IBINENTA NG MGA MAGULANG KO ANG BAHAY NAMIN AT HINATI ANG PERA SA MGA KAPATID KO DAHIL “DALAGA PA NAMAN DAW AKO AT WALANG PAMILYA”—ISANG TAON ANG NAKALIPAS, KUMATOK SILA SA GATE NG VILLA KO UPANG HUMINGI NG TULONG, PERO ISINARA KO ANG PINTO SA MUKHA NILA MATAPOS KONG SABIHIN ANG TOTOO. Ako si Rina. Ang bunso sa tatlong magkakapatid. Sa aming tatlo, ako ang naiwan sa puder ng aming mga magulang na sina Tatay Lando at Nanay Fe. Ang mga kapatid kong sina Kuya Berto at Ate Celia ay pareho nang may asawa at nakabukod, pero madalas umuwi para humingi ng pera. Ako? Ako ang nagbabayad ng kuryente. Ako ang bumibili ng gamot nila Nanay. Ako ang nag-aasikaso sa bahay. Dahil dito, hindi ako nakapag-asawa agad. Ang buong sweldo ko at oras ko, sa kanila napupunta. Isang araw, ipinatawag kaming lahat sa lumang bahay. Masayang-masaya si Nanay at Tatay. May hawak silang isang malaking tseke. “Mga anak,” anunsyo ni Tatay Lando. “Nabenta na namin ang lupa at ang bahay na ito sa isang developer. Mayaman na tayo! May hawak kaming 10 Milyong Piso!” Nanlaki ang mata ni Kuya Berto at Ate Celia. Nagyakapan sila. “Yes! Makakabili na ako ng bagong kotse!” sigaw ni Kuya.“Mababayaran ko na ang utang ko at makakapag-travel kami sa Japan!” tili naman ni Ate. Tahimik lang ako. Naisip ko, ‘Salamat naman, makakabili na rin ako ng sarili kong maliit na unit.’ Pero nagkamali ako. Humarap si Nanay Fe sa amin. “Dahil matatanda na kami ng Tatay niyo, nagtabi kami ng 2 Milyon para sa amin. Ang natitirang 8 Milyon, hahatiin namin.” Iniabot ni Nanay ang isang tseke kay Kuya Berto. “Heto ang 4 na Milyon, anak. Para sa pamilya mo.” Iniabot ni Nanay ang isa pang tseke kay Ate Celia. “Heto ang 4 na Milyon, Celia. Para sa mga apo ko.” Naghihintay ako. Nakalahad ang kamay ko. Pero walang inabot si Nanay. “Nasaan po ‘yung akin, Nay?” tanong ko nang mahina. Nagkatinginan si Nanay at Tatay. “Rina,” sabi ni Tatay. “Wala ka nang parte. Kasi… tignan mo naman ang sarili mo. Dalaga ka pa. Wala kang asawa, wala kang anak. Wala kang binubuhay. Ang sweldo mo, solong-solo mo naman, ‘di ba?” “Oo nga naman, bunso,” gatong ni Ate Celia habang inaamoy ang tseke. “Kami kasi may mga anak na pinapaaral. Ikaw, sarili mo lang iniintindi mo. Kaya mo na ‘yan. Huwag ka nang makahati.” Parang sinaksak ang puso ko. “Nay, Tay…” nanginginig kong sabi. “Sa loob ng sampung taon, ako ang nagbayad ng lahat dito. Ako ang nag-alaga sa inyo nung na-stroke si Tatay. Si Kuya at Ate, ni hindi man lang dumadalaw kapag walang kailangan. Tapos ngayong may pera… ako pa ang walang halaga dahil lang wala akong asawa?” “Huwag kang sumbatera!” sigaw ni Nanay. “Desisyon namin ‘to! Pera namin ‘to! Kung gusto mong yumaman, maghanap ka ng asawa! Aalis na kami bukas, mag-impake ka na dahil gigibain na ang bahay na ‘to!” Sa halip na magwala, huminga ako nang malalim. Pinigilan ko ang luha ko. Ngumiti ako—isang ngiting puno ng sakit at pamamaalam. “Sige po,” sabi ko nang kalmado. “Kung ‘yan po ang desisyon niyo. Salamat po sa lahat. Masaya ako para sa inyo.” Kinuha ko ang bag ko at naglakad palabas. Hindi ako lumingon kahit tinatawag nila ako para “tulungan silang mag-impake.” Umalis ako nang walang dalang kahit ano kundi ang dignidad ko.

ISANG TAON ANG NAKALIPAS… Mabilis na nagbago ang ihip ng hangin. Dahil sa yaman, naging waldas sina Nanay at Tatay. Nag-casino si Tatay. Nag-shopping si Nanay. Si Kuya Berto, nalulong sa sugal at naibangga ang bagong kotse. Ubos ang 4 Milyon. Si Ate Celia, naloko sa isang investment scam at naubos din ang pera sa luho. Dahil walang-wala na, nagkasakit si Tatay at wala silang pambili ng gamot. Ang mga “paboritong anak” ay nagtuturuan na kung sino ang mag-aalaga. “Ikaw na mag-alaga kay Nanay! Wala na akong pera!” sigaw ni Kuya.“Mas wala akong pera! Saan ko sila papatirahin eh nangungupahan lang din kami?!” sagot ni Ate. Naalala nila ako. “Si Rina!” sabi ni Nanay. “Nabalitaan ko sa kumare ko, successful na daw si Rina. May malaking business at nakapangasawa ng foreigner na mabait. May malaking bahay daw sa exclusive subdivision!” Agad silang sumugod. Buong pamilya—Nanay, Tatay, Kuya, Ate, at mga anak nila. Sakay ng isang lumang jeep, pumunta sila sa address na nakuha nila. Bumungad sa kanila ang isang napakalaking White Villa na may swimming pool at magagarang sasakyan. Kumatok sila sa gate. Lumabas ako. Nakasuot ako ng eleganteng damit, maaliwalas ang mukha, at halatang masaya. “Rina! Anak!” sigaw ni Nanay habang umiiyak. “Jusko, ang ganda ng bahay mo! Miss na miss ka na namin!” “Bunso!” kaway ni Kuya Berto. “Buksan mo na ang gate! Gutom na kami! Dito na kami titira ha? Pamilya naman tayo eh!” Tinignan ko sila. Ang mga taong nagtaboy sa akin noong wala silang kailangan. Binuksan ko ang maliit na pinto ng gate. Akala nila papapasukin ko sila. “Rina, anak, patawarin mo na kami,” drama ni Tatay. “Naubos na ang pera namin. Wala kaming matuluyan. Alam kong mabait ka. Patuluyin mo naman kami sa mansyon mo.” Ngumiti ako. Ang parehong ngiti na ibinigay ko sa kanila noong umalis ako. “Naubos ang pera?” tanong ko. “Di ba 10 Milyon ‘yun? At di ba sabi niyo, kaya ko na ang sarili ko dahil ‘wala naman akong binubuhay’?” “Nagkamali kami, bunso,” sagot ni Ate Celia. “Sige na, papasukin mo na kami. Kahit sa guest room lang.” Hinawakan ko ang seradura ng gate. “Pasensya na,” sagot ko nang matatag. “Ang bahay na ito ay pinundar ko gamit ang dugo at pawis ko nung panahong tinalikuran niyo ako.” Tinignan ko sila isa-isa. “Sabi niyo noon, ang yaman niyo ay para lang sa mga may pamilya. Pwes, ang yaman ko ngayon ay para lang sa mga taong nagpahalaga sa akin noong wala akong-wala ako.” “At hindi kayo kasama doon.” “Rina! Walang hiya ka! Magulang mo kami!” sigaw ni Nanay. “Naging magulang lang kayo nung may kailangan kayo,” sagot ko. “Umalis na kayo bago ko ipatawag ang security ng subdivision.” “Isasara ko na ang pinto. Exclusive ang bahay na ‘to. Bawal ang hindi marunong magmahal.” BLAG! Isinara ko ang gate sa mukha nila. Rinig ko ang katok at iyak nila sa labas, pero sa loob ng bahay ko, tahimik at payapa. Niyakap ako ng asawa ko. Natutunan nila ang leksyon sa pinakamapait na paraan: Hindi porke’t pamilya ay may karapatan na silang bumalik kapag ubos na ang pakinabang nila. Ang pagmamahal ay inaalagaan, hindi binibili ng pera