Sa maingay at magulong eskinita ng Tondo, kilalang-kilala si Mang Dolfo hindi dahil sa tapang, kundi dahil sa kanyang “kaduwagan.” Isa siyang kargador sa palengke na laging target ng mga siga at extortionist. Araw-araw, nakikita ng mga tao kung paano siya binabatukan, tinutulak, at kinukuhanan ng porsyento ng kanyang kinita ng grupong “Black Snake Gang.”

At sa bawat pagkakataon, nakayuko lang si Mang Dolfo, nanginginig ang mga kamay, at abot-tengang humihingi ng pasensya habang inaabot ang kanyang pinagpawisan.

Ang anak niyang si Karen, na ngayon ay isa nang matapang at sikat na human rights lawyer, ay suko na sa ugali ng ama. Tuwing uuwi siya sa kanilang lumang bahay para bisitahin ito, laging puno ng sermon ang bungad niya.

“Tay naman!” sigaw ni Karen habang ginagamot ang pasa sa pisngi ng ama. “Abogado na ako! Kaya kitang ipagtanggol! Bakit ba ang duwag-duwag mo? Bakit hinahayaan mong tapak-tapakan ka nila? Nakakahiya! Ang tapang-tapang ko sa korte tapos ang tatay ko, sunud-sunuran sa mga kriminal!”

Ngumiti lang nang mapait si Mang Dolfo, ang kanyang mga mata ay laging mukhang pagod.

“Hayaan mo na, anak. Ang mahalaga, ligtas tayo. Ang mahalaga, nakapag-aral ka. Ang gulo, kapag pinatulan, lalong gumugulo. Ang tunay na tapang ay nasa pagtitimpi.”

“Hindi ‘yan pagtitimpi, Tay! Katangahan ‘yan!” padabog na tumayo si Karen at iniwan ang ama.

Iyon ang huling pag-uusap nila.

Makalipas ang isang linggo, natagpuang patay si Mang Dolfo sa isang eskinita. Hindi siya pinatay ng sindikato. Inatake siya sa puso habang nagbubuhat ng sobrang bigat na kargamento. Namatay siyang yakap ang isang supot ng paboritong hopia ni Karen.

Sa burol, walang masyadong nakiramay. Tanging ilang kapwa kargador lang. Galit at lungkot ang nararamdaman ni Karen. Galit dahil namatay ang tatay niya na hindi man lang lumaban sa buhay, na namatay itong api-apihan.

Nang gabi ring iyon, biglang dumating ang isang convoy ng mamahaling sasakyan. Bumaba ang lider ng Black Snake Gang na si “Boss Rado,” kasama ang sampung armadong tauhan. Napatayo si Karen, handa nang tumawag ng pulis at ilabas ang tapang na hinahanap niya sa ama.

“Anong ginagawa niyo dito? Kayo ang nagpahirap sa tatay ko! Layas!” sigaw ni Karen, hinarangan ang kabaong.

Ngunit sa gulat ng lahat, hindi nagalit si Boss Rado. Sa halip, tinanggal nito ang kanyang sombrero, yumuko, at nagbigay-pugay sa kabaong ni Mang Dolfo. Ang mga tauhan niya ay sabay-sabay na lumuhod.

“Hindi kami nandito para manggulo, Attorney,” seryosong sabi ni Boss Rado. “Nandito kami para magbigay-pugay sa Hari ng Tondo.”

“Hari? Anong pinagsasabi mo? Kinokotongan niyo nga siya araw-araw!” nanggagalaiti na sagot ni Karen.

May inilabas na lumang litrato si Boss Rado. Isang black and white na picture noong dekada 80. Nakita ni Karen ang isang lalaking puno ng tattoo, may hawak na balisong, at nakatayo sa ibabaw ng tumpok ng mga kalaban. Ang mga mata nito ay matalim at walang awa. Kilala niya ang mukha. Ito ang tatay niya noong bata pa.

“Ang tatay mo ay si ‘Adolfong Berdugo’,” kwento ni Boss Rado. “Siya ang nagtayo ng organisasyon na kinabibilangan namin ngayon. Siya ang pinakamalupit, pinakamabilis, at pinakakinatatakutang hitman sa buong Maynila noon. Walang nakakatalo sa kanya. Pero noong ipinanganak ka… nagbago ang lahat.”

Nanlaki ang mga mata ni Karen habang nakikinig.

“Nalaman niyang marami siyang kaaway na gustong maghiganti. Gusto nilang patayin ka para saktan siya. Kaya gumawa siya ng kasunduan sa amin at sa iba pang sindikato,” patuloy ni Boss Rado. “Bumaba siya sa pwesto. Ibinigay niya ang lahat ng teritoryo. At bilang kapalit ng kaligtasan mo, nangako siyang hindi na muling bubuhat ng kamay para lumaban. Tinanggap niya ang pagiging ‘duwag’. Pumayag siyang batukan, murahin, at hingan ng pera ng mga baguhang siga na hindi siya kilala, para lang mapaniwala ang lahat na laos na siya, na mahina na siya, at para walang magkainteres na gantihan ka.”

Napatingin si Boss Rado sa mga kamay ni Mang Dolfo sa loob ng kabaong. Ang mga daliri nito ay tila baluktot at puno ng peklat.

“Ang mga ‘extortion’ na nakikita mo? Hindi ‘yun pangingikil. Iyon ay ang buwanang ‘tax’ na binabayaran niya sa amin para siguraduhin namin na walang ibang gagalaw sa’yo habang lumalaki ka. Ang mga pasa niya? Iyon ang kabayaran para sa peace of mind mo habang nag-aaral ka ng abogasya.”

Lumapit si Boss Rado kay Karen at inabot ang isang maliit na kwaderno. Ito ang listahan ng lahat ng taong nagtangkang saktan si Karen na lihim na ipinadampot ni Mang Dolfo sa grupo—hindi gamit ang dahas, kundi gamit ang kanyang impluwensya at pera.

“Attorney,” mahinang sabi ng gangster, “Ang tatay mo ang pinakamatapang na lalaking nakilala ko. Dahil mas madaling pumatay at lumaban kaysa lunukin ang pride araw-araw at magmukhang tanga para sa taong mahal mo. Pinatay niya ang ‘Berdugo’ sa sarili niya, para mabuhay ang ‘Tatay’ para sa’yo.”

Bumagsak si Karen sa sahig. Ang mga luhang kanina ay puno ng galit ay napalitan ng matinding pagsisisi. Niyakap niya ang kabaong ng ama. Ang “duwag” na kinahihiya niya ay siya palang pinakamalakas na proteksyon niya sa mundong ito. Ang bawat pagyuko ni Mang Dolfo ay hindi pagsuko, kundi isang tahimik na pakikipaglaban para sa kinabukasan ng kanyang anak.

Sa huling gabi ng burol, hindi na nahihiya si Karen. Ipinagmalaki niya sa lahat ng dumating, maging sa mga huwes at kapwa abogado, na ang ama niya ay hindi lang basta kargador. Siya ay isang ama na kayang ibaba ang mundo at ang sariling dangal, maitaas lang ang kanyang anak