Matagal ng hindi nagkikita ang magkakapatid na sina Archie, Pulong at Mindy. Lumipas ang halos 10 taon bago muling nagkasakasama. At ang dahilan ng muling pagkikita ay ang pag-uwi ni Mindy mula sa America. Sa wakas makikita na raw nila ang kapatid nilang matagal ng nangiibang bansa.

Ang dating tahimik at simpleng babae na ngayo’y sopistikada na dala ng buhay sa ibang bansa. “Yan ba talaga si Mindy?” tanong ng asawa ni Archie na si Maris habang nakatayo sa malaking veranda ng kanilang bahay. Nakaayos siya tulad ng dati. Bahalang suot matalimang mga mata. Ibang-iba na nga no. Halatang may pera na. Ngumiti si Archie. Natural lang yan.

Doon na kasi tumira ng matagal. Pero mabait yan si May. Kahit kailan hindi nagbago. Ngunit sa loob-loob ni Maris, iba ang iniisip niya. Ayaw niyang may mas umangat pais sa kanya lalo na’t siya ang asawa ng panganay at ina ng tatlong anak na halos kasing yabang rin niya. Nang dumating si Mindy, masigla itong bumati sa lahat.

Yumakap siya kay Archie, kay Maris at pati na rin sa mga pamangkin. Pagkatapos lumapit siya sa nakababatang kapatid na si Pulong na naroon kasama ang asawa niyang si Lola at ang dalawang anak nilang sina Jerich at Carlo. “Pulong! Ang tagal nating hindi nagkita.” Sabi ni Mindy. Mahigpit na niyakap ang kanyang kapatid. Ngumiti si Pulong bagaman halata ang pagkamahiyain.

“Ayos lang kami ate. Salamat at nakauwi ka na. Ang bahay ni Archie ay malaki. May mamahaling chandelier, mga kurtinang imported at mga dekorasyong halatang may presyo. Para kay Pulong at sa pamilya niya, ito ay parang mansyon. Ang dalawang batang lalaki ay tahimik lamang sa gilid.

Halos hindi makapagsalita sa ganda ng paligid. Halika, kumain na muna kayo. Sabi ni Maris ngunit may halong ngiting malamig. Huwag kayong mahihiya ha. Habang nagsasalo-salo ang lahat, napansin ni Mind na tila may padar sa pagitan ng mga pamilya. Si Maris ay abala sa pagkukwento patungkol sa mga negosyo nila at sa mga planong magbakasyon sa Japan.

Si Archie naman ay nakikinig lang habang si Pulong ay tahimik lamang na sumasabay sa pagkain. “Pulong!” tanong ni Mindy. “Kamusta na ang mga anak mo?” “Okay naman ate. Si Jerick ay grade 12 na. Si Carlo naman ay nasa school pa lang. Nag-aaral sila ng mabuti.” “Magaling. “Naku! Mabait talaga yang mga anak mo.

” Sagot ni Mindy sabay g kind sa dalawang bata. Ngunit napansin ni Maris na si Jerick ay nakatitig sa isang shelf kung saan nakahanay ang mga mamahaling pigurin na koleksyon niya. “Hoy ihho! Mag-ingat ka diyan ha.” Sabi ni Maris, “Baka matisod mo yung shelf. Mahal lahat yan.” Namula si Jerick. “Pasensya na po tita. Tinitignan ko lang naman po.

” Ngumisi ang isa sa mga anak ni Maris. Baka gusto niyang dalhin yan mama. Tumawa sila. Tahimik si Pulong. Hindi niya alam kung magagalit o magpapasensya. Tumingin siya kay Lloy napilit na pinapakalma ang mga anak. Si Mindy naman ay napabuntong hininga. Hindi niya inakalang ang masayang riunyon na pinlano niya ay sisimula ng mangiting may halong mga panglalait.

At sa gabing iyon, habang nag-iingay at nagkakantahan ng iba, may lungkot sa mga mata ni Pulong. Sa gitna ng karangian, ramdam niyang hindi sila kabilang. Kinabukasan ng reunion, maaga pa lamang ay abala na si Marie sa paghahanda. Inutusan niya ang makakatulong na ayusin ang mesa, ilabas ang mamahaling pinggan at punuin ang mga prutas at kakaninang apag.

Gusto niyang ipakita kay Mindy at sa lahat ng mga kamag-anak kung gaano sila kaayos at kagarbo sa buhay. Habang abala si Maris, pumasok si Pulong sa kusina para tumulong. “Pwede akong magbuhat ng mga upuan natin.” alok niya ngunit sinabayan siya ng malamig na tinig ni Maris. “Naku, huwag na pulong.

Baka madumihan pa ang mga upuan. May gagawa naman yan.” Napatigil si Pulong. Ngumiti siya ng pilit sabay sabi na, “Ah ganun ba? Sige.” Paglabas niya, nagkatinginan ang dalawang katulong at napailin. Halatang naramdaman rin nila ang hiya ng lalaki. Maya-maya, dumating si Mindy mula sa labas. May dalang mga pasalubong at munting regalo para sa lahat.

“O para kay Maris.” sabi niya sabay abot ng isang maliit na kahon. Nang buksan ni Maris, isang simpleng scarp lang pala. Ang ganda, Mindy. Sabi nito. Ngunit halatang hindi nasihan. Siguro mura lang to si states no. Sabay ngiti. Tumawa naman si Minty. Hindi naman. Samantala, sa sala naglalaro sina Jerich at Carlo kasama ang mga anak ni Maris.

Ngunit imbes na laro, naging tuksuhan ang nangyari. Bakit luma yung cellphone mo? Tanong ng panganay ni Maris. Kami nga kada taon nagpapalit eh. Hindi ka ba binibilan ng papa mo? Napayuko si Jerry. Wala kaming pambili eh. Hindi pa kain ni papa. Ah mahirap lang pala kayo. Sabat naman ng isa. Kaya pala luma ang mga damit niyo kahapon. Narinig ito ni Lloy mula sa kusina kaya agad niyang tinawag ang mga anak.

Anak, hali ka. Tumulong ka tatay sa labas. Sa tono ng boses nito, halata ang pagpipigil ng galit. Nang tanghalian na, sabay-sabay silang kumain. Si Maris ay walang tigil sa kwento patungkol sa mga mamahaling piguri na koleksyon niya. Bawat isa diyan. Sabay turo siante. Ay galing pa sa Japan at Italy.

Mahalang lahat ng yan limited edition kasi. Tahimik ang lahat ngunit mapapansin sa mga mata ni Maris ang sobrang pagmamalaki. Parang sinasadya niyang ipamukha ang yaman sa kanila. Si Jerick naman ay patuloy sa tahimik na pagtingin sa mga pigurin. Namangha siya sa kintab at kinis ng mga ito. Ngunit ng akmang lalapit para tignan ng mas malapitan, biglang sumigaw si Maris.

Hoy, huwag mong hawakan yan baka mahulog. Hindi mo kayang bayaran yan. Napatigil si Jerry na mutlahat ay napatingin sa kanya. Tumahik ang paligid at ang mangiti ng kanina ay napalitan ng hiya. Si Loyaya agad na lumapit sa anak. Hinawakan nito sa balikat. Halika na anak. Umupo ka dito. Si Pulong ay napatingin sa kapatid niyang si Archie.

Umaasang mapagsasabihan ang asawa nito ngunit si Archie ay walang imik. Sa kabila ng tawa at kwentuhan ng iba, naramdaman ni Mindy ang mabigat na hangin sa pagitan nila. Nakita niya kung paanong pinilit ngumiti ni Lida. kung paanong yumuko si Jerick at Carl. Ngunit sa ilalim ng mga ngiti may sugat ang damdami na unti-unting nabubuo.

Hapon na nang magsimula ang kainan sa sardin. Nagtatawanan ang mga pinsan abala sa pagkuha ng litrato at pag-aabot ng pagkain. Si Mindy a abala sa pag-aasikaso ng mga pamangkin habang si Lloyda naman ay nakikihal-ilo kahit paramdam ang malamig na pakikitungo ni Marice. Si Pulong ay tahimik lang. Pinagmamasdan ang mga anak na pilit na nakikihalubilo sa mga pinsan nilang sanay sa marang pamumuhay.

Ngunit sa gitna ng tawanan, isang matinis na sigaw ang pumunit sa hangin. Nasaan ang pikurin ko? Lahat ay napatigil. Nakatayo sa may pintuan ng sala si Maris. Hawak ang basang tela habang nanlilisik ang mga mata. Yung koleksyon kong patterfly lady wala sa instante. Sino ang humawak? Sino ang kumuha? Isa-isang nagkatinginan ng mga bisita.

Walang sumasagot. Hanggang sa bumaling ang tingin ni Maris kay Jerry na noon ay papasok sana sa sala. Ikaw! Singal ni Maris. Ikaw lang ang nakita kong malapit diyan kanina. Namutla si Jerick po. Hindi ko po ginalaw yung tita. Tinitignan ko lang po. Huwag ka na nga magsinungaling. Simula ng dumating kayo, saka naman nawala yon. Singit ni Maris.

Mataas ang boses. Maris, baka naman. Awat ni Mindy ngunit pinutol ito ni Archie. Hindi Mindy. May punto si Maris. Bakit biglang may nawala kung kailan narito ang pamilya ni Pulong? Napatulala si Pulong. Ang mga salita ay parang sampal. Kuya, ibig mong sabihin kami ang kumuha? Hindi ko sinasabing sigurado ako. Pero alam mo naman, dapat tayong maging maingat. Malamig na sagot ni Archie.

Tumayo si Lloyda. Nanginginig ang mga kamay. Hindi kami magnanakaw. Hindi kami lumaki sa ganoong asal. Kahit mahirap lang kami, marunong kaming rumespeto ngunit si Maris ay hindi pa rin tumitigil. Kung hindi niyo kinuha, bakit biglang nawala? Wala na bang ibang pumapasok dito kung hindi ang mga kamag-anak lang? Hindi ko tatanggapin ang dahilan niyo.

Ang mga anak ni Maris ay nakatingin lang ngunit halata ang pangungutya sa kanilang mgaangiti. Si Jerick ay napapaiyak na pilit na pinapaliwanag. Tita, hindi po ako. Wala po akong kinuha. Ngunit tila walang nakakarinig. Si Mindy ay napaluas sa hiya. Sinubukan niyang kalmahin si Maris ngunit mas lalo lamang itong nagalit.

Alam mo M? Sabi ni Maris, kung hindi mo sila kapatid, baka pinaalis ko na sila sa bahay ko. Tuluyang nagdilim ang mukha ni Pulong. Tama na, Maris. Hindi mo kailangang ipahiya kami ng ganito sa harap ng lahat. Kung nawawala yang pikurin mo, problema mo yan. Huwag mo kaming idadamay. Ngunit bago pa siya makaalis, sinambit ni Archie ang mga salitang lalong tumimos sa puso niya.

Dapat nga hindi ka na pumunta. Wala ka namang naiambag kundi ka Ian. Tahimik, walang gumagalaw. Si Jerick ay napahawak sa kamay ng ama at si Lloy ay napayuko. Tinatakpan ang kanyang mga luha. Halika na Lyda, uwi na tayo. Mahina ngunit matatag na sabi ni Pulong. Habang papalabas sila, wala sa kanilang pumigil.

Ang mga mata ng mga kamag-anak ay nakatingin lang. Tahimik, takot makialam. Sa bawat hakbang nila papalabas ng bahay, ramdam ni Pulong ang bigat ng hiya at galit. Parang tinanggalan sila ng dangal sa sariling dugot laman. At sa labas ng malaking bahay, habang sumasakay sa lumang tricycle pauwi, nangako si Pulong sa kanyang sarili. “Hindi na kami babalik dito kahit kailan.

” Tahimik ang biyahe pauwi ng pamilya ni Pulong. Wala na iang nagsasalita habang humaharurot ang tricycle sa madilim na kalsada. Ang mga mata ni Lita ay namumughto. Hawak ang kamay ni Jerick na patuloy pa ring tahimik na umiiyak. Si Carlo naman bagamat’t bata pa, halatang nagpipigil ng kanyang luha. Pagdating sa kanilang maliit na bahay, naupo si Pulong sa harapan ng pintuan.

Pinahid ang pawis sa noo at doon lamang tuluyang bumagsak ang bigat sa kanyang dibdib. “Hindi ko alam kung anong kasalanan natin sa kanila Lyda.” Mayang sabi niya. Ginawa ko naman ang lahat para lamang makisama ng maayos sa kanila. “Wala tayong kasalanan.” Sagot ni Lloyda. Nanginginig ang boses. KK. Huwag mong isipin na mali tayong makipagkamag-anak.

Ang mali ay yung ginamit nila ang yaman nila para ipahiya tayo. Tumulo ang luha ni Lloyda. At sa unang pagkakataon, napayakap si Pulong ng mahigpit sa kanya. “Pagpasensyahan mo na ako, mahal. Dinala pa kita roon para lamang mapahiya.” Sa silid, narinig nila si Jerick na nakikipag-usap kay Carl. Kuya, totoo bang mahirap tayo kaya galit sila sa atin? Tanong ng bunso.

Hindi kaagad nakasagot si Jerick. Hindi tayo mahirap sa puso, Carlo. Mahirap lang tayo sa bulsa pero balang araw magbabago yan. Ipapakita ko sa kanila na kahit wala tayong pera ay may dangal naman tayo. Kinabukasan, nagpunta si Mindy sa bahay nila Pulong. May dala siyang mga prutas at pagkain at halatang matindi ang bigat sa kanyang loob.

“Pulong, patawarin mo ako ha.” Umiyak niyang sabi. “Hindi ko na napikilan si Maris kagabi. Sinubukan kong ipagtangkol kayo pero wala kang dapat na ipagpaumanhin, ate.” Sagot ni Pulong. “Alam ko namang hindi mo ginusto ‘yun, pero sa ngayon ayoko munang makita sila. Masakit pa rin. Tinanguan siya ni Mindy.

Ramdam ang lalim ng sugat sa puso ng kapatid. Babalik na ako sa America sa isang linggo. Gusto kong malaman mong hindi ko kakalimutan ong nangyari. Ipapaliwanag ko kay Archie. Hindi tama yung ginawa nila. Ngumiti si Pulong ng marahan. Wala yun ate. Ang mahalaga kilala ko na kung sino talaga ang pamilya na marunong rumespo.

Lumipas ang ilang araw. Kumalat ang usap-usapan sa iba pang kamag-anak patungkol sa nangyari. Ang ilan ay nakisimpatya kay Pulong. Ngunit karamihan ay nanahimik. Takot silang masangkot. Samantala, si Maris ay abala sa paghahanap ng nawawalang pigurin ngunit wala pa ring nakikita. Dahil doon, lalong tumindi ang galit niya.

Sa tuwing maaalala ang mukha ni Jerick, nag-aalab muli ang init sa kanyang ulo. Habang si Maris ay patuloy na nakakulong sa kanyang galit at pagmamataas, si Pulong naman ay tahimik na bumabangon mula sa hiya. Nagpatuloy siya sa paglalako ng paninda sa bayan. Tuloy siya sa paghahanap buhay habang si Lloyda ay nagsimula ring magtahi ng uniporme para sa mga estudyante.

Ngunit sa bawat pagtahi ni Lloya, sa bawat pawis ni Pulong, at sa bawat gabing umiiyak si Jerry, isa lamang ang nasa isip nila. Hindi magtatapos ang buhay sa isang araw ng panghuhusga. Balang araw, sila rin ang makikita ng lahat [musika] hindi bilang mga hinamak, kung hindi bilang mga nagtagumpay. Lumipas ang tatlong araw mula ng maganap ang nakakahiyang insidente sa reunion.

Sa bahay ni Archie, tahimik ang lahat. Halatang mabigat ang hangin sa pagitan nila ni Maris. Si Mindy naman ay nakatakdang bumalik sa America kinabukasan. Ngunit bago siya umalis, gusto niyang linawin ang lahat. Habang nagkakape sa veranda, biglang lumapit ang bagong katulong. Halatang kinakabahan. Ma’am Maris, mahinang wika nito.

May gusto po sana akong aminin. Nagtaka si Maris sabay taas ng kilay. Ano yun? Sapikin niyo po. Ako po ang nakabasag. Nanginginig nitong sabi. Nadulas po ako habang naglilinis. Natapik ko po ito. Natakot po ako kasi alam kong mamahalin po kaya itinapon ko po kaagad sa likod. Akala ko po hindi niyo mapapansin. Parang binuhusan ng malamig na tubig si Marice.

Ano? Ikaw ang nakabasag? Sigaw niya. Hindi mo man lang sinabi kaagad. Agad na tumakbo si Archie papalabas ng veranda. Narinig ang sigawan. Anong nangyari dito? Si Mindy ay tumayo. Lumapit. Anong sinabi ng katulong? [musika] Tanong niya. Bagaman halatang alam na niya ang sagot. Umiiyak na tumango ang katulong. Opo ma’am Mindy. Hindi po sila ang kumuha.

Wala pong ninakaw si Sir Pulong. Ako po talagang nakabasag. Tumahimik ang paligid. Si Maris ay napatigil. Napahawak siya sa kanyang doo at pagkatapos ay napaupo. Parang biglang naglaho ang yabang na bumabalot sa kanya noong nakaraang araw. “Diyos ko,” mahinaan niyang bulong. Anong nagawa ko? Lumapit si Mindy na may labis na galit at pagkadismaya.

Paris, sinabi ko na sayo noon pa man. Huwag kang basta-bastang manguhusga. Sinaktan mo ang kapatid namin ng walang katotohanan. Hindi ko alam. Akala ko kasi. Nanginginig na sagot naman ni Maris. Ang akala hindi sapat na dahilan para durugin ang dignidad ng tao. Maring sabi ni Mindy. Tahimik si Arj. Nakayuko.

Alam niyang siya rin ay may kasalanan sa pananahimik at pagkampi noon. Kung pwede kong bawiin ang sinabi ko ay gagawin ko. Mahina niyang sabi. Hindi ko dapat pinabayaan si pulong na nasaktan ng ganon. Gabi na nang umalis si Mindy pabalik ng America. Ngunit bago siya umalis, binisita niya sina Pulong at Lloyd. Pulong! Sabi ni Mindy halos lumuluha.

Napatunayan na naming wala kayong kasalanan. Ang totoo, ang katulong ni Maris ang nakabasag ng pigurin. Tahimik lang si Pulong. Pinagmasdan niya ang kapatid bago sumagot. Salamat sa pagpunta mo ate. Pero kahit malinaw na ang totoo, hindi na mabuburi ang mga salitang binitawan nila sa amin. Minsan masakit pa ‘yun kaysa sa kasalanan mismo.

Tumango si Mindy. Pinahid ang luha. Alam kong nasaktan ka pero sana matutunan mo ring magpatawad hindi para sa kanila kung hindi para sa sarili mo. Ngumiti si Lloyda. bagaman may lungkot. Tama ka ate pero siguro hindi pa sa ngayon kailangan muna naming maghilom. Habang papalayo si Mindy patungong airport napatingin siya sa bahay ng kapatid. Maliit man pero may kapayapaan.

Sa isip niya, kung sino pa ang hinamak, siya pa ang may tunay na kayamanan sa puso. At sa kabilang dako, si Maris ay patuloy na umiiyak sa veranda. Hawak ang basag na piraso ng pikurin. Parang simbolo ng sarili niyang basag na dangal. Lumipas ang mga taon. Tahimik ngunit tuloy-tuloy ang pagbabago sa buhay ng pamilya ni Pulong.

Ang dating maliit na bahay na yari sa kahoy ay unti-unting napalitan ng matibay na sementong tahanan. Si Pulong na dati naglalako lamang ng paninda ay nakapagpatay na ng maliit na tindahan sa palengke. Mula roon, lumago ang kanyang negosyo. Naging supplier ng mga kulay sa mga karatig bayan. Si Loyida naman ay patuloy sa pananahi hanggang sa makilala sa barangay bilang isa sa mga pinakamahusay na gumawa ng unipore.

Sa tulong ng kanilang sipag, natustusan nila ang pag-aaral nina Jerick at Carlo. Si Jerick ay nagtapos bilang civil engineer habang si Carlo naman ay naging guro sa pampublikong paaralan. Noong panahon ng pagtatapos ni Jerry, tahimik lamang si Pulong habang pinagmamasda ng anak na nakasuot ng toga. Sa kanyang isip, bumalik ang lahat ng ala-ala ng kahapon.

Ang panghihiya, ang mga mapanuring tingin at ang mga salitang tumatak. Wala kayong ambag kundi kahiyan. Ngayon tila pa kaunti-unti ng napapalitan ng respeto at pagtingala ang mga dating tingin na yon. Pa sabi ni Jerick habang iniaabot ang diploma. Para sao to kung hindi dahil sa sakripisyo niyo ni mama hindi ko to maabot. Napaluha si Pulong.

Anak salamat ha. Mo lang alam kung gaano kalaking tuwa ang ibinigay mo sa amin. At sa paglipas nga ng mga panahon, isang hindi inaasahang balita ang kumalat. Nalugi raw ang negosyo ni RG. Ang mga investment nila ay nagsipagbagsakan at pati bahay nila na pinagmulan ng alitan noon ay sinanglana. Si Maris na sanay sa marang pamumuhay ay hindi marunong humawak ng pera.

Unti-unti silang bumagsak mula sa mga mamahaling sasakyan. Nauwi sila sa pagbebenta ng alahas para lamang may pagkain. Habang bumabagsak ang isa, patuloy namang umaangat ang isa. Ang pamilya ni Pulong ay hindi lamang guminhawa kung hindi nakilala pa sa komunidad dahil sa kanilang kabaitan at kababaang loob.

Kahit gaano sila kaabala sa buhay, hindi nila nakakalimutan ang tumulong sa iba. Isang araw ng tag-ulan habang papauwi si Pulong mula sa palengke, may babaeng tumawag sa kanya mula sa kalsada. “Pulong!” Mahina, ngunit pamilyar ang tinig. Paglingon niya, halos hindi niya makilala si Maris. Payat, maputla at may bitbit na basket ng gulay. “Maris, ikaw ba yan?” Gulat na sabi niya.

Ngumiti ito. Pilit. Oo ako to. Napadaan lang ako. May balita kasi ako patungkol kay Mindy. Bumalik raw siya galing America. Tahimik lang si Pulong. Tinignan ng babaeng minsang nagpahiya sa kanya. Hindi niya alam kung ano ang mararamdaman. Ahawa ba, galit o simpleng pag-aalala. Sapagkat sa itsura nito para itong naghihirap talaga ng husto sa buhay.

Ah ganun ba? Mabuti naman at nakabalik siya. Sagot niya kalmado ang boses. Habang nag-uusap sila, napatingin si Marie sa bagong bahay ni Pulong sa may kanto. Malaki, maaliwalas at puno ng halaman. Napatigil siya at pagkatapos ay napalunog. Ang ganda ng bahay niyo. Sabi niya ngumiti si Pulong.

Pinaghirapan namin yan Maris. Matagal pero sulit naman. Walang ibang nasabi si Maris. Sa katahimikan ng ulan. Tila siya na mismo ang binabalikan ng bawat salitang binitawan niya noon. Mga salitang ngayon ay bumalik bilang aral at hindi bilang kapangyarihan. Lumipas ang ilang mga buwan mula ng muling magkita sina Pulong at Maris.

Sa panahong iyon, kumalat sa magkakamag-anak ang balitang unti-unti ng bumabangon ng pamilya ni Pulong. Habang patuloy namang nalulubog sa hirap ang pamilya ni Archie. Nawala na ang dati nilang negosyo at ang mga anak ni Maris ay nagsimula ng magtrabaho bilang empleyado sa mga kumpanyang malayo sa dating marangyang buhay na kanilang kinagisnan.

Isang araw habang abala si Pulong sa kanyang negosyo, may kumatok sa kanilang gate. Pagbukas ni Lloyda, nakita niya si Archie. Payit na payat ito at halatang pagod. Nakasumbrero ito at may bitbit na sobre. “Loyda, nandiyan ba si Pulong?” mahina nitong tanong. “Kuya Archie, ikaw ba ‘yan?” gulat na sabi ni Lloy Tuloy ka.

Pagkapasok ni Archie, tila nahihiya ito sa paligid. Malinis, maayos at puno ng sigla ang tahanan ng kanyang kapatid. Malayong-mayo sa dati nilang sitwasyon. Nasa loob si Pulong at pagkakita kay Archie, sandali siyang natahimik. Hindi niya alam kung papaanong sasalubungin ang matagal ng hindi nakita na kapatid.

“Kuya, mahinang bati ni Pulong. Pulong. Sagot naman ni Archie halos pabulong. Pasensya ka na ha. Hindi ko alam kung paano kong sisimulan ‘to. Tahimik ang paligid. Ang tanging maririnig lamang ay ang mahinang tiktak ng orasan at huni ng mga ibon sa labas. “Kung tungkol yan sa nakaraan, matagal na yun kuya.” Mayon na sabi ni Pulong.

Matagal ko na kayong pinatawad ni Maris. Lalo na ikaw. Napayo si Archie. Nangingilid ang luha. Hindi ko alam kung papaano akong hihingi ng tawad noon. Nadala ako sa kayabangan namin. Lahat ng pinaghirapan ko nawala. At ngayon ngayon ko lang naintindihan kung gaano kita nasaktan noon. Lumapit si Pulong at inilagay ang kamay sa balikat ng kanyang kapatid.

Kuya, hindi ko man makalimutan ang sakit pero hindi ko rin kayang manatili sa galit. Kung hindi dahil sa mga nangyari, baka hindi rin kami natutong magsikap sa buhay. Sa totoo lang, utang ko pa rin sao yon dahil tinuruan niyo akong magpursige. Hindi napigilan ni Archie ang maiyak. Ilang sandali pa, pumasok si Maris, dala ang ilang prutas at nakatukong naglakad papasok.

Pulong Lida, patawad din ha. Nanginginig na wika niya. Hindi ko alam kung anong sumabi sa akin noon. Lahat ng pinaghirapan namin na wala. Pero siguro ito na ang parusa ko sa mga maling sinabi ko noon. Lumapit si Lloyda at marahang tinapik si Marie sa balikat. Tama na Maris. Tapos na yon. Mas mabuti ng simulan natin ulit ang pagiging magkapamilya.

Napangiti si Pulong. At sa unang pagkakataon matapos ng napakaraming taon, muling nagkaya ka pa ng magkakapatid. Sa simpleng hapunang iyon sa bahay nina Pulong, naramdaman nila ang tunay na kahulugan ng pagpapatawad at pagkakaisa. Pag-uwi nina Archie at Maris, napatingin sila sa buwan na kumikislap sa kalangitan.

“Archie!” sabi ni Maris habang nakatingala. Ngayon ko lang naramdaman kung gaano kasarap ang payapang gabi. Ngumiti si Archie. Homaris, kasi ngayon lang tayo muling natutong magpakumbaba. At sa puso ni Pulong habang pinagmamasdan ang kanyang pamilya ay isang mensahe ang lalong tumibay. Hindi kayamanan o karangyaan ang sukatan ng halaga ng tao.

Ang tunay na yaman ay nasa kababaang loob, pagpapatawad at pamilyang marunong magmahal sa kabila ng lahat. Pagkalipas pa ng ilang taon, naging ganap na matagumpay ang pamilya ni Pulong. Si Jerick ay nagtayo ng sariling construction firm na nagbibigay ng trabaho sa maraming kababayan nila. Si Carlo naman ay naging principal ng isang pampublikong paaralan at kilalang tagapagsulong ng edukasyon para sa mga batang mahihirap.

Tuwing pista sa kanilang bayan, ang pamilya ni Pulong ang isa sa mga unang nagbibigay ng donasyon para sa mga proyekto ng barangay. Ngunit sa kabila ng lahat ng biyayang tinatanggap nila, nanatili pa rin silang mapagpakumbaba at palakaibigan. Samantala, sina Archiet Maris naman ay naninirahan na lamang sa isang simpleng bahay sa probinsya.

Sa kabila ng kanilang pagkalugi, natutunan nilang pahalagahan ang mga bagay na hindi nabibili ng pera. Ang kapayapaan, pagmamahal at ugnayan ng pamilya. Paminsan-minsan dumadalaw sila kinapulong at sa bawat pagkakataong iyon sabay-sabay silang kumakain, nagtatawanan at inaalala ang mga pinagdaanan nila noon. Muling nabuo ang samahan ng magkakapatid hindi dahil sa kayaman kung hindi dahil sa pagpapatawad.

Sa huling bahagi ng kanilang buhay, mas pinili nilang ituwid ang mga pagkakamali kaysa manatiling bihag ng kahapon. Isang gabi, habang nakaupo si Pulong sa harap ng kanilang bahay, pinagmamasta niya ang mga ilaw ng kalye at ang mga batang naglalaro. Sa kanyang isip, may ngiti siyang pinakawalan. Isang ngiti ng tagumpay.

Hindi dahil sa yaman kung hindi dahil sa kapatawaran at kapayapaan ng loob. Tahimik niyang sinabi kayda, “Kung minsan kailangan muna tayong durugin ng pagkakataon bago tayong muling bu ng panginoon.” Ngumiti si Loa at sumang-ayon. At kapag natuto tayong magpatawad, doon natin mararamdaman ang tunay na ginhawa.

At sa gabing iyon, sa ilalim ng bituin, tuluyang nanahimik ang mga sugat ng kahapon. Sa kwentong ito ay marami tayong mapupulot na aral. Ang kayabangan ay pansamantala ngunit ang kababaang loob ay pangmatagalan. Walang saysayang kayamanan kung ito’y nagiging dahilan ng pangmamaliit sa kapwa. Dapat ay hindi tayo kaagad dumusga sa ating kapwa lalo na sa mahirap sapagkat hindi mo alam kung ano ang sakripisyo at kabutihan ng nasa puso nila.

At ang tunay na tagumpay ay hindi nasusukat sa pera o ari-arian kung hindi sa kakayahang magpatawad at magpakumbaba. Ang oras ay may paraan ng pagbabalik ng kapalaran. Ang mga inapi ngayon ay maaaring siyang titingalain bukas. At ang pinakamahalaga, ang pamilya ay dapat ng nagmamahalan. Hindi nagpapagalingan.

Sa dulo, ang pagmamahalan at pagkakaisa pa rin ang tunay na kayamanan ng bawat tahanan. Dito na po nagtatapos ang ating mixing kwento sa araw na ito. Sana po ay nagustuhan niyo at sana po ay kinapulutan niyo ng maraming aral. Kayo mga kbarangay, ano po ang masasabi niyo sa ating kwento? I-comment niyo naman po sa baba ang inyong mga reaksyon at babasahin natin ang lahat ng yan.

I-comment niyo na rin kung taga saan kayo para naman malaman ko kung hanggang saan nakaabot ang video na ito. Paki-like and share na rin po ang ating kwento para mapakinggan rin ang iba. At kung bago ka pa lamang sa ating channel, baka naman pwedeng pakitang subscribe button at bell notification button para palagi kang updated sa mga bago nating upload na katulad nito.

So paano mga kabarangay? Hanggang sa muli. Thank you so much and peace out