IPINAGKATIWALA SA AMIN ANG BAHAY NG AMING BUNSONG KAPATID AT GINAWA KAMING CARETAKER PAGKATAPOS AY NAGPADALA SYA NG PERA PARA MAIPAAYOS ITO


Salat kami sa lahat ng bagay simula nang namayapa na ang aming mga magulang. Si Brendon na bunso namin ay nagboluntaryong mangibang bansa.

Wala naman kasi akong lakas ng loob na umalis dahil bukod sa tatlo na ang aking anak ay may pagka babaero rin ang aking asawa.

Nagsimula kaming makatikim ng masasarap na pagkain noong unang sumahod si bunso at pinadalhan kami ng pera.

Makalipas ang limang buwan ay kinausap nya kami at sinabi nya na may kaunti na syang naiipon at ipapadala nya iyon upang ipaayos ang bahay na kanyang namana at ipinagkatiwala sa amin.

Nang matapos ay sobrang nagandahan ang aking asawa. Nasanay na din kami roon kaya ginamit ng asawa ko ang kanyang katu*suhan.

Nagpagawa siya ng pekeng titulo ng lupa at bahay na nakapangalan sa kanya. Wala naman akong magawa kung hindi ang maging sunud-sunuran dahil aminado naman akong malaki na din talaga ang hirap namin sa bahay kaya may karapatan na talaga kami rito.

Inilihim muna namin iyon kay Brendon upang magpatuloy ang pagpapadala nya ng pera. Hindi naman nya pinapabayaan ang aming sahod bilang kanyang Caretaker.

Lumipas pa ang ilang taon hanggang sa dumating na ang araw na uuwi ang kapatid ko dito sa Pilipinas.

Hindi ko alam paano sasabihin sa kanya ang lahat pero sabi ng aking asawa na sya na daw ang bahalang makipag usap.

Hindi nakatutol si Bunso nang magkomprontahan sila ng asawa ko. Pinili nyang mag-alsa balutan kaysa lumaki pa ang gulo.

Labis ang kasiyahan namin subalit makaraan ang ilang araw ay may dumating na isang abogado at isang mayamang matandang lalake.

Ayon dito ay sa kanya na daw ang lupa ng bahay at lupa. Tumawa ang asawa ko saka nya ipinakita ang mga titulo na sa amin nakapangalan.

Tumawa ang matandang lalake saka inilabas ng abogado nya ang isang tunay na titulo at hindi peke.

May pirma din doon si Brendon na sa kanya pala galing ang tunay na dokumento ng bahay at lupa na kanya ng ibinenta.

Wala kaming nagawa kung hindi ang mag-alsa balutan. Kinamuhian ng asawa ko ang bunso kong kapatid hanggang sa maglayas sya at naghanap ng ibang asawa.

Gusto akong tulungan ni Brendon upang makapag umpisa raw alang-alang sa aking mga anak subalit tumanggi ako.

Mas pinili kong maghirap kaysa lumapit sa taong sumira ng aking pamilya at kung hindi dahil sa kanya ay hindi sana kami iniwan ng aking asawa ay hindi sumama sa iba

Muling nagtrabaho si Brendon bilang inhinyero sa ibang bansa, ngunit hindi na tulad ng dati. Ang dating malambing at mapagbigay na bunso ay naging tahimik at may bakas ng pait. Ipinagpatuloy niya ang pagpapadala ng pera sa akin para sa mga bata, ngunit may kasamang maikling sulat na naglalaman lamang ng pangungusap: *”Para sa mga pamangkin. Huwag bayaran.”*

Ginamit ko ang pera para sa paaralan at pagkain, ngunit tuwing makikita ko ang sobre, parang sinasaksak ako ng tinik. Ang bahay na dati naming tinirahan ay naibalik na sa bagong may-ari—ang matandang lalaki, isang negosyanteng galing Amerika. Kami naman ay naninirahan sa isang maliit at sirang upahan sa kabilang barangay.

Ang aking asawa, si Luis, ay tuluyang nawala. May nagsabi sa akin na nakita raw siya sa probinsya ng isang kasintahan, nagtatrabaho bilang tsuper ng tricycle. Minsan, pinangarap kong sundan at hanapin siya, ngunit naaalala ko ang kanyang pagkamakasarili at ang pekeng titulo. Nawalan ako ng gana.

Isang hapon, habang naglalaba ako sa labas ng aming barong-barong, may tumigil na mamahaling sasakyan. Isa itong puting SUV. Bumaba ang matandang lalaki—si G. Alvaro—na may dalang maliit na kahon.

“Kamusta ka na, Ale?” bati niya.

Tumango lamang ako, nahihiya sa aking hitsura at sa amoy ng sabong panlaba.

“Ipinadala ito ni Brendon,” aniya at inabot ang kahon. Nang buksan ko ito, naroon ang ilang gamot para sa rayuma ko at mga bagong lapis at kwaderno para sa mga bata. May kasamang sulat. *”Ate, alam kong galit ka pa. Pero kailangan mong magpa-check up. Nangako ako kay Nanay na aalagaan ka.”* Napaiyak ako. Naalala ko ang aking ina at ang pangako ni Brendon bago siya umalis noon.

“May alok din ako sa iyo, Ale,” dagdag ni G. Alvaro. “Kailangan ko ng tagapangasiwa sa maliit na apartment building ko sa bayan. May maliit na kuwarto doon na pwedeng tirahan mo at ng mga anak mo. Trabaho ang kapalit ng upa at may kaunting suweldo pa.”

Tumitibok nang mabilis ang puso ko. Isa itong biyaya, ngunit alam kong ito ay galing kay Brendon. Tila ba isang pautang na loob, isang paraan upang kami ay kanyang iligtas nang hindi direktang nakikipag-ugnayan.

“Bakit niyo po ito ginagawa?” tanong ko, nakatitig sa lupa.

“Malinaw sa akin ang nangyari, Ale. Nadali kayo ng asawa mo, pero nadali rin ni Brendon ang sarili niya sa pagbenta ng bahay nang mabilis at sa halagang mas mababa sa tunay na presyo, dahil lang sa galit at sakit. Pareho kayong nagkamali. Pareho kayong nagdurusa. Minsan, ang tulong ay hindi pagpapakita ng awa, kundi pagbibigay ng pagkakataon para magsimulang muli.”

Tinanggap ko ang alok.

Dumating ang araw ng pag-uwi ni Brendon para sa permanenteng paninirahan. Nakapag-ipon na raw siya at bubukas ng sariling kontratista sa lalawigan.

Nakita ko siya sa isang handaan sa bahay ni G. Alvaro, kung saan ako at ang aking panganay na anak na lalaki ay nagtatrabaho na bilang tagapangasiwa at katulong sa hardin. Nakaupo siya sa may balkonahe, tila hindi mapalagay.

Lumapit ako, dala-dala ang dalawang tasa ng kape. Ilang taon na ang nakalipas mula nang magkagulo. May uban na sa pilik-mata ni Brendon at sa aking buhok.

“Ate,” bati niya.

“Bunso,” sagot ko. Ibinigay ko sa kanya ang kape. “Salamat… sa lahat.”

Tumango lang siya. “Hindi ko dapat binenta nang ganon. Dapat ay kinausap ko kayo nang maayos. Dapat ay… marami dapat.”

“Oo,” payak kong sagot. “At ako naman, dapat ay nakinig. Dapat ay naging matatag. Dapat ay hindi ko hinayaang mangyari ang lahat.”

Nanahimik kami sandali, hinahayaang umalingawngaw ang aming mga “dapat” sa hanging umiihip.

“Galit ka pa ba sa akin, Ate?” tanong niya, huling kalahati ay halos bulong na lamang.

Tiningnan ko siya, ang kapatid kong inalagaan ko noong bata pa siya, na tinulungan kong mag-aral, na ngayon ay puno ng sama ng loob at panghihinayang tulad ko.

“Hindi na,” sabi ko nang marahan. “Mas galit ako sa sarili ko. At mas galit ako sa sitwasyon. Pero ang galit, parang bahay na hindi sa atin—puksain man natin o patirahan, hindi magdadala ng tunay na ginhawa. Uubusin lang nito ang lahat.”

Tumango si Brendon, at sa unang pagkakataon pagkatapos ng maraming taon, nakita ko ang luha sa kanyang mga mata.

“Gusto ko sanang tulungan ang mga pamangkin ko nang direkta,” aniya.

“Tinutulungan mo na sila,” sabi ko. “At itong trabaho at tirahan, malaking tulong na ‘yon. Pero hayaan mo na ako ang bahala sa kanila. Kailangan kong gawin ‘yon. Para sa sarili ko.”

Naintindihan niya. Iyon ang aming pagkakasundo—hindi sa pamamagitan ng mga salita o malalaking gawa, kundi sa pagtanggap na ang mga sugat ay may takip-silim, at ang bawat isa sa amin ay may sariling landas na kailangang tahakin nang mag-isa, ngunit maaaring magkatabi.

Umuwi si Brendon sa kanyang bagong buhay. Ako nama’y nagpatuloy sa aking trabaho. Ang bahay at lupaing pinag-awayan ay nanatili kay G. Alvaro, isang paalala na ang tunay na pag-aari ay hindi nasusukat sa titulo o sa lupa, kundi sa kapayapaang natatagpuan pagkatapos ng bagyo, at sa dignidad na naipundar muli mula sa wala—hindi bilang isang alay o utang na loob, kundi bilang isang pagpupunyagi ng sariling puso. Iyon ang tanging pag-aari na hindi na maaagaw ninuman.