ISANG MATAPANG NA DOKTOR MULA SA MAYNILA ANG NAGSADYA SA BUNDOK UPANG IPAKULONG ANG ISANG SIKAT NA ALBULARYO DAHIL SA ILIGAL NA PANGGAGAMOT NITO SA MGA KATUTUBO PERO SA HULI AY SALUDO SIYANG LUMUHOD NANG MATUKLASAN NIYANG ANG KATOTOHANAN

Mainit ang ulo ni Dra. Celina habang inaakyat ng kanyang medical team ang matarik na bundok ng Sitio Agos sa Benguet. Siya ang bagong talagang Municipal Health Officer at ang una niyang misyon: ipasara ang “klinika” ng isang nagngangalang “Apo Lakay.” Ayon sa report, si Apo Lakay ay isang albularyo na nagbibigay ng kung anu-anong likido at dahon sa mga pasyente. Para kay Celina, na nagtapos sa isang prestihiyosong unibersidad sa Amerika, ang ganitong gawain ay barbaric at delikado.

“Kukuhanin natin ang lahat ng ebidensya,” utos ni Celina sa mga pulis na kasama niya. “Hindi pwedeng pinaglalaruan niya ang buhay ng mga inosente gamit ang tawas at langis!”

Pagdating nila sa tuktok, nakita nila ang mahabang pila ng mga katutubo sa labas ng isang kubo. Sa loob, nakita ni Celina si Apo Lakay—isang matandang lalaki na mahaba ang balbas, nakasuot ng simpleng kamisa de chino, at nagpapahid ng “langis” sa sugat ng isang bata.

“Itigil niyo ‘yan!” sigaw ni Celina. Pumasok siya at tinabig ang kamay ng matanda. “Wala kang lisensya! Ilegal ang ginagawa mo! Pinapatay mo ang mga taong ito sa mga peke mong gamot!”

Hindi nagalit si Apo Lakay. Tumingin lang ito sa kanya gamit ang mga matang pagod pero may kakaibang talino. “Doktora, tinutulungan ko lang sila. Walang ospital dito. Masyadong malayo ang bayan.”

“Huwag mo akong daanin sa drama! Huhulihin kita!” Akmang posasan na ng mga pulis si Apo Lakay nang biglang yumanig ang lupa. Isang aftershock mula sa lindol kahapon ang nagdulot ng landslide sa gilid ng bundok.

Isang malaking tipak ng bato ang gumulong at tumama sa isang poste ng kuryente, na bumagsak naman sa isang binatilyo. Nagkagulo ang lahat. Duguan ang binatilyo, may malalim na sugat sa leeg at hirap huminga. Pumutok ang ugat nito sa leeg.

Natulala si Celina. Wala siyang dalang surgical equipment. Stethoscope at BP apparatus lang ang dala niya para sa inspection. “K-kailangan niya ng ospital! Ambulance! Tumawag kayo ng airlift!” sigaw niya, pero alam niyang aabutin ng ilang oras bago dumating ang tulong. Mamamatay ang bata sa loob ng limang minuto dahil sa blood loss.

Sa gitna ng panic ni Celina, narinig niya ang isang boses na puno ng awtoridad. Hindi ito boses ng isang albularyo. Ito ay boses ng isang commander sa operating room.

“Alcohol. Scalpel. Clamp. Now!” utos ni Apo Lakay.

Nagulat si Celina nang makita niyang binuksan ni Apo Lakay ang isang kawayang baul. Hindi tawas ang laman nito. Sa loob ay mga kumikinang at isterilisadong surgical instruments na nakabalot sa malinis na tela.



Mabilis na kumilos ang matanda. Ang kanyang mga kamay na kanina ay nanginginig sa katandaan ay biglang naging matatag at pulido ang galaw. Nakita ni Celina kung paano hiwain ni Apo Lakay ang leeg ng bata nang may surgical precision. Ginamit nito ang isang improvised retractor para hanapin ang pumutok na ugat.

“Doktora, don’t just stand there! Suction!” sigaw ni Apo Lakay. Napasunod si Celina na parang isang intern. Wala silang suction machine, pero gumamit si Apo Lakay ng isang malinis na bombilya ng hiringgilya. Sa loob ng sampung minuto, na-ligate ni Apo Lakay ang ugat at nailigtas ang bata. Ang tahi nito sa sugat ay napakalinis, na tanging mga ekspertong surgeon lang ang nakakagawa.

Nang matapos ang operasyon at ligtas na ang pasyente, napaupo si Apo Lakay, hingal na hingal.

Nilapitan siya ni Celina, nanginginig at puno ng pagtataka. Kinuha niya ang bote ng “langis” na gamit ng matanda kanina. Inamoy niya ito. Hindi ito langis ng niyog. Amoy gamot ito.

“Ano ito?” tanong ni Celina.

Ngumiti nang mahina si Apo Lakay. “Antibiotics ‘yan, Doktora. Dinurog ko at hinaluan ng konting oil para magmukhang herbal. Yung ‘magic water’ ko? Electrolytes at dextrose solution ‘yun na nire-repackage ko sa bote ng gin.”

“Bakit?” naluluhang tanong ni Celina. “Sino ka ba talaga?”

Inabot ng matanda ang isang lumang ID mula sa ilalim ng kanyang banig. Dr. Nicholas Guevarra, Chief of Neurosurgery, Johns Hopkins Hospital.

Nanlaki ang mata ni Celina. Si Dr. Guevarra ang tinaguriang “God Hands” ng Asya na bigla na lang nawala sampung taon na ang nakakaraan. Akala ng lahat ay patay na siya.

“Bakit ka nagtatago dito, Doc? Bakit ka nagpapanggap na albularyo?”

“Dahil sa siyudad, Doktora, negosyo ang medisina,” sagot ng matanda habang nakatingin sa mga ulap. “Dati, namatayan ako ng pasyente—isang batang katulad nito—dahil lang wala silang pang-downpayment sa ospital ko. Hiyang-hiya ako sa sarili ko. Kaya umalis ako. Dinala ko ang yaman ko dito.”

Tinuro niya ang mga “herbal” sa paligid. “Lahat ng gamot dito, binibili ko sa bayan gamit ang ipon ko. Inaalis ko sa mga foil at bote, nilalagay ko sa dahon at garapon. Kasi kapag nalaman ng mga katutubo na mamahaling gamot ito, hindi nila tatanggapin. Mahihiya sila. Iisipin nila may bayad. Pero kapag sinabi kong ‘galing sa kalikasan’ at ‘bigay ni Bathala’, tinatanggap nila nang buong puso at gumagaling sila.”

Napaluhod si Celina sa harap ng matanda. Ang inaakala niyang kriminal ay isa palang bayani na tinalikuran ang kasikatan at karangyaan para maging isang “pekeng” albularyo, dahil iyon ang tanging paraan para makapagbigay siya ng “tunay” na serbisyo sa mga taong kinalimutan na ng lipunan.

“Patawarin niyo ako, Doc…” iyak ni Celina. “Patawarin niyo ako sa panghuhusga ko.”

“Walang dapat ipatawad,” tapik ni Apo Lakay sa balikat niya. “Basta ang hiling ko lang, ‘wag mo akong ibubuking. Hayaan mo lang akong maging si Apo Lakay. Mas masaya ako dito.”

Bumaba si Dra. Celina sa bundok na may dalang bagong pananaw. Sa kanyang report, isinulat niya: “Walang natagpuang iligal na gawain. Ang Sitio Agos ay mayroong pinakamahusay na manggagamot na higit pa sa kayang ibigay ng ating gobyerno.” At mula noon, lihim na nagpapadala si Celina ng supplies kay Apo Lakay—ang doktor na nanggagamot hindi para sa lisensya, kundi para sa pag-ibig.