minutes, reports, whatever I ask. Tumigil ang mata niya kay Yel. Ikaw Marilyn ba? Opo ma’am Yel. Sagot ni Yel. Mabilis. Pwede po yel na lang. Fine. Ang imikot ang mata ni Sabrina. Yell you do leg work. Errands printing filing. And kapag may kailangan ang team ikaw ulang gagalaw.

Intern ka. Learn to be useful. Parang may tumusop sa dibdib ni Yel pero ngumiti siya. Opo ma’am gagawin ko po. Good. Umalingawngaw ang tahong ni Sabrina habang palayo. Don’t disappoint. Nang mawala si Sabrina napabuntong hininga si Kiara. Ayun. Welcome to the jungle. Ganun po talaga siya. Tanong ni Yel. Pilit tumatawa kahit nanginginig ang boses. Hindi sa tinatakot kita.

Sagot ni Kiara. Pero may mga araw na kaya niyang gawing impyerno ang oras mo. Pero kaya natin ‘to basta teamwork. Lumapit si Eman hawak ang dalawang ID lanyard. Kayo yung interns here, company accounts. Later ko na i-activate. Huwag niyo muna kalikutin. Baka malak. Thank you. Sabi ni Yel. Totoong grateful.

Napatingin si Eman kay Yell. Sandali lang. First time mo sa Manila? Opo. Sagot niya. Nakakatakot po. Tumango si Ema na parang naiintindihan. Kung may kailangan ka sa system, sabihin mo lang. Huwag ka mahiya. Bago pa humaba ang usapan, tumunog ang cellphone ni Yel. Tawag mula sa probinsya. Nanginginig siyang sumagot. Anak, boses ni Inday Mercy.

Mababa at pagod. Nagising si tatay mo na hirap huminga kanina. Pinakalma ko lang. Pero anak, kailangan na talaga natin ang X-ray. Napatigil si Yel. Humigpit ang hawak niya sa telepono. Nay, kumusta po ngayon? Natulog ulit pero ang kubo parang lumalala. Baka pwede kang magpadala kahit konti pag nakuha mo allowance mo ha.

Hindi kita pine-presyure anak. Pero nay putol ni El pinigil ang pag-iyak. Magpapadala po ako. Pangako kahit anong mangyari. Anak huwag mong pababayaan sarili mo. Sabi ng nanay niya. Kahit anong mangyari sa trabaho huwag kang papayag apihin ka. Sumulyapsial sa malayong desk ni Sabrina. Kahit hindi niya nakikita, parang biglang lumamig ang panigid.

Opo, Nay. Bulong niya. Kakayanin ko. Pagbaba niya ng tawag, nakatayo na si Kiara sa tabi niya. Okay ka lang? Okay lang. Sagot ni Yel. Mabilis punas sa gilid ng mata. May kailangan lang sa bahay. Hinawakan ni Kiara ang braso niya. Parang ate, kung gusto mo hati tayo sa lunch mamaya. May extra akong sandwich. Naku, ayos lang. Hindi. Kain tayo.

Kailangan mo ng lakas. Mumiti si Kiara. Tandaan mo, hindi ka nag-iisa dito. Sa loob ng dibdib ni Yel, may halo-halong takot at pasasalamat. Sa unang araw niya sa siyudad, wala pa siyang alam sa mga dadating na pagsubok. Ang alam lang niya, kailangan niyang tumayo kahit nanginginig dahil may buhay na umaasa sa kanya sa kabilang dulo ng tawag.

Hindi pa man sumisikat ng todo ang araw, ramdam na ni Yel ang bigat ng Maynila sa balikat niya. Hindi yung bigat ng bag kundi yung bigat ng responsibilidad. Pumasok siya sa opisina na mas maaga kaysa kahapon dala ang baon niyang biskuit at tubig para makatipid. Sa isip niya, bawat minutong hindi siya napapagalitan ay katumbas ng isang araw na mas malapit sa pagpapagamot kay tatay.

Pagpasok niya sa floor, naabutan niya si Kiara na nag-aayos ng papel sa maliit na table malapit sa printer. “Uy, Yel!” bulong ni Kiara. “Ang aga mo.” “Gusto ko lang po maaga.” Sagot ni Yel. Pilit mumiti. “Good.” Sabi ni Kiara. Mas safe yan kay Ma’am Sabrina. Parang eksaktong que. Tumunog ang takong sa hallway.

Si Sabrina Magsino, maayos ang buhok, pantay ang foundation at tila walang emosyon sa mukha kung hindi pagod na pagkairita. Kiara tawag niya agad. I need the attendance summary of the team for the last two weeks. Format it properly. No excuses. Yes maam. Sagot ni Kiara mabilis. Tumingin si Sabrina kay Yel na parang bagong item sa listahan.

Mar yell. You come here. Lumapit si Yel hinigpitan ng hawak sa ID niya na parang panangga. You said you’re from Lete? Tanong ni Sabrina. Walang ngiti. Opo, ma’am. Then you should be used to hard work. Sabi ni Sabrina. I need you to print piece. Sabay abot ng email print out list sa tablet.

50 copies stapled, sorted by department. You mess it up, you redo it. Understood? Opo, ma’am. Sagot ni Yel. Kahit nanunuyo ang lalamunan. Habang abala siya sa printer, napapansin niya ang kilos ni Sabrina. Mabilis, kontrolado, pero parang laging may hinahabol. Kapag may nagtanong, maikli ang sagot. Kapag may nagkamali, matalim ang tingin.

Para siyang taong nagtatayo ng pader araw-araw. At ang bawat papel, bawat report, parang brick na dapat perpekto ang hugis. Nang nasa ika na si Yel, napadaan si Miss Tesser Riger, dala ang clipboard at saktong nadatnan ang pagbuntong hininga ni Sabrina sa loob ng glassroom. Ma’am Sabrina, board meeting next week.

Complete na ba ang operations metrics? Tanong ni Miss Tesa. Formal. Almost. Sagot ni Sabrina. Pero may halong inis. Kulang pa ang data galing sa procurement and I don’t want to look unprepared. Miss Tessa umiling. Remember si Mr. Hasinto Balesa ang pinaka-strict. Ayaw ni Yon ng palusot. Alam ko. Pabulong ni Sabrina sabay tingin sa phone niya na parang may hinihintay.

I’m handling it. Hindi narinig ni Yel ang lahat pero nakita niya sa salamin ang pagkislot ng panga ni Sabrina. Hindi lang ito simpleng pagiging masungit. Parang may kinikimkim na kaba. Makalipas ang ilang minuto, lumapit ang messenger na si Bong Arao hawak ang envelope. Ma’am Sabrina, may delivery po. Sabi ni Bong. Kinuha ni Sabrina ang envelope.

Mabilis binuksan. Sa isang iglap, nag-iba ang kulay ng mukha niya. Hindi halatang natataranta pero lumalim ang mata at napahigpit ang hawak up sa papel. Napansin ni Yel pero agad nagkunwaring abala sa stapler. Bong, sabi ni Sabrina, medyo mababa ang boses. You didn’t see anything. Understood? Opo, ma’am. Sagot ni Bong. Alanganin.

Umalis si Sabrina papasok sa CR area. Hindi sa maduming wing kundi sa executive restroom. Para siyang gustong magtago kahit sandali. Pagbalik niya, bumalik ang maskara. Pero may isang beses nang dumaan siya sa tabi ni Yel, sumingap siya na parang napapagod na. Ma’am, ito na po ‘yung 50 copies. Maingat na sabi ni Yel, inaabot ang maayos na naka-stock na papel.

Kinuha ni Sabrina, tumingin, tahimik. Tapos sa unang pagkakataon, hindi siya nanlait. At least you can follow instructions. Malamig pa rin pero parang may bahagyang approval. Salamat po,” sabi ni Yel. Kahit hindi niya alam kung dapat dang matuwa. Nang pa-lunch na, dinala ni Kiara si Yel sa pantry. Maliit lang ang pantry pero puno ng ingay.

Mga empleyadong nagkukwentuhan, nagrereklamo sa traffic at nagbibiruan. “Kain tayo.” Sabi ni Kiara. Inilabas ang sandwich na sinabi niya kahapon. “Huwag kang tatangge.” Natawa si Yel. Mahina. “Sige na nga. Habang kumakain sila, may dumaan na babae si Jessa Fahardo ng marketing kasama ang isa pang lalaki na naka-smart casual, mukhang executive.

Dumiretso sila sa glassroom kung saan nagmi-meeting sina Sabrina. “Uy, sino yun?” bulong ni Yel kay Kiara. “Yung lalaki? Si Tristan.” Sagot ni Kiara. Halos pabulong. Chief Finance. Matalino yan pero tahimik. Tapos yung babae marketing lead. Madalas silang kasama pag may big event. Ah. Sagot ni Yel. Sinubukang huwag maging usisera ngunit hindi niya napigilan ang mata niyang sumunod sa kanila.

Sa loob ng glassroom, nakita niya si Sabrina na kapulupot ang dalawang kamay sa ibabaw ng mesa. Parang pinipikilan ang sarili. Mem Sabrina, rinig ni Yel kahit malayo dahil tumaas ang boses ni Tristan ng kaunti. Hindi kami pwedeng pumirma sa bagong supplier kung kulang ang documentation. May audit. “Tristin, you’re making this hard!” sagot ni Sabrina.

Pilit kalmado pero halatang gigil. We need results. Hindi pwedeng laging rules, rules, rules. Rules keep the company alive. Sagot ni Tristan. Matalim pero controlled. At hindi ako papayag na madamay pangalan ko. Napaatras si Yel sa upuan niya. Parang biglang nag-iba ang hangin. May gulo sa taas. At kahit intern siya, ramdam niya ang lindol na pwedeng umabot sa kanila.

Pagkatapos ng lunch, tinawag siya ni Sabrina ulit. “Yel,” sabi nito, “May errands ka. Pumunta ka sa records room. Kunin mo ang old files na maintenance requests noong last quarter. Tanungin mo si Owen Carpio. Then bring it to me. Fast. Opo. Sagot ni Yel. Dali-daling tumayo. Sa records room. Amoy papel at alikabok. Naroon si Owen Carpio.

Lalaking naka-long sleeves. Mukhang friendly sa una pero mayising hindi mo mabasa. Ah ikaw pala yyung bagong intern. Sabi ni Owen. Ngumiti. Si Yel ‘di ba? Opo. Sagot niya. Pinapakuha po ni Ma’am Sabrina ‘yung old files ng maintenance requests last quarter. Opo. Sabi ni Owen kunwaring naghahalunggat. Alam mo mahirap talaga dito.

Lalo na pag hindi ka sanay sa sistema. Pero kung susunod ka lang kay Ma’am Sabrina, aabot ka rin. Tumango si Yel. Kahit may kutob siyang may ibig sabihin ang tono ni Owen. Habang inaabot ni Owen ang folder, may napansin si Yel sa Mesa, isang papel na may listahan ng suppliers at may mga nakasulat na numero sa gilid parang computations.

Ngunit mabilis itong tinakpan ni Owen ng isa pang folder. Here. Sabi ni Owen, ingat sa pagdala. Huwag mong mawawala baka mapagalitan ka. Opo, sagot ni Yel. Kinuha ang folder. Pagbalik niya sa opisina, nadaanan niya ang elevator lobby. Sa loob ng elevator, may lalaking lumabas, matangkad. Simple ang suot pero halatang mahal ang tela at may presensyang kahit hindi siya nagsasalita napapatingin ang mga tao.

Tumigil ang mundo ni Yel sandali dahil nakita niyang yumuho ang ibang empleyado. Bumati. “Good afternoon, sir.” sabi ng iba. “Sir,” bulong ni Yel sa sarili. Napapirmi. Lumapit si May Castañeda, babayeng naka-blazer na maayos ang postura, may hawak na tablet. “Sir Gavin,” sabi niya, “Magalang. Mr. Jacinto is waiting sa conference room.

” Ah, CEO. Si Gavin de Vera ang batang CEO na naririnig lang niya sa bulong ng mga tao. Hindi niya sinadyyang makasabay ng tingin si Gavin. Isang iglap lang pero sapat para maramdaman ni Yel ang kakaibang lamig sa mga mata nito. Hindi galit, hindi yabang, kundi pagod na tila matagal ng kinikimkim.

Napayuko si Yel agad. humakbang palayo. Wala siyang karapatang mapansin. Pagdating niya kay Sabrina at inabot ang folder, tiningnan ito ng manager parang sinisiguradong kumpleto. Tapos bigla siyang tumingin kay Yel. Mas matagal kaysa dati. Listen, sabi ni Sabrina. Pabulong na parang ayaw marinig ng iba. Do your job.

Don’t make friends with the wrong people. Understand? Opo, ma’am. Sagot ni Yel nalito. Good. Bumalik ang matigas na tono. Now go, may ipapa-print pa ako. Umalis si Yel na may tanong sa dibdib. Bakit parang natatakot si Sabrina sa wrong people? Sino ba ang wrong people sa isang kumpanya? Pero hindi niya pwedeng pag-isipan ng matagal.

Tumunog ulit ang cellphone niya, message mula sa nanay niya. Nagkaroon ng lagnat si tatay. Nanginig ang kamay niya sa paghawak sa phone. Sa mundong ito ng salamin at papel, may isa pa siyang mundong unti-unting gumuho sa probinsya. At sa pagitan ng dalawang mundong iyon, kailangang manatiling matatag si Yel. Kahit hindi niya alam kung hanggang kailan.

Hindi na nakatulog ng maayos si Yel ng gabing iyon. Sa maliit na bed space na inuupahan niya kay Aling Perla, sumasabay ang alinsangan sa ingay ng mga tricycle sa labas. Pero mas maingay ang isip niya. May lagnat si tatay. Paulit-ulit iyon na parang sirang plaka. Gusto niyang umuwi. Gusto niyang hawakan ang kamay ni tatay.

Gusto niyang siya na mismo ang magdala sa ospital. Pero wala siyang pamasahe pauwi. At mas lalong wala siyang pambayad sa gamutan kapag iniwan niya ang internship. Nengel. Awag ni Aling Perla. Kinabukasan habang papalabas siya dala ang maliit na tumblr. Kumain ka muna. May lugaw dito. Kaonti lang. Huwag kang aalis na walang laman ang tiyan. Salamat po Aling Perla.

Sagot niya. Pilit ngumiti. Bawi na lang po ako pag may allowance na. Bawi-bawi ka diyan. Sabi ng matanda. Medyo inis pero may lambing ang katawan mo. Yan ang puhunan mo. Pag bumigay ka paano yung tatay mo? Tumango si Yel. Hindi siya umimik dahil kung magsasalita pa siya baka umiyak siya sa harap ng ibang borders.

Sa opisina mas maaga pa rin siya. Pero ngayong araw iba ang vibe sa floor. Parang may hinahabol ang lahat. May mga taong nagmamadaling mag-print. May mga nagtatakbuhan sa hallway at may mga boses na pabulong pero mabilis. Pagdating niya sa cubical area, sinalubong siya ni Kiara na halatang kinakabahan. Yell! Bulong ni Kiara. Hinila siya sa gilid ng pantry.

May VIP visit today. VIP? Tanong ni Yel. Nagulat. Clients na malalaki may inspection. Sabi nila kasama pa daw si Sir Gavin sa pag-ikot. Kaya lahat praning. Napahigpit ang hawak ni Yel sa ID niya. Eh ‘di mas lalo po tayong dapat mag-ingat. Oh sagot ni Kiara. At alam mo na si Ma’am Sabrina mas lalong magiging siya. Parang tinawag ang pangalan sa hangin.

Dumating si Sabrina. Mas matikas ang lakad. Mas matalim ang mata. Naka-sleeveless blazer siya at may hawak na checklist. Everyone sigaw niya sa gitna ng floor. Listen up, today no mistakes, no excuses. If you can’t keep up, don’t be here. Tumahik ang lahat na parang naputol ang hangin. Si Yel nakatayo sa likod.

Nagsusumiksik para hindi mapansin. Lumapit si Sabrina kay Mika Ariola QA. Mika, confirm mo ang cleanliness audit ng common areas. I want Photos. Yes, ma’am. Kay Gelo Butyong, admin assistant. Gelo, front desk coordination. Make sure the VIP badges are ready. OPPO ma’am. At nang mapunta ang tingin kay Yell, parang may nadampot siyang ideya. Yell, opo ma’am.

Sagot ni Yell mabilis lumapit. Printing station. Ikaw ang bahala. Lahat ng bigla ang kailangan ikaw ang tatakbo. Understood? Opo. Sagot ni Yel. Kahit gusto niyang lumulok ng kaba. Sa unang dalawang oras, halos hindi siya nakaupo. Print ng itenerary, print ng updated or chart, print ng safety protocol, staple, clip, file, deliver. Parang paulit-ulit.

Pero ang pinakamahirap ay yung pakiramdam na isang pagkakamali lang puputok ang bomba. Habang nasa printer area siya, dumating si Rona Villanueva, staff na mas matagal na sa kumpanya. May hawak itong maliit na notebook at halatang nagmamadali. Yell sabi ni Rona hindi nakatingin. Pa-print naman ito. Quick. Kailangan ni Ma’am Sabrina.

Kinuha ni Yel ang file sa email pero napansin niya na kulang ang isang attachment inventory list. Ate Rona, kulang po yung attachment. Wala po yung list ha? Napalingon si Rona. Iritang iritado. Eh yan na yon. Huwag ka na maraming tanong. I-print mo na. Pero ate, baka maghanap si ma’am. Just do it. Singhal ni Rona tapos umalis.

Pinilit ni Yel i-print ang meron. Nung bitbit na niya ang folder papunta sa classroom, narinig niya ang boses ni Sabrina sa loob. “Where is the inventory summary?” tanong ni Sabrina. Matalim. Pumasok si Yel, maingat. “Ma’am, ito po yung pinapa-print ni Ad Rona.” Kinuha ni Sabrina ang folder, binukla at doon sumabog ang tingin niya.

“This is incomplete.” Napalingon siya kay Rona. Rona, what is this? Ay ma’am, yung intern po kasi mabilis na sabi ni Rona nakatingin kay Yell. Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa ulo ni Yel. Ma’am, sinabi ko po kay ate Rona na kulang po yung attachment. Enough. Putol ni Sabrina. Tumayo. Yell, you’re supposed to be useful.

Hindi ka nandito para magreklamo ng kulang. You should have found a way. Ma’am, in turn lang po ako. Nadulas ang boses ni Yel. Halos pakiusap. at intern ka mas dapat kang mabilis. Sagot ni Sabrina. Nilapitan siya. Kung simpleng file hindi mo maayos. Paano aasenso? Tahimik ang glassroom. Naroon si Tristan sa dulo. Nakikinig. Naroon si Miss Tesa.

Hawak ang clipboard. Naroon si Owen Carpio na hindi alam bakit nasa meeting pero nakangiting parang nanonood ng palabas. Ma’am. Mahinang sabi ni Yel. Nanginginig ang kamay. Pwede ko pong hanapin ngayon. Makukuha ko po yung kulang. Wala na tayong time, sabi ni Sabrina. Sabay punit nung isang page sa folder na parang simbolo ng pagkadismaya.

You embarrassed me. Gusto niyang sumagot pero lumunop siya. Iniisip niya si tatay na nilalagnat. Iniisip niya ang allowance na kailangan niya. Sa mundo niya hindi pwedeng magmatigas. Lumabas siya ng glass room na parang basag ang loob. sa hallway. Kinabol siya ni Kiara. Yel, okay ka lang? Umiling si Yel.

Pilit pinipigilan ng luha. Kasalanan ko daw. Hindi mo kasalanan. Madiing sabi ni Kiara. Kitang-kita ko si Rona yon. Tinulak niya sayo. Bago pa makasagot si Yel, dumating si Eman. How of ang tablet? Narinig ko yung nangyari. Sabi niya, “Mababa ang boses. If you want, I can check the email logs. Minsan may nagde-delete ng attachments bago i-forward.

” Napatingin si Yel naguluhan. “Taano po ‘yun?” “Possible?” sagot ni EAD. Seryoso. “Hindi ko sinasabi na may masama. Pero sa office, may gumagawa ng ganyan para may masisi.” Natahimik si Yel. Parang biglang lumaki ang mundo at mas naging madilim. Samantala, sa labas ng floor, nagsisimula na ang VIP preparations.

May mga taong nag-aayos ng flower arrangement. May naglalagay ng signage. Si Bong Messenger tumatakbo dalaang badge envelopes. Sa gitna ng gulo, dumating si Mr. Jacinto Balesa, matandang board advisor na may baston. Pero matalim pa rin ang mata. Kasunod niya si May Castañeda at ilang hakbang sa likod si Gavin de Vera.

Hindi lumapit si Yel. Nagtago siya sa likod ng printer station. Parang batang ayaw mapansin. Pero kahit nakayuko siya, naramdaman niya ang bigat ng presensya ni Gavin. Hindi dahil CEO siya kundi dahil parang may lumbay itong dala na hindi nakikita ng iba. Lumapit si Mr. Hasinto sa isang staff at tinuro ang hallway.

I want thisar. Walang kalat. Walang nakaharang. Yes sir. Sagot ng staff. Sa puntong iyon, tumunog ulit ang phone ni Yel. Pawag mula sa probinsya. Nanginginig siyang sumagot. Tumalikod sa pader. Anak, boses ni Inday Mercy. Halatang umiiyak. Yel, si tatay mo ayaw kumain. Nilalagnat pa rin. Sabi ng doktor, dalhin na natin sa city hospital.

Pero anak, wala tayong pamasahe. Parang may humigpit na tali sa leeg ni Yel. Napapikit siya. Nanginginig ang labi. Nay, bulong niya. Pinipigilan ng paghihikbi. Magpapadala po ako mamaya. Pagkatapos ng shift, gagawan ko ng paraan. Pangako. Paano anak? Umiyak na tanong ng nanay niya. Ayoko na sana istorbuhin ka pero natatakot ako.

Hindi po kayo istorbo. Sagot ni Yel. Nanginginig. Ako po ang anak. Ako po ang dapat tumulong. Pagbaba niya ng tawag, nakapako siya sa pader. Humiringan ng mabigat. Sa loob ng building na ito, may mga taong nagagalit dahil sa kulang na attachment. Sa labas ng building na ito, may isang ama na pwedeng mawala kung hindi siya makakilos.

At sa pagitan ng dalawa, si Yell, inter na probinsyana, pinipilit tumayo kahit sa putikan siya tinatapakan. Mula sa malayo, narinig niya si Sabrina sumisigaw ulit. Yel, asan ka na? May kailangan akong ipa-print. Pinunasan ni Yel ang luha sa piskey mabilis para walang makakita. Huminga siya ng malalim. Binalik ang phone sa bulsa at lumakad pabalik sa printer station.

Bitbit ang takot pero mas bitbit ang pangakong binitiwan niya sa nanay niya. Gagawan ko ng paraan. Hindi na nagtatagal ang luha sa pisngi ni Yel. Sa loob ng floor na parang laging may nagmamadaling hakbang, natutunan niyang lulukin ang sakit at itulak ang sarili para gumalaw habang umiikot ang printer at kumakajut ang stapler.

Sa isip niya, hindi na lang kung paano niya maiiwasan si Ma’am Sabrina kundi kung paano siya makakapagpadala ng pera bago lumubog ang araw. Kahit 10 minuto lang na paghinga, parang luho na. Pagkatapos ng sunod-sunod na print request, biglang may nagtatakbo si Sir Nard’s Butyong mula maintenance, pawis at halatang iritado.

“Ma’am Sabrina,” sabi niya sa gitna ng hallway, “Yung lumang wing CI barado na naman. Sobrang dumi. May nagrereklamong VIP assistant sa baba. Dumaan daw doon kasi sarado yung sa kabila.” Sumikip ang mga mata ni Sabrina. Ano ang ginagawa ng maintenance team mo? Hindi ba kayo trained? Ma’am, may tao kami pero kulang supplies. Yung disinfectant na request ko last week.

Excuses? Putol ni Sabrina. Sabay tingin sa paligid na parang naghahanap ng masisisi. Nang mapunta ang mata niya kay Yel, parang may ilaw na biglang umilaw sa utak niya. “Perfect!” sabi niya. At ngumiti ng bahagya. Pero hindi yung ngiting masaya, yung ngiting may balak. Lumapit siya kay Yel na may hawak pang papel. Yell, opo ma’am. Sagot ni Yel.

Automatic na. May gagawin ka. Sabi ni Sabrina. Tumingin sa mga tao sa paligid para siguradeng may makakarinig. Pupunta ka sa lumang wing. Linisin mo yung CR. Now, nanlamig si Yel. Ma’am, yung CR po pero ano? Singhal ni Sabrina. Intern ka. Learn to serve. Kung ayaw mo madumihan. Umuwi ka sa probinsya.

May ilang empleyado ang napalingon. Si Rona nasa malapit bahagyang ngumisi. Si Owen Carpio nakatayo sa records doorway. Nakatungo pero halatang nakikinig. Si Kiara napakagatlabi. Gustong sumingit pero natatakot. Ma’am mahinang sabi ni Yel. Pilit kalmado. Wala po ba talagang maintenance? Baka mas masanay sila. Suminghap si Sabrina na parang insulto ang talong. Maintenance is busy.

Ikaw free. At para matuto ka rin, dinala ka dito para mag-adjust. Tumingin si Yell kay Sir Nards parang humihingi ng tulong. Ngunit umiling ito ng bahagya. Parang sinasabi, wala akong magawa. Utos ng boss. Okay po, sagot ni Yel sa dulo. Kahit kumikirot ang dibdib, gagawin ko po. Good. Tumalikod si Sabrina at nilakasan ang boses.

At para malinaw, pag hindi yan malinis bago dumating ang VIP group sa paligid ng Wing, ikaw ang mananagot. Naramdaman ni Yel ang tingin ng mga tao sa kanya. Parang spotlight. Parang pinapahiban siya ng kahihian kahit wala pa siyang ginagawa. Sa gilid humabol si Kiara. Yel! bulong ni Kiara habang naglalakad sila papunta sa supply room.

Sorry, gusto kong gusto kong magsalita. Okay lang. Sagot ni Yel. Pilit niti pero nanginginig ang labi. Kailangan ko lang tapusin. Sa supply room. Binigyan siya ni Sir Nars ng gloves na halos manipis, isang lumang mop at timba. “Pasensya ka na, Hijja!” Mahinang sabi ni Sir Nararts habang inaabot ang isang maliit na bote ng disinfectant na halos ubos.

“Kulang talaga tayo? Kung meron lang ako, hindi ko hahayaan na ikaw.” “Okay lang po, sir.” sagot ni Yel. Kahit hindi okay. Sanay naman po ako sa trabaho sa bahay. Hindi dapat ganito. Bulong ni Sir Nards halos sa sarili. Pero iba ang pulitika dito. Lumakad si Yell patungo sa lumang wing. Dala ang timba at map.

Habang palayo siya sa main floor, unti-unting nawawala ang mga tunog ng modernong opisina. Napapalitan ng tahimik na hallway na amoy lumang pintura at alikabok. Dito hindi na kasing kinang sahig. May mga lumang poster sa pader at ilaw na parang nanlalabo. Pagdating niya sa tapat ng CR, sumalubong agad ang baho. Parang may sumapak sa ilong niya.

Napahinto siya, napapikit at napalunok. Lord, bulong niya. Pinikit ang mata. Kaya ko ‘to para kay tatay. Pagbukas yan ng pinto, mas malala. Barado ang isa sa cubicle, imaw. May putik at kung ano-anong dumi sa sahig. May mga tissue na nakadikit sa gilid. May watermark sa pader. Parang matagal ng pinabayaan. Nanginginig ang kamay ni Yel habang sinusuot ang gloves.

Tinabingan niya ang ilong gamit ang manggas. Pero tumatagos pa rin ang amoy. Hinaot niya ang tubig sa timba, hinaluan ng disinfectant at nagsimula. Sa unang buhos, umagos ang maruming tubig papunta sa floor drain. Sa unang kuskos, kumapit ang dumi sa brush at mop na parang ayaw bumitaw. Pakiramdam niya bawat galaw ay nagpapabigat ng tiyan niya.

May tumunog na notification sa phone niya. Message mula sa nanay niya pero hindi niya kayang basahin habang hawak niya ang marumingmop. Nilunok niya ang kaba at nagpatuloy. Ilang minuto pa, may dumaan sa labas ng CR. Narinig niya ang tawa ng dalawang staff na hindi niya kilala. Parang casual lang. Grabe. Pinapalinis kay intern yung lumang CR. Sabi ng isa.

Oo. Sagot ng isa. Natatawa. Si Sabrina talaga. Savage. Napahinto si Yel Saglit. Nanginig ang dibdib niya. Hindi lang dahil sa baho kundi dahil sa hiya. Pero pinilit niyang ituloy. Hindi siya pwedeng tumigil. Hindi siya pwedeng bumigay. Habang nakaluhod siya sa sahig para kuskusin ang gilid ng cubicle, napatingin siya sa kamay niya.

Nandoon ang singsing na suot niya. Simple lang, manipis, parang lumang ginto pero may kakaibang ukit sa loob na minsan niyang napansin kapag tinatanggal niya bago matulog. Hindi niya alam kung bakit niya ito suot palagi. Bigay ito ni Lola Sagrario noong volunteer siya sa ospital sa probinsya. Matandang babae na halos walang dalaw.

Bago ito pumanaw, hinawakan siya sa kamay at iniabot ang singsing. Para sao yan, Iha. Sabi noon ni Lola. Mahina ang boses. Kapar dumating ang araw na parang wala ka ng kakampi. Hawakan mo yan. Paalala na may dahilan ang lahat. Noon akala ni Yel sentimental lang. Ngayon habang nahalubog ang kamay niya sa maruming tubig para itong nagiging panangga sa kahihian. Hindi ako dapat nandito.

Bulong niya sa sarili. Halos hindi marinig. Pero nandito ako kasi kailangan. Sa labas biglang bumukas ang pinto ng CR. Napataas si Yel. Nagulat si Mik Staneda, executive assistant ang nakatayo roon. Maayos ang ayos pero napakunot ang noo dahil sa amoy. Oh my God! Sabi ni May napaatras. May tao pala dito. Ay ma’am. Nagmadaling sabi ni Yel.

Yumuko kahit nakaluhod pa. Pasensya na po. Inuutusan po kasi ako. Sinong nag-utos? Tanong ni May mabilis. Hindi ito tunog chismosa. Tunog seryoso. Napatigil si Yel. Sa isip niya bawal magsumbong. Baka lalo siyang mapasama. Pero nakita niya sa mata ni May ang tanong na parang hindi papayag sa palusot.

Si Ma’am Sabrina po! Sagot ni Yel sa dulo. Mahina. Humigpit ang panga ni May. You’re an intern. Opo. Hindi ka maintenance. Sabi ni May halos pabulog na mainis. Tumingin siya sa paligid, sa dumi, sa timba, sa gloves na halos sira. “This is unacceptable.” “Okay lang po.” Mabilis na sagot ni Yel. Reflex na. Kaya ko naman po.

Kailangan lang po malinis bago dumating yung VIP. Hindi sumagot si May agad. Parang may pinipigilan siyang sabihin. Tuminin siya kay Yell sa mukha nitong maputla, sa mata nitong pilit matatag. Tapos napansin niya ang kamay ni Yel. Ang singsing. Saglit lang pero may kakaibang pag-urom sa ekspresyon ni May.

Parang may naalala siyang hindi niya inaasahan. Where did you get that ring? Tanong ni May. Maingat. Napakurup siel. Ay pamana po bigay po sa akin ng matandang babae sa ospital sa probinsya. Hindi na nakapagsalita si May. Umangat ang dibdib niya sa malalim na hinga tapos parang biglang naging mas mabigat ang paligid.

Finish what you’re doing sabi niya. Pero iba na ang tono. Hindi utos kundi pag-aalala. And after this go to the clinic. I’ll talk to someone. Ma’am, okay lang po talaga. Just do it. Putol ni May. Pero hindi na masungit. Please. Paglabas ni May, naiwan si Yell sa loob ng CR. Hawak ang mop. Nanginginig. Hindi na lang sa baho kundi sa tanong bakit interesado si May singsing niya.

Sa dulo ng hallway, narinig niya ang malalayong yabag ng mga taong paparating. Mga VIP assistant, mga staff at posibleng si Sabrina nababalik para siguraduhing napapahiya siya. Huminga si Yel ng malalim. Pinisilang singsing sa daliri at bumalik sa pagpuskos. Mas mabilis, mas determinado dahil hindi niya alam kung ano ang susunod na mangyayari.

Pero alam niyang kailangan niyang tumindig kahit sa pinakamaruming lugar, kahit sa pinakamasakit na paraan. Paglabas ni May Castañeda sa lumang wing, naiwan si Yel sa loob ng CR na parang may bagong bagyong dumaan. Hindi sa labas kundi sa dibdib niya. Hindi niya maintindihan kung bakit biglang nag-iba ang tingin ni May sa singsing.

Hindi siya sanay na may taong magtatanong ng gann. Parang may bigat na nakapaloob sa simpleng alahas. Pero wala siyang oras mag-isip. Sa kabilang dulo ng hallway, naririnig niya ang papalapit na yabag ng mga tao. Pinilit niyang bilisan ang pagkilos. Inikot niya ang mop sa sahig. Kinuskos ang mga sulok. Binuhusan ulit ng tubig ang baradong bahagi hanggang sa unti-unting bumaba ang tubig at humupa ang amoy.

Hindi man maging hotel level clean pero sapat para hindi masuka ang sinumang papasok. Kapag may sumasagi sa isip niya, si tatay, ang lagnat, ang pangakong magpapadala. Pinipigilan niya at ibinabalik ang focus sa mga galaw ng kamay. Parang kung matapos niya lang ito, baka may konting kontrol siyang mabawi sa buhay. Nang sa wakas ay maisara niya ang pinto at mapatayo ng tuwid. Nanginginig ang tuhod niya.

Basa ang laylayan ng slocks niya at may bahid ng tubig ang sapatos. Umiling siya. Pinunasan ang pawis sa noo gamit ang likod ng kamay. Doon niya muling naramdaman ang singsing. Malamig sa balat. Parang paalala paglingon niya sa hallway. Nandoon na si Sabrina, kasama si Rona at dalawang staff na hindi niya kilala.

Si Sabrina nakataas ang kilay, hawak ang phone na parang stopwatch. Done, tanong ni Sabrina. Masyadong malakas ang boses para sa tahimik na wing. Opo ma’am. Sagot ni Yel. Yumuko. Binuksan ni Sabrina ang pinto at sumilip. Pumasok siya. Tumingin sa sahig, sa cubicle, sa lababo. Hindi niya kayang sabihin na malinis na malinis dahil hindi iyun totoo.

Pero hindi na rin ganon kabaho at wala ng umaapaw. “Hm,” sabi ni Sabrina at gumisi, “At least you didn’t completely fail.” Napatigil si Yel. Pinilit hindi masaktan sa salita. “Pwede na po ba akong bumalik sa floor, ma’am?” “Wait!” sagot ni Sabrina. Lumabas ng CR at tumapat sa kanya. Tingnan mo sarili mo. Ganyan ka papasok sa main floor.

You’ll embarrass the teen. Hindi nakasagot si Yel. Gusto niyang sabihin embarrassing na po ako mula pa kanina. Pero nilunok niya sa dulo ng hallway may maririnig na bagong tunob. Hindi takong hindi ordinaryong yabag. Mabilis mun kontrolado. Kasabay ang murmur ng mga boses na tila nag-uusap tungkol sa schedule. Si Mr. Hasinto Balesa ang unang lumitaw.

Hawak ang baston. May kasamang dalawang staff. Sa likod niya si May, may hawak na tablet. At ilang hakbang pa si Gavin de Vera. Hindi handa si Yel na makita ang CEO ng ganito kalapi. Noong nakaraan, saglit lang. Ngayon, parang lumapit ang mundo niya sa mundo ng mga taong hindi niya kailan man maabot.

Matangkad si Gavin. Simple ang ayos pero halatang mamahalin. Ang mukha niya. seryoso. Hindi nagmamadali magpakita ng ngiti ngunit ang pinakaramdaman ni Yel ay yung presensya niya. Parang may bigat na hindi mo maipaliwanag. Sir Gavin sabi ni Mr. Jacinto habang naglalakad. We’ll pass by this wing quickly. I want to see if this area is still serviceable or if we should close it permanently.

Tumango si Gavin. Noted. Napahinto si Sabrina at agad nagbago ang postura. Parang may switch. Biglang naging maamo ang mukha. Naging professional ang boses. Sir Gavin, bati ni Sabrina halos matamis. Good afternoon po. We’re just making sure everything is in order. Tumingin si Gavin sa kanya pero hindi nagtagal ang mata.

Parang wala siyang interes sa pambobola. Sumulyap siya sa paligid, sa pader, sa ilaw, sa lumang signage. Hanggang sa napadako ang tingin niya ay Yel. Sa una parang walang nangyari. Si Yel nakayuko, hawak ang basang siwu. Pero nang bahagyang gumalaw si Yel, nang itaas niya ang kamay para itabi ang buhok sa mukha, sumulyap ang singsing sa liwanag ng hallway.

Sa isang iglap, parang nagbaguio ang hangin. Tumigil si Gavin sa paglalakad. Hindi iyon dramatic na paghinto. Pero sapat para mapansin ni May at ni Mr. Yasinto, parang may pader na biglang tumayo sa harap niya. Napalunok siya at ang kulay ng mukha niya na kanina pantay ay unti-unting namula. Parang may init na biglang umakyat mula leeg hanggang pisngi.

Sir, maingat na tanong ni May. Napansin ang pagbabago. Hindi sumagot si Gavin na kapako ang tingin niya sa kamay ni Yel. Sa singsing, sa maliit na bilog na parang simpleng alahas lang para sa ibang tao. Si Yel nakaramdam ng kaba. Napatingin siya kay Gavin na tigilan. Sir, mahina niyang bati. Halos hindi lumabas ang boses.

Lumapit si Gavin isang hakbang. Isang hakbang lang. Pero sa pakiramdam ni Yel, parang lumapit ang buong mundo. Where did you get that? Tanong ni Gavin. Pabulong pero matalim. Hindi iyun tanong ng CEO sa interno tungkol sa dress code. Tanong iyon ng taong may sugat. Napata na si Yel po the ring. Dagdag ni Gavin halos hindi humihinga. That ring.

Napatingin si Sabrina kay Yell at biglang kumunot ang noon niya. Halatang hindi niya alam ang nangyayari pero ayaw niyang mawala sa kontrol ang eksena. “Sir Gavin, she’s just!” Susubukan sana niyang sumingit. Tinapunan siya ni Gavin ng tingin. Hindi sigaw pero malamig. Tumahimik si Sabrina agad. Si Yel nanginginig.

Dahan-dahang hinawakan ng singsing na para ngayon lang niya ito nakita. Bigay po sa akin, sagot niya. Pilit inuunahan ng takot. Bigay po ng isang matandang babae nung nag-volunteer po ako sa ospital sa probinsya. Sabi niya, “Pamana daw po.” Name, sabi ni Gavin. Mas mahigpit ang boses. Anong pangalan? Hindi ko po alam ang apelyido. Sagot ni Yel. Hirap lumuno.

Lola sa Agraryo po ang tawag namin. Siya po pasyente. Wala pong dalaw. Bago siya pumanaw, binigay niya po sa akin yan. Nakita ni May ang pamumutla ni Mr. Jacinto. Parang may bagay silang alam na hindi alam ni Sabrina. Sir Gavin, mahinang sabi ni May. We can talk about this in private. Ngunit hindi pa rin umaalis ang mata ni Gavin sa singsing.

Para siyang taong nakakita ng multo sa gitna ng araw. Napahawak siya sa sariling daliri. Parang may naaalalang timbang at init ng ibang kamay. Imposible. Bulong niya halos sa sarili. That was Ay hindi niya tinapos. Sa gilid si Sabrina. Halatang naiirita na nauuwi sa panic. Gusto niyang baliktarin ang sitwasyon bago siya mapahiya.

“Sir, I apologize for the mess.” Mabilis niyang sabi. Sabay turo kay Yel. “I had her clean this restroom because she because you ordered her to.” Putol ni May. Biglang sumingit. Matigas ang boses. She’s an intern. Napatigilw si Sabrina with all do respect. Respect. Sabat ni Mr. Jacinto, mabigat ang boses ng matanda.

Inuutusan mong intend maglinis ng baradong CR habang may maintenance head ka? That’s your idea of operations excellence. Namula si Sabrina. Pero hindi gaya ng pamumula ni Gavin. Ito’y pamumula ng taong nahuli. Sir Jacinto, it was an urgent situation. Pilit na depensa ni Sabrina. The VIP assistant complained, “I needed someone to respond immediately.” Then you respond.

Malamig na sabi ni Gavin. Biglang bumalik ang boses CEO pero may panginginig sa ilalim. Or you deploy the right people. Tumahik ang hallway. Pati si Rona na paatras at umiwas ng tingin. Tumingin si Gavin Kayel ulit. Mas banayad ng kaunti. You should go to the clinic. Sabi niya parang utos pero may halong pag-alala.

Now, sir, okay lang po ako. Mabilis na sagot ni Yell dahil sanay siyang magpanggap. Go! Sabi ni Gavin mas firm. May will arrange it. Tumango si Michael Yel. Come with me after this. Nang tumalikod si Gavin at naglakad palayo kasama si Mr. Ahasinto. Hindi pa rin maalis ang pamumula sa mukha niya. Parang may binuksang pintuan ang singsing na matagal niyang sinarado.

Si Yel naiwan sa hallway. Hawak pa rin ang timba. Pero ngayon hindi na lang kahihiyan ang dala niya. May kabaan na mas malaki. Dahil sa unang pagkakataon ang bagay na akala niyang simpleng ala-ala mula sa probinsya. Ang singsing ay naging dahilan para tumigil ang isang CEO at mamula sa harap ng lahat. At sa tabi niya si Sabrina nakatingin sa kanya na parang biglang nag-iba ang status niya.

Hindi na lang intern na pwedeng abihin kundi isang tao na may hawak na lihim na hindi inaasahan ng kahit sino. Hindi pa rin maalis sa isip ni Yel ang tingin ni Ma’am Sabrina. Hindi na ito yung tingin ng manager na may kontrol kundi tingin ng taong biglang nawalan ng hawak sa sitwasyon.

Habang sinusundan niya si May Castañeda palayo sa lumang wing. Maramdaman niyang nanginginig pa rin ang mga tuhod niya. Hindi lang dahil sa pagod at amoy ng disinfectant na dumikit sa damit kundi dahil sa bigat ng mga salitang binitawan ni Sir Gavin. May walked fast but controlled. Parang sanay na sanay magbitbit ng problema nang hindi nababasag ang postura.

Pagdating nila sa clinic, agad siyang kinausap ng company nurse na si Nurse Lanny Ortega. Mabait ang boses pero mabilis kumilos. Ma’am May, ano pong nangyari? Tanong ni Nlani habang kinukuha ang thermometer. Over exposure, sagot ni May diretso. And she needs to be checked. She cleaned the rest room and unsanitary one.

Napatigil si Nurse Lanny sumulyap kay Yel. Ha? In turn siya ba? Oo. Sabi ni May, mas matalim. And that’s why this is being addressed. Pinaupo si Yel sa maliit na bed. Nilagayan siya ng alcohol sa kamay. Pinainom ng tubig at tinanong kung nahilo ba siya o nasugatan. Habang ginagawa iyon, tahimik si Yel nakayuko. Hindi niya alam kung dapat ba siyang matuwa na may tumitingin sa kanya o matakot dahil baka lalo siyang mapag-initan.

Miss Yell, maingat na tanong ni Nurse Lanny. May asthma ka ba or any allergies? Wala po. Sagot ni Yelle. Pagod lang po siguro. Normal yan, sabi ng nurse. Pero halatang may inis na hindi niya mailabas. Sino nag-utos sayo? Umiling si Yell. Reflex. Okay lang po. Hindi okay biglang sabi ni May. Hindi sumisigaw pero matigas.

Nurse Lanny please document this. Time location circumstance. Nanlaki ang mata ni Yel. Ma’am baka po baka magalit si Ma’am Sabrina. Doon lang lumambot ng bahagya ang boses ni May. Listen Yell, sa kumpanya may proseso. Kung hindi mo ito ido-document, mauulit. At kapag naulit, mas malala. Hindi sumagot si Yel. Sa loob niya, may takot pa rin pero may maliit na bahagi na gustong maniwala na may saysay ang katotohanan.

Ilang minuto pa, pumasok si ate Lino Mercado. Naka-long sleeves, may dalang folder. Kasunod niya si Dr. Celia Roque, HR wellness consultant. Professional ang dating pero warm ang mata. Parang biglang naging seryoso ang clinic. Good afternoon, bati ni Dr. Celia Kayel. Mariely Agire, correct? We won’t take too much of your time.

We just need to ask a few questions. Napatango si Yel. Nanginginig ang daliri sa gilid ng kama. Opo. Attorney Lino umo sa kabilang upuan biluksan ang folder. Miss Agire, can you tell us what happened in the old wing? Specifically, who instructed you to clean the restroom and what time you were told to do it? Humigpit ang lalamunan ni Yel.

Nilingon niya si May na nakatayo sa tabi. Parang nagsasabing okay lang. Si Ma’am Sabrina po sagot niya sa dulo, “Mahina.” Kanina pong mga bandang late morning po, sabi niya, “Ugent daw po. May nagreklamo. Were you provided complete protective equipment?” tanong ni Dr. Celia. Gentle pero direct. Gloves lang po at maliit na disinfectant. Sagot ni Yel.

Napangiti ng mapait. Kulang po. Tumango si Dr. Celia. Nag-notes. Thank you. That’s helpful. Habang nag-uusap sila, narinig ni Yel ang mga boses sa labas ng clinic. Parang may dumaan na grupo. Paglingon niya sa pinto, nakita niya si Kiara sa hallway. Nakatingin, halatang nag-aalala. Kumaway si Kiara ng maliit.

Parang nagbibigay ng lakas. Maya-maya, bumukas ulit ang pinto. Si Tristan you ang pumasok. May hawak na tablet. Seryoso ang mukha. Lino sair Gavin asked to keep this contained but documented he in the conference room with Mr. Jacinto and he asked me to coordinate finance side if this leads to any compliance issues.

Compliance? Parang ang bigat ng salitang iyon pero hindi lubos maintindihan ni Yel. Ate Lino tumango. We’re gathering facts. Umupo si Tristan sa gilid. Tiningnan si Yell saglit. Hindi siya ngumiti pero hindi rin siya matalim. Parang taong sanay sa numbers at katotohanan. Hindi sa drama. Miss Agire. Sabi ni Tristan. You said you got the ring from a woman named Lola Sagrario. Opo. Sagot ni Yel. Nagulat.

Bakit po? Hindi agad sumagot si Tristan parang pumipili ng salita. We’re trying to understand how an item connected to Sir Gavin’s late wife ended up with you. Napahigpit ang hawak ni Yel sa singsing. Hindi ko po alam na connected po pala yon. Bumuntong hininga si Doc Parcel. Parang may lungkot din.

That’s why we’re careful, Yell. There’s history involved. Sa labas ng clinic, sa kabilang wing ng building, hindi iun maririnig ni Yell. Pero sa conference room, naganap ang mas mabigat na usapan. Sir Gavin, mabigat ang boses ni Mr. Jacinto Balesa. Are you telling me that ring is Elises? Tahimik si Gavin sa isang sandali.

Nakaupo sa dulo ng mesa. Nakatingin sa mga daliri niya na parang doon nakaukit ang ala-ala. Yes. Sagot niya sa dulo. I gave it to Alise years ago. It was supposed to be with her belongings. It disappeared during everything. May nakatayo sa gilid. Hawak ang tablet. Marahang nagsalita. Sir, the moment I saw it on Yell’s hand, I remembered thating had an engraving had a habit of putting personal notes inside jewelry.

Do you think Yell stole it? Tanong ni Mr. Jacinto blunt. Impossible. Mabilis na sagot ni Gaden halos napapikit. She didn’t even know and she looks like someone who’s just trying to survive. Attorney Lino nakaupo rin doon. Naglagay ng legal lens. We have two is first possible misconduct ordering intern to clean a hazardous restro theing chain of custody we need to investigate without accusing anyone prematurely gavin tumango pero halatang may mas personal na unos had outreach programs sabi niya parang may hinuhukay

na ala-ala before she died she kept visiting hospitals shelters she didn’t want publicity [Musika] was kindness why hering ended up with a volunteer in late. Unless bang sabi ni May, Elise herself gave it away. Napatingin si Gavin kay May parang sinuntok ng posibilidad. She wouldn’t. She would. Sagot ni May. Firm.

She gave away her time, her money, her attention. She could have given away a ring if she thought it could save someone. Tahimik ang conference room. Sa katahimikan na yon, parang bumukas ang lumang sugat ni Gavin. Hindi lang pagkawala ng singsing kundi pagkawala ng asawa at ng mga bagay na hindi niya naitanong habang buhay pa si Ilise.

Samantala, sa clinic, nagtapos ang initial questioning. Inabot ni Dr. Celia kay Yell ang isang paper cup ng warm tea. Yell. Dr. Celia, we make sure safe for now. We want you to rest and we like to ask you a few more question about Lola Sagrario and the hospital where you volunteered. Not to blame you, just to understand. Doc, mahinang sabi ni Yel.

Halos pakiusap, hindi po ako nangunguha. Hindi po ako magnanakahaw. Lumambot ang mata ni Dr. Cia. I believe you and that’s why we’re doing this properly. Sa gilid, nakatitig si May sa singsing ni Yel. Maubigat ang mga mata niya. Parang nakikita niya roon ang isang babaeng matagal na nilang nawala. Sir Gavin will want to speak with you.

Sabi ni May sa dulo. Maingat. But not now. After we fix what happened to you first. Napat si Yel pero ang isip niya nasa probinsya pa rin. Kung may investigation man dito, may tatay siyang nilalagnat. Kaya bago pa man siya tuluyang matunaw sa pagod, humingi siya ng lakas at kinuha ang phone niya.

Tinext niya si Nonoy, “Kuya, kailangan nating magpadala kay Nay ngayon. Kahit anong paraan, please.” Sa araw na iyon, bukas ang lumang sugat ng CEO. Pero sa puso ni Hel, bukas din ang mas lumang sugat ng isang anak na takot mawalan ng ama at pareho silang hindi pa alam. Ang singsing na iyon ang magiging tulay ng dalawang mundong hindi dapat nagtatagpo.

Hindi pa man tuluyang lumalamig ang tsaa sa kamay ni Yel, ramdam na niya ang pag-ikot ng hangin sa loob ng kumpanya. Parang may lihim na gumapang sa bawat hallway. Sa labas ng clinic, may mga taong dumaraan na mas mahina ang boses kaysa dati. At kapag tumitingin sa loob, mabilis din nilang iniiwas ang mata. Sa Maynila, mabilis kumalat ang usap-usapan pero mas mabilis kumapit ang takot kapag CEO na ang sangkot.

Paglabas niya sa clinic kasama si May, sinalubong sila ni Kiara. Halatang pinipigilan ni Kiara ang sariling yakapin siya sa sobrang kaba. “Yel, okay ka lang?” bulong ni Kiara. hawak ang braso niya. “Okay lang,” sagot ni Yel pero halatang pagod. “Salamat sa pag-aalala, ma’am May,” sa ni Kiara, “Magalang. Pwede po ba siyang magpahinga muna? Halos hindi na po siya nakaupo buong araw.” Tumamo si May.

“Yes, I’m coordinating with HR. For now, she’s not returning to operations tasks today.” Sa likod nila, may dumaan na staff at mabilis nagbuluan. Narinig ni Yel ang piraso ng usapan. Yung intern daw may suot na ring namula si Sir Gavin, si Ma’am Sabrina Lagot. Nanliit si Yel lalo. Hindi niya gustong maging sentro ng anumang issue.

Gusto niya lang magtrabaho, magpadala ng pera at umuwi ng buo ang puso. Ngunit sa kabilang banda ng floor, hindi ganoon ang gusto ni Sabrina Magsino. Sa glass room ng operations, nakasara ang pinto pero kitang-kita sa pamamagitan ng salamin ang galaw niya. Paikot-ikot, hawak ang phone at parang naghahabol ng hangin.

Nandoon si Owen Carpio, nakaupo, kunwari kalmado pero halatang nag-aabang sa utos. Nandoon din si Rona nakasandal sa wall at ang dalawang assistant supervisors na sina Chriselda Chris Morante at Owens Jr. na si Paul Lim. Hindi pwedeng ganito. Pabulong na sigaw ni Sabrina. Tinapik ang mesa. Isang intern lang yan. Bakit parang siya na ang sentro ng buong building? Ma’am, may ring daw kasi sabi ni Rona.

Nagkibit balikat. Baka close siya kay Sir Gavin. Close? Pumitik ang mata ni Sabrina. No, that girl is nobody. At kung may ring man siya, it’s because she stole it or someone planted it. Tahimik si Owen sa una. Pero nang mapansin niyang naghahanap si Sabrina ng kakampi, sumingit siya. Maam kung gusto niyo we can build a paper trail.

Intern performance issues, late submissions, poor attitude, anything. Napatingin si Sabrina parang nakakita ng lifeline. Exactly. We control records. We control the narrative. Pero ma’am, sumingit si Chris Morante. Maingat. May investigation na ata si HR. Attorney Leno is seen going around. Then we give them something. Sagot ni Sabrina.

Something they can use to blame her para lumabas na she’s incompetent na siya ang problema. Hindi ako. Sa oras ding iyon sa IT corner nagta-type si Eman Season. Tahimik pero matalim ang mata. Narinig niya ang ilang pabulong sa pantry at nahuli niya ang pangalan ni Yel at paper trail.

Parang may kumurot sa konsensya niya. Hindi siya pala sawsaw pero ayaw niya rin ng lantarang panlalamang. Lumapit siya kay Kiara na nasa pantry pa rin. Hawak ang phone. Kiara, bulong ni Eman. Tell Yell to be careful. May ginagawang move si Sabrina. Nanlaki ang mata ni Kiara. Anong moves? Records. Sagot ni Eman. Diretso. I can check system logs kung may tampering pero kailangan ko ng time.

Huwag muna siyang pipirman ng kung ano-ano. Okay. Sagot ni Kiara agad lumingon kay Yell. Habang naglalakad si May, kasama si Yell papunta sa isang small meeting room. Tumunog ang phone ni Yel. Reply ni Nunoy, “Yel, nagbenta ako ng extra shifts. May maipapadala tayo mamaya. Huwag kang mag-alala. Kumapit ka.” Nanginginik ang mata ni Yel habang binaba sa iyon.

Parang may konting liwanag sa gitna ng dilim. Pero kasunod non, may notification ulit. Unknown number. Text lang. Mag-inat ka. May gustong magpabagsak sayo. Nanlambot ang kamay niya. Napatingin siya kay Kiara na halatang natatakot din. Yel, bulong ni Kiara. Huwag ka munang papayag na mag-isa ka. Sige, kahit CR, kahit pantry, kahit saan. Tumango si Yell.

Hindi na makapagsalita. Sa small meeting room, naroon sina Dr. Silia Roque at A ate Lino Mercado. Profesyonal ang mukha nila pero hindi na kasing lamig ng ibang tao sa kumpanya. May papel sa mesa, incident report. May recorder na naka-on. Yell! Mahinang sabi ni Dr. Cia, he just need you to confirm some details. This is for your protection.

Tinapik ni ate Lino ang paper. Please read before signing. Napaangat ang mata ni Yel. Ma’am, sir, hindi po ako sanay dito. I’ll guide you.” Sabi ni May. Umupo sa tabi niya. Binasa ni Yel ang report. Tama naman ang oras. Tama ang lugar. Tama ang pangalan. Sabrina Magsino ordered her to clean the rest room. Kulang ang PPE, exposure risk pero may isang linya na nagpatigil sa kanya.

Intern displayed refusal and insubordination prior to compliance. Napakurup siya. Ma’am, bakit may refusal and insubordination? Napatigil si Dr. Celia. La kinuha ni Dr. Celia ang papel at biglang sumikip ang noon niya. This shouldn’t be here. Attorney Little tumingin kay May. Who prepared the draft? HR assistant.

Sagot ni May. Mabilis. But drafts can be influenced. Parang may malamig na hangin sa room. Naramdaman ni Yel ang kabog ng dibdib niya. Yel, sabi ni Attorneino, mahinahon pero firm. Do not sign this yet. We will correct it. You did not refuse. Correct. Hindi po. Sagot ni Yel. Mabilis.

Nagtanong lang po ako kung may maintenance pero sumunod po ako. Good. Sabi ni Attorney Lino. Then that line is false. Sa labas ng meeting room sa hallway dumaan si Owen Carpio na kunwaring may dala lang na folders. Ngunit tumigil siya sandali, tumingin sa glass window at mumiti ng maliit. Parang alam niyang may naiwan siyang patibong. Samantala, sa floor, pinatawag si Sabrina sa isang separate room para sa preliminary inquiry.

Pero bago siya pumasok, hinila niya si Owen. “Make sure the records show she’s problematic.” Bulong ni Sabrina. Halos naganalit and find something about that ring. Anything. If she looks suspicious, I win. “Yes, ma’am.” sagot ni Owen. Parang robot sa ITER. Nakita ni Eman ang request access logs. May kakaibang activity.

May nag-edit ng incident draft sa HR share drive gamit ang credentials na hindi dapat pang HR assistant. Hindi siya sigurado pero may pattern. Bumilis ang typing ni Eman. Nag-screenshot siya ng logs. Itinago sa secure folder at tck si Tristan you sa internal messaging system. Sir Tristan, may possible tampening sa HR draft. rein incident.

I have logs, please advice. Habang iyon, si Tristan nasa finance floor, binabasa ang message. Tumango siya sa sarili tapos tumayo. Diretsong naglakad papunta kay Attorney Lino. Hindi siya pala salita pero kapag compliance ang usapan hindi siya nagdadalawang isip. Sa meeting room, tiningnan ni Dr. Celia si Yel. Mas malambot ang boses.

Yell, I’m sorry. This is exactly why we tell you don’t sign anything you don’t fully understand. Ma’am, nanginginig na sabi ni Yel, bakit po nila ginagawa to? Wala naman po akong ginawa. Saglit na tumahimik si May tapos nagsalita. Because you accidentally stepped on something powerful. And some people protect themselves by destroying others.

Napapikit si Yel. Pinigilan ng luha. Sa isip niya, isa lang siyang probinsyana. Intern, walang pader, walang koneksyon. Pero ngayon parang may bagyong lumalaki sa paligid niya. At ang sentro hindi niya ginusto sa dulo ng araw na iyon. Habang hindi pa tuluyang bumabagsak si Sabrina, unti-unti ng nabibitak ang maskara niya.

At sa bawat bitak, lumalabas ang tunay niyang mukha. takot, kontrol at handang manira para hindi siya ang mapahiya. At si Yel, kahit nanginginig, unti-unting natututo. Sa mundong ito, hindi sapat ang pagiging mabait. Kailangan mo ring matutong tumayo kahit walang sandata. Kahit wala kang ibang hawak kundi katotohanan. Hindi nagtagal.

Naging mas tahimik ang paligid ni Yel. Hindi dahil nawala ang problema kundi dahil may mga taong biglang naglagay. ng buffer sa pagitan niya at ng gulo. Pagkatapos ma-correct ang incident report at ma-save ang mga lugs ni Iman, inabisuhan si Yell na hindi muna siya babalik sa operations floor. Isang simpleng email ang dumating sa inbox niya galing kay Dr.

Celia Roque. Temporary reassignment pending review. Nang mabasa niya iyon, hindi niya alam kung dapat ba siyang matuwa o matakot sa mundo niya. Kapag reassignment, parang may tunog na tanggal. Pero paglabas niya sa meeting room, sinalubong siya ni May na may dalang folder at isang maliit na paper bag.

Yel, sabi ni May, maingat pero hindi malamig. You’re moving to CSR. CSR po? Tanong ni Yel. Nalito. Ano po yun? Corporate social responsibility. Paliwanag ni May. Outre, community programs, documentation. It’s closer to what you did when you volunteered. Napatigil si Yell parang may kumurot na memory. Mga pasyenteng walang dalaw, mga batang umiiyak, mga lumang electric fan sa ward.

Pero ma’am, intern lang po ako. Baka hindi ko po kaya. Kaya mo, sagot ni May. Diretso. At hindi ka na under kay ma’am Sabrina. That’s the point. Sa likod ni May, sumulpot si Kiara. Umiiyak na parang napahinga. Buti naman bulong niya kay Yel. Buti nilipat ka. Kiara. Mahinang sabi ni Yel napakapit sa braso ng kaibigan.

Hindi ko alam kung anong nangyayari sa buhay ko. Welcome sa adulting. Sagot ni Kiara. Pilit tumawa kahit nangingilid din ang luha. Pero at least may lumalaban para sao sa CSR area. Ibang mundo. Mas kaunti ang cubicles. Mas maraming posters ng community projects, feeding program, scholarship, medical mission. Mas mabango rin hindi amoy printer ink lang.

Sinalubong siya ng babaeng naka-plain blouse. May warm na ngiti at confident na aura. Si Sopia Dizon, CSR lead. Hi, ikaw si Yell, right? Sabi ni Sopia iniabot ang kamay. Sopia, don’t worry. Hindi kami nangangagat dito. Napangiti si Yell ng konti. Nahihiya. Opo ma’am Marielyn po. Yell na lang po. Yell it is. Tumamo si Sofia.

Narinig ko na may rough day ka. But here we work differently. We work with people not just numbers. Okay. Opo, sagot ni Yel. Pero sa loob niya may takot pa rin na baka panaginip lang ang bagong simula. Dumating ang field coordinator na si Kuya Lexton Lex Bayani. Naka-polo shirt may ID lanyard na puno ng key chains. Parang kuya sa barangay na napadpad sa corporate. Uy, new intern. Bati ni Lex.

Nakangiti. Huwag kang kabahan. Basta marunong kang makisama at magsulat ng maayos. Goods tayo. Sa kabilang desk, kumaway si Nika Sarmiento, documentation staff, naka-headset at may camera bag sa tabi. Hi Yell, ako magtuturo sayo ng templates. Salamat po. Sagot ni Yel. Pakiramdam niya, unti-unting lumuluwag ang dibdib.

Pero kahit bagong mundo ito, hindi pa rin siya tinatantanan ng lumang mundo sa phone niya. Tumunog ulit ang chat ni Nonoy. Nakakuha ako ng extra ride. May konti tayong maipapadala pero kulang pa rin sa X-ray. Baka pwedeng manghiram muna. Nanlambot si Yel. Gusto niyang sumigaw. Sa dami ng gulo sa opisina, parang nakalimutan ang mundo na may tatay siyang nilalagnat.

Napansin ni Sofia ang biglang pagbagsak ng balikat niya. You okay? Tanong ni Sofia. Hindi mapilit pero may malasakit. Family problem lang po,” sagot ni Yel. Pilit itinatago ang emosyon. Tumango si Sofia. “If you need to take a call, tell me. We’re human here.” Sa hapon, tinawag si Yel ni May sa isang maliit na room. Akala niya may masamang balita.

Ngunit pagpasok niya, nandoon si Dr. Paulo Bernal, family doctor ng Devera family. Nakaupo, calm ang mukha. Sa tabi niya, si Tristan hawak ang tablet. At sa dulo ng mesa nakatayo si May. Yell sabi ni May, “We have a few questions. But again, this is not to accuse you.” Napatango si Yell. Nanginginig pa rin ang daliri.

Dror Paulo ngumiti ng bahagya. “You said you volunteered at a hospital in Lee. Do you remember the name?” “Opo,” sagot niel. San Isidro District Hospital po. Volunteer po ako sa ward at minsan sa pharmacy. Tagatulong lang. Do you remember someone visiting a woman not from the area? Tanong ni Dr. Paulo. Maingat. Nagisip Siel. Marami siyang nakitang donors non.

Mga NGO, mga church groups. Pero may isang imahe na biglang sumulpot. Babaeng simple ang suot. Naka-cap pero halatang educated sa pananalita. Tahimik lang. Pero kapag humawak ng kamay ng pasyente, parang tunay na may malasakit. May isa po. Sagot ni Yel. Dahan-dahan. Hindi ko po alam pangalan pero may dalang mga envelope minsan tapos siya yung madalas kumausap kay Lola Sagrario.

Hindi po siya show. Napatingin si Tristan kay May. Parang may nabuo. That fits. Sabi ni Tristan mababa. Fits what? Tanong ni Yel. Natatakot. May huminga ng malalim. Y, sir Gavin’s late wife, Elise de Vera, she did outreach work quietly. She visited hospitals. She didn’t want anyone to know. Nanlaki ang mata ni Yel. Si Ma’am Elis po nagpunta sa ospital namin. Possible. Sagot ni Dr. Paulo.

And Lona’s Agrario, was she close to that visitor? Napatango si Yel. Opo. Si Lola Sagrario po parang naghihintay lagi. Parang may inaabangan siyang tao. Kapag dumarating yung babaeng yon, gumagaan siya. Minsan sinasabi niya sa akin, “Hija, hindi lahat ng mayaman masama. May iba marunong magmahal kahit hindi nila ipinapakita.

” Napatigil si Yel. Biglang kumirot ang dibdib. Naalala niya ang huling araw ni Lola Sagrario. Mahina na. Halos wala ng boses pero pinilit pa ring ngumitin ng ibigay sa kaniya ang singsing. Anong sinabi niya sa’yo noong ibinigay ang ring? Tanong ni May. Mas malambot, lunok. Sabi po niya, kapag dumating ang araw na parang wala ka ng kakampe, hawakan mo ‘yan.

Paalala na may dahilan ang lahat. Tahimik ang room. Si Tristan nakatingin sa table. Si Dr. Paulo parang nalungkot. Si May halos hindi humihinga. At may engraving gulong ni May. Parang nagsasalita sa sarili. Elise used to do that. Engraving po? Tanong ni Yel nagulat. Dahan-dahan niyang inikot ang singsing. Tinanggal sa daliri at iningnan ang loob.

Noon pa niya ito napapansin pero hindi binabasa ng maigi. Sa liwanag ng maliit na room, may maliliit na ukit sa loob. Parang initials at petsa. Hindi niya alam kung anong ibig sabihin pero nang makita ni May parang may kirot sa mata nito. “Sir Gavin will want to see it.” Sabi ni May halos pabulog. Nang marinig ni Yel ang pangalan ng CEO, bumigat ulit ang dibdib niya.

“Ma’am, ayoko pong maging dahilan ng problema. Gusto ko lang p magtrabaho.” Tristan tumingin sa kanya. Malamig pero hindi masama. Sometimes yell part of you can choose how you respond. Paglabas ng room nanginginig si Yel. Sa CSR area. Nagayos si Nika ng camera habang si Lex nagbubuklat outreach schedule. Uy tawag ni Lex. Masigla. May field visit tayo next week.

Sa Eastern Visayas Area. Ang partner Clinic malapit sa Leyte. Ready ka ba? Parang tumigil ang hininga ni Yel. Leyte. Malapit sa ospital, malapit sa mga ala-ala, malapit kay tatay. Kuya Lex, mahinang sagot ni Yel. Pwede po ba sumama talaga ako? Of course, sagot ni Lex. CSR ka na. We go where help is needed.

Sa sandaling iyon, parang nagsara ang isang pinto sa lumang buhay ni Yel. Yung buhay na puro kahihiyan at utos. At unti-unting bumukas ang isa pang pinto. Isang landas na hindi niya inaasahan. Pero posibleng magdala ng sagot hindi lang sa singsing kundi sa sakit ng tatay niya at sa lihim ng babaeng matagal ng nawala. Si Elice hindi nakalipas ang isang linggo, naramdaman ni Yel ang unang tunay na ginhawa mula ng dumating siya sa Maynila.

Hindi pa ito solusyon pero sapat para makahinga. Sa CSR, mas malinaw ang trabaho. Mag-encode ng beneficiary forms, mag-prepare ng orientation kits, mag-compile ng photos at short reports. Kapag nagkamali siya, tinuturuan siya ni Nika. Hindi sinisigawan. Kapag mabagal siya, tinutulungan siya ni Lex. Hindi pinapahiya.

At si Sofia, kahit busy, laging may dalawang minutong kumusta. Pero sa likod ng katahimikan, hindi pa tapos ang laban. Isang umaga, dumating si Sofia. Hawak ang tablet, seryoso ang mukha. Yel, sabi niya, may issue. Inabahan si Yel. Ano po? May kumakalat na rumor. Sabi ni Sofia, mabigat na favoritism daw na kaya ka nilipat sa CSR kasi close ka daw kay Sir Gavin.

Nanlamig ang daliri ni Yel. Ha? Hindi po. Hindi ko nga po siya nakausap ng maayos. Exactly. Sagot ni Sofia. But someone is pushing the story and I can guess who. Parang sinaksak ang sikmura ni Yel sa pangalang hindi pa binabanggit. Pero alam na niya. Sabrina sa kabilang floor sa isang cafe sa baba ng building nakaupo si Sabrina Magsino kasama si Criselda Morante.

Hindi na siya naka-operations badge. Naka-visitor pass siya dahil naka-suspension pa ang access niya habang ongoing ang review. Ngunit ang suspension sa kanya parang abala lang. Hindi parusa. Hindi ko hahayaang mawala lahat. pabulongya kay Chris nakatitik sa phone. Isang intern lang ang sisira sa pangalan ko. No ma’am. Delikado.

Sabi ni Chris kabado. May logs daw si it may audit trail. Then we changed the battlefield. Sagot ni Sabrina. Hindi ko kailangan manalo sa investigation. Kailangan ko lang sirain ang credibility niya. Kapag siya ang mukhang questionable, babalik ang duda sa kanya. Kinuha niya ang phone at nag-type ng mensahe sa isang contact.

Porsche Alcantara, external PR freelancer na minsan kinukuha sa events. Porha, textina. May story ako. CEO intern favoritism. Quiet lang. Gusto ko lang lumabas na may conflict of interest sa CSR program. Walang sagot agad. Pero ngumisi si Sabrina. Alam niyang sa mundo ng chismis, sapat na ang bulong para magmukhang totoo.

Samantala, sa CSR, abala ang team sa paghahanda para sa outreach event. Partner clinic visit ito at may media liazon sa loob ng kumpanya. Si Porsha nga na naka-schedule dapat mag-cover. Kaya nang makita ni Yel ang pangalan ni Porsche sa schedule board ni Nika, kinabahan siya lalo. “Kuya Lex!” mahinang tanong ni Yel.

Normal po ba na may media coverage? Depende. Sagot ni Lex habang nagche-check ng boxes. Minsan internal lang, minsan may press release. Bakit? Wala po, sagot ni Yel. Pero halatang may dinadala. Kinabukasan, araw ng outreach briefing, nasa conference hall ang CSR team kasama ang ilang stakeholders at partners. Naroon si Mr.

Hasinto Balesa bilang board advisor. Naroon si Tristan new para sa transparency statement. At naroon si Sofia bilang lead. Si May naka-standby at sa dulo ng hall, pumasok si Porsche Alcantara. Naka-smile. Hawak ang mic parang MC. Good morning everyone. Masiglang bati ni Porsia. Today we’re highlighting Dela Penya Holdings Commitment to Community.

Habang nagsasalita si Porsche, napansin ni Yel ang isang pamilyar na ora sa likod ng mga upuan. Hindi siya makita ng direkta pero naramdaman niya ang matang nakatutok. Nang lumingon siya, nakita niya si Sabrina sa may gilid na kaupo sa pinakadulo. Nakasimple blouse at sunglasses na tinanggal niya agad nang mapansin na napatingin si Yel.

May visitor pa siya pero ang ngiti niya parang nandito pa ako. Nanigas si Yel. Lumapit si Kiara sa tabi niya. Bulong. Anong ginagawa niya dito? Hindi ko alam. Sagot ni Yel. Halos walang boses. Nagsimula ang Q&A. May ilang partners na nagtanong tungkol sa alopasyon, process at auditing. Maayos na sumagot si Tristan.

Diretsong Here’s the documentation. Si Sofia kalmado. Si Mr. Hasinto matalimo. Hanggang sa biglang may tanong mula sa likod. Boses na pamilyar, matinis, controlled. May I ask? Sabi ni Sabrina, kunwari neutral. How do we ensure that beneficiaries or interns assigned here are selected based on merit and not personal connections? Tahimik ang hall, parang may humigpit na hangin.

Lahat napalingon. Hindi tumayo si Sabrina pero malinaw ang target. At bago pa makasagot si Sofia, sumingit si Porsche na parang sinadya. Interesting point sabi ni Porsumiti audience actually some employees have been messaging me asking about potential conflict of interest like how do we address concerns that certain interns get special treatment because of personal ties to leadership.

Nanlamig si Yell parang nilulok siya ng upuan. Narinig niya ang bulung-bulungan. Narinig niya ang yun ba yung intern ring? Ay grabe naman. Baka nga. Hindi niya napigilan ang pagtayo. Napatayo siya sa gitna ng hall. Nanginginig pero hindi siya umiyak. Hindi na. Wala po akong personal na ties. Sabi ni Yel. Boses niya pumutol sa ingay.

Hindi ko po ginusto na mapunta sa ganitong usapan. Intern lang po ako. Nag-apply po ako dahil kailangan ko po ng allowance para sa pamilya ko. May ilang napatingin sa kanya. nagulat sa tapang. Yell bulong ni Sofia. Sinanyasan siyang huminga. Pero si Yell parang may apoy na biglang sumiklab.

Hindi galit kundi pagtatanggol sa dignidad. Totoo po dagdag ni Yell. Mas malinaw. Nilipat po ako sa CSR dahil nagkaroon po ng incident sa operations. Pinagawa po sa akin ang hindi dapat at documented po iyon. Kung may gusto pong magtanong, nandiyan po ang report at nandiyan po ang HR. Napatigil si Porsia. Mumiti pa rin pero halatang naguluhan.

Ah okay. But can you clarify the ring situation because people bago pa matapos tumayo si Mr. Jahinto tinapik ang past sahig ng marahan pero sapat para tumahimik ang haul. Enough sabi niya. Mabigat ang boses. This is not a gossip session. This is a CSR briefing. Sumunod si Tristan. Tumayo rin. Hawak ang tablet.

For transparency sa we will address any allegation with documentation and I want it clear CSR assignments are approved through process if anyone claims favoritism provide proof. Tumingin siya diretso kay Poria tapos kay Sabrina. Hindi niya binanggit pangalan pero alam ng lahat kung kanino iyon. Si Sofia kalmado pero firm. Sumunod, Yell was reassigned for protection and fit.

Her volunteer background aligns with CSR. That’s it. Pero si Sabrina hindi pa tapos tumayo na siya. Ngumiti ng parang biktima. Wow. Sabi niya, kunwari hurt. So now bawal na magtanong. I’m just protecting the company. Kasi kung may perception na may favoritism, lalabas sa media. Perception you’re trying to create, biglang sabi ni May mula sa gilid.

Unang beses niyang nagsalita sa hall. Tahimik siya dati pero ngayon matalim. Namula si Sabrina. May stop. Putol ni May. We have evidence of document tampering attempts. We have it logs. We have witnesses. If you want to protect the company, you would have cooperated with the investigation instead of stirring rumors.

Nag-iba ang kulay ng hall. Pati si Pors bahagyang umatras. Parang biglang naging delikado ang pinasok niyang kwento. Sir Triston, dagdag ni May. Tumingin sa kanya. Please proceed with what you said. Documentation. Tumango si Tristan. I already forwarded the logs to attorney Leno and we can escalate this to compliance review immediately.

Sa sandaling iyon, parang nawalan ng hangin si Saprina. Pinilit niyang ngumiti pero nanginginig ang panga niya. “Fine” sabi niya. Malamig. “Do what you want.” Umupo siya ulit pero hindi na siya ang kontrolado ang eksena. Ang mga mata ng tao hindi na naaawa. Nagtatanong na. At si Yel kahit nanginginig nakatayo pa rin.

Sa unang pagkakataon hindi siya yumuko. Pagkatapos ng briefing lumapit si Sofia kay Yell at hinawakan ang balikat niya. “You did well,” bulong niya. “Takot po ako.” Sagot ni Yel. Totoo. Pero ayoko na pong mapahiya ulit sa kasinungalingan. Sa gilid ng hall, nakita ni Yel si Sabrina na lumalabas. Mabilis ang lakad. Parang sugatang hayop na hindi matanggap na natalo.

Pero bago tuluyang lumiko, tumingin si Sabrina kay Yel at sa ting iyon may pangako. Hindi pa ito tapos. Hindi alam ni Sabrina may mas malaki ng gumagalaw sa itaas. At kapag umandar ang totoong proseso, hindi chismis, hindi na niya basta-basta mababaliktad ang katotohanan. Pagkatapos ng briefing, parang naubos ang lakas ni Yel. Hindi siya sanay tumayo sa harap ng maraming tao para ipagtanggol ang sarili.

Sa probinsya kapag napag-initan ka tatahimik ka na lang para hindi lumaki ang gulo. Pero sa Maynila, natutunan niyang kapag nanahimik ka, gagawin kang kwento ng iba. At ang kwento, kadalasan, kasinungalingan. Kinagabihan, habang naglalakad siya palabas ng building, naramdaman niyang nanginginig pa rin ang tuhod niya.

Sa lobby, naroon si Kuya Gelo Pineda guard, nakaupo sa desk. Nang makita siya, tumayo ito at bahagyang mumiti. Neng Yel, sabi ni Kuya Gelo, okay ka lang? Ang daming tao kanina ha. Opo, okay lang po, sagot ni Yel. Pero hindi kumbinsido ang boses. Hindi ka mananalo sa lahat ng laban. Sabi ni Kuya Gelo, parang tatay.

Pero pag tumayo may respeto. Kita ko yun kanina kahit hindi ako pumasok sa hall. Narinig ko lang sa radio ng guard. Napangiti si Yel ng bahagya. Salamat po. Paglabas niya ng lby, tumunog ang phone niya. Tawag mula sa nanay niya. Kinabahan siya agad. Parang laging may masamang balita. Nay, sagot niya. Anak, boses ni Inday Mercy.

Nanginginig pero may halo ng ginhawa. nadala na namin si tatay mo sa city hospital. Si Nonoy nagpadala at may tumawag din kanina babae. Sabi niya galing daw sa foundation. Napatigil si Yel. Foundation po. Oo. Sagot ng nanay niya. Sabi niya may medical assistance daw para kay tatay. May mag-aasikaso raw ng X-ray at gamot. Anak, totoo ba to? Baka scam.

Nanlaki ang mata ni Yel. Anong pangalan po nung tumawag nay? Si Sofia Don daw. Sagot ni Inday Mercy. Halatang nag-iingat sa pagbigkas. Tama ba? Napahawak si Yel sa dibdib. Totoo po yan nay. Siya po yung boss ko ngayon sa CSR. Narinig niya ang hikbi ng nanay niya sa kabilang linya. Hindi na puro takot kundi parang biglang napuno ng pag-asa.

Anak, bulong ni Inday Mercy. Salamat sa Diyos. Napikit si Yel. Sa unang pagkakataon matapos ang ilang linggo. Hindi siya nag-iisa sa bigat ng responsibilidad. May tumulong, may nakakita, may naniwala. Pagkababa niya ng tawag, nakatayo na si May Castañeda sa gilid ng driveway. Parang hinihintay siya. Hindi ito madalas mangyari.

Ang executive assistant ng CEO maghihintay sa isang intern. Pero ngayong gabi nangyari. Yell, sabi ni May. May sasabihin si Sir Gavin. 5 minutes if you’re okay. Nanlalamig ang palad ni Yel pero tumango siya. Opo. Inakyat niya ang executive floor. Tahimik ang hallway, mas malamig ang aircon. Sa maliit na private lounge, nakatayo si Gavin de Vera sa tabi ng bintana.

Hindi siya nakaupo sa malaking CEO desk. Parang ayaw niyang maging boss sa sandaling ito. Pagpasok ni Yel, lumingon siya at sa mata niya, hindi na CEO ang unang makita kundi isang lalaking may luma at sariwang sugat. “Thank you for coming.” Sabi ni Gavin. “Mababa ang boses.” “Opo sir,” sagot ni Yel. Yumuko.

“Pasensya na po kung naging gulo po. “You didn’t create the mess.” Sagot ni Gavin. “Diretso. You just existed in it.” Tahimik. Parang may bigat na hindi masabi. Inilabas ni May ang maliit na pouch at inabot kay Yell. The ring sabi niya. Dahan-dahang tinanggal ni Yel ang singsing sa daliri niya at inilagay sa pouch. Nanginginig ang kamay.

Parang inaalis niya hindi lang alahas kundi bahagi ng gabay na kinapitan niya sa mga araw na walang kakampi. Gavin tumingin sa pouch tapos huminga ng malalim. That ring was mine, sabi niya. I gave it to Elise, my wife. Hindi na siya namula ngayon pero mas masakit ang ekspresyon. Parang hinahawakan niya ang ala-ala ng hindi niya mabitawan.

Sir, mahinang sabi ni Yel. Hindi ko po alam. Kung alam ko lang po, ibabalik ko po agad. I know sagot ni Gavin. And that’s why I needed to talk to you. Yel, you mentioned Lola Sagrario. You said Alice visited your hospital. Opo, sagot ni Yel. May babaeng ganon po. Simple lang pero halatang may puso. Napikit si Gavin.

Parang tinamaan ng salita. That was her, bulong niya. Elise hated attention. She did outreach without telling me the details. I was busy running the company while she was out there saving people quietly. Naglakad siya palapit pero huminto siya sa tamang distansya. Parang ayaw niyang takutin si Yel. After Elise died, sabi ni Gavin, I blamed a lot of things, people, circumstances, even myself.

But I never considered that she left pieces of herself out there like a trail for people she helped. Natahimik si Yel pero biglang naalala niyang mga salita ni Lola sa Agraro. Hindi lahat ng mayaman masama. May iba marunong magmahal kahit hindi nila ipinapakita. “Sir,” sabi ni Yel. Nanginginig ang boses.

Bago po mamatay si Lola. Parang masaya siya. Parang nakuha niya ‘yung gusto niyang sabihin. Parang may naipasa siyang liwanag. Humigpit ang panga ni Gaven. Sa unang pagkakataon, namasa ang mata niya pero hindi siya umiyak ng tuluyan. CEO siya sa harap ng mundo pero tao siya sa harap ng ala-ala. May sabi ni Gavin huminga.

Make sure the foundation supports Yell’s father. Full diagnostics, medication, if needed, admission. Tumango si May. Already started. Sopia coordinated. Nanlaki ang mata ni Yel. Sir, hindi ko po alam paano magpapasalamat. Pay it forward. Putol ni Gavin. Hindi matapang kundi seryoso. That’s what Elise would want. Saglit na katahimikan.

Tapos nagsalita si May parang may final update. Sir, about Sabrina? Napakunot ang doon ni Gavin. What about her? Compliance review is moving. Sagot ni May. Attne Lino has the logs. Eman submitted evidence of tampering attempts. There are also witness statements. Kiara, Sir Nards, and even the messenger bong. Tumango si Gavin parang nagdesisyon. Proceed.

Hindi na nagtanong si Yell pero naramdaman niyang may hustisyang paparating. Hindi dahil gusto niyang gumanti kundi dahil kailangan may hangganan ang pang-api. Paglabas ni Yel sa executive floor, kasabay niya si May hanggang elevator. Yell! Sabi ni May, mas malambot na ngayon. I’m sorry you had to go through that. Ma’am, sagot ni Yell.

Uminga ng malalim. Natakot po ako pero natuto rin po ako na hindi po pala kailangan lagi akong yumuko. Tumango si May. Good. Because you’re not small. You were just placed in a room that wanted you to feel small. Pagbaba niya sa lby, saktong nakita niya si Kiara at Eman sa may pinto. Parang naghihintay. Yell.

Sabi ni Kiara. Mabilis lumapit. Kumusta? Narinig ko may health daw sa tatay mo. Napaiyak si Yel. Pero hindi na yung iyak ng takot. Iyakang magaan. Iyakang may pag-asa. Oo. Sagot niya. May help. Totoo. Mumiti si Eman. Bahagya. Good. At saka safe ka na dito. Hindi na basta-basta matatakpan ang totoo. Saunod na buwan, dumating ang outreach trip sa Eastern Visayas. Kasama si Yels Pemim.

Sa City Hospital. Nakita niya ang tatay niya na mas maayos na ang paghinga. May bagong reseta, may schedule ng follow-up. Hindi pa tapos ang laban pero buhay si tatay. At iyon ang mahalaga. Sa kumpanya, tuluyang natanggal si Sabrina matapos lumabas ang findings, misconduct, abuse of authority, and document manipulation.

Si Rona inilipat sa ibang unit at sinailalim sa disciplinary action. Si Owen na naglaro sa records hindi na nakalusot sa audit trail. Si Sir Nards nabigyan ng budget para sa tamang supplies. At si Kiara nabigyan ng recommendation ni Sofia dahil sa pagiging witness at pagiging totoo. Si Yell nagpatuloy sa CSR. Naging mas magaling siya sa reports, mas confident sa pakikipag-usap at mas matatag sa sarili.

Hindi siya naging paborito ng CEO. Hindi yun fairytale pero naging totoo ang isang bagay. Nakita siya bilang tao hindi bilang gutusan. At sa tuwing mapapadaan siya sa lobby, titingin siya sa kamay niyang wala na ang singsing. Pero hindi na siya natatakot. Dahil ang singsing kahit na ibalik na, naiwan na sa kanya ang mensahe.

May dahilan ang lahat at minsan ang pinakamasakit na kahihiyan ang nagbubukas ng pintuan sa bagong simula