Malamig ang simoy ng hangin ng umagang iyon sa Maynila. Si Elena Castillo, isang babae sa edad na 43 ay naglalakad ng mabagal sa tabi ng Rocas Boulevard. Ang kanyang mga mata ay malungkot at parang laging may hinahanap. Nakasanayan na niyang mapadaan dito tuwing Sabado ng umaga hindi para sa alyw kundi para sa isang dahilan na hindi niya maipaliwanag.

Ilang taon na ang nakalipas mula ng nawala ang kanyang anak. taon, tatlong buwan at dalawang linggo na. Pero binibilang pa rin niya. Araw-araw. Naglalakad siya ng walang patutunguhan. Suot ang isang simpleng damit na kulay abo at hawak ang isang lumangtot. Bag sa loob noon ay mga tinapay at tubig na dala niya palagi.

Hindi niya alam kung para kanino pero pakiramdam niya ay kailangan niyang magdala. Baka sakaling may taong gutom na makasalubong niya. Baka sakaling sa pagbibigay ng kaunting tulong mabawasan ang bigat sa kanyang dibdib. Nang makita niya ang isang maliliit na tinapayan sa kanto, pumasok siya at bumili ng isa pang supas. Pero habang naghihintay ng sukli, napansin niya ang isang batang lalaki sa labas.

Siguro mga TR o 14 taong gulang. Marumi ang mukha, punit-punit ang damit at walang tsinelas. Nakatayo ito sa harap ng tindahan. Nakatingin sa loob pero parang nag-aalangan pumasok. Bigla siyang nakaramdam ng kirot sa dibdib. Kinuha niya ang sukli at lumabas. Lumapit siya sa bata. Hoy, ikaw! Tawag niya. Napalingon ang bata.

Ang mga mata nito ay mapanlin lang ngunit may bahid ng takot. Ano po? Tanong nito. Halatang handang tumakbo anumang oras. Kumain ka na ba? Tanong ni Elena. Umiling ang bata. Wala po akong pera. Napa-ismid si Elena. Kinuha niya ang supas mula sa kanyang bag at iniabot sa bata. Kainin mo ‘yan. Huwag kang mahiya.

Tiningnan siya ng bata ng matagal parang hindi makapaniwala. Pagkatapos ay dahan-dahang kinuha ang tinapay. Salamat po! Bulong nito. Pero bago pa ito makaalis, nagsalita si Elena. Teka, anong pangalan mo? Nag-atubili ang bata. Gino po Gino Reyzango si Elena Gino, bakit ka nandito mag-isa? Nasaan ang magulang mo? Bumaba ang tingin ni Gino. Wala na po.

Sumikip ang dibdib ni Elena. Wala na. Paano? Hindi sumagot si Gino. Tumingin lang ito sa lupa. Ang mga kamay ay mahigpit na humahawak sa tinapay. Hindi na nagtanong pa si Elena. Alam niyang masakit ang pag-uusap na ito. Si J, umuwi ka na. Pero kung gutom ka ulit, hanapin mo ako dito sa Boulevard. Lagi akong napadaan.

Tumango si Gino at tumalikod na. Pero bago ito tuluyang lumayo, lumingon ito saglit. Bakit niyo po ginawa ‘yon? Ano? Tanong ni Elena. Bakit niyo po ako binigyan? Hindi naman po kayo nakautang sa akin. Napangiti si Elena ng mapait dahil mayroon akong anak na parang ikaw noon. At kung nasaan man siya ngayon, umaasa akong may tumutulong din sa kanya. Hindi nakasagot si Gino.

Tumango na lang ito at tumakbo palayo. Nanatili si Elena doon nakatingin sa papalayong anino ng bata. Ang kanyang isipan ay bumalik sa nakaraan sa araw na yon na hindi niya makakalimutan kahit kailan. 13 taong gulang ang kanyang anak nangyari ang lahat. Ang pangalan nito ay Miguel. Migi tawag niya rito.

Isang masayang bata puno ng buhay. Mahilig maglaro ng basketball sa kalye. Pero isang hapon nawala ito. Sinabi ng pulis na baka naligaw lang. Pero dumaan ang mga linggo, mga buwan, mga taon hindi na ito bumalik. Sinubukan ni Elena ang lahat. Nagpa-skill ng litrato, nag-report sa mga estasyon, nakiusap sa mga kaibigan. Pero walang nakakaalam kung nasaan si Miguel. Parang inilamon lang ng lupa.

At ngayon, sa tuwing nakakakita siya ng batang gaya ni Gino, pakiramdam niya ay nakikita niya si Miguel. Pero alam niya ring imposible na yon. Huminto ka. Kung gusto mong malaman ang katotohanan sa likod ng lahat, mag-subscribe para hindi ka makaligtaan ng mga susunod na pangyayari. Mahaba pa ang kwentong ito at sa bawat bahagi, may mga lihim na unti-unting lilitaw.

Kinabukasan, bumalik si Elena sa parehong lugar. Hindi niya sinasadya pero pakiramdam niya ay kailangan niyang bumalik. May parte sa kanya na umaasa na makita muli si Gino at nakita nga niya nakaupo si Gino sa ilalim ng isang puno natutulog pa. Ang supas mula kahapon ay katabi niya. Kalahati pa lang ang nakain. Lumapit si Elena ng dahan-dahan.

Tiningnan niya ang mukha ng bata. Kahit marumi, may kakaibang kapayapaan sa itsura nito habang natutulog. Gino tawag niya ng marahan. Nagising ang bata. Gulat na gulat. Agad itong tumayo at umatras. Sino po kayo? Ako si Elena. Ako yung nagbigay sao ng tinapay kahapon. Hindi mo ba ako naalala? Unti-unting lumiwanag ang mukha ni Gino.

Ah kayo po pala. Kumain ka na ba ngayong umaga? Tanong ni Elena. Umiling si Gino. Kinuha ni Elena ang dala niyang pack ng biskuit at iniabot sa bata. Ito. Kainin mo muna habang nag-uusap tayo. Tinanggap ni Gino ang biskuit at naupo muli sa ilalim ng puno. Si Elena ay naupo rin sa tabi niya pero may sapat na distansya para hindi ito mabigla.

Gino, matagal ka na bang narito sa kalye? Tanong ni Elena. Tumango si Gino. Mahigit tatlong taon na po. Tatlong taon? Gulat si Elena. Ilang taon ka na? 14 na po. Kinabahan si Elena. Ibig sabihin ling pa lang ang bata nang magsimula itong mamuhay sa kalye. Ano ang nangyari sa pamilya mo? Bumaba ang tingin ni Gino.

Matagal bago ito sumagot. Namatay po ang nanay ko noong bata pa ako. Ang tatay ko naman umalis na lang isang araw. Hindi na bumalik. Napapikit si Elena. Ang sakit ng kwentong iyon ay parang tumama sa kanya ng direkta. Wala ka bang kamag-anak, kapatid, lolo o lola? Umiling si Gino. Wala na po. O kung meron man, hindi ko po sila kilala.

Bakit hindi ka nagpunta sa YV o sa mga shelters? Napangiti si Gino ng mapait. Nasubukan ko na po pero hindi ko po gusto Ron. Sobrang dami pong tao at minsan may mga mas matanda na nananakit. Mas ligtas pa ako dito. Napabuntong hininga si Elena. Alam niyang may punto ang bata pero nakakadurog puso pa rin ang marinig. Gino sabi niya.

Kung gusto mo, pwede kitang dalhin sa bahay. May kwarto kaming bakante. Pwede kang tumira doon at tutulungan kita na makapagtapos ng pag-aaral. Napatigil si Gino sa pagkain. Tinignan niya si Elena ng matagal. Parang sinusubukan basahin kung totoo ba ang sinasabi nito. Bakit niyo po ako tutulungan? Hindi niyo naman po ako kilala.

Dahil eh napatigil si Elena. Hindi niya alam kung paano ipapaliwanag ng ayos. Dahil pakiramdam ko kailangan kong gawin ito. Baka ito ang paraan para mabayaran ko ang utang ko sa mundo. Utang? Nagtatakang tanong ni Gino. Tumango si Elena. Mayroon akong anak na nawala noong bata pa. Hindi ko na siya nakita muli at pakiramdam ko kung tutulong ako sa iba, baka may tumutulong din sa kanya.

Nanatiling tahimik si Gino. Bumaba ang tingin nito sa biskuwit na hawak. Pero hindi po ba kayo natatakot? Baka po ako’y magnakaw o gumawa ng masama. Umiling si Elena. Hindi. Nakikita ko sa mata mo na hindi ka ganon. Nakakilala ako ng mabubuting tao, Gino. At isa ka roon, pumatak ang luha sa pisngi ni Gino.

Pinunasan niya ito agad gamit ang likod ng kamay. Matagal na po akong hindi nakarinig ng ganyang salita. Hinawakan ni Elena ang balikat ng bata. Kung papayag ka, alagaan kita. Hindi bilang awa kundi bilang isang tao na may puso. Tumango si Gino umiiyak pa rin. Salamat po. Maraming salamat po. Ngunit sa isipan ni Elena, may bahagi na nagdududa hindi dahil sa bata kundi dahil sa sarili niya.

Alam niyang hindi ito si Miguel. Hindi possible. Pero bakit gann? Bakit pakiramdam niya ay may koneksyon silang dalawa? Dinala ni Elena si Gino sa kanyang bahay sa Quezon City. Isang simpleng bahay na dalawang palapag may maliit na hardin sa harap. Pagdating nila, sinalubong sila ng asawa ni Elena na si Ricardo.

Isang matandang lalaki na 46 anim na taong gulang, may bigote at seryosong mukha. Elena, sino yan? Tanong ni Ricardo. Turo kay Gino. Siya si Gino. Papatigilin ko muna siya dito. Sagot ni Elena. Kumunot ang noon ni Ricardo. Papatigilin. Elena. Hindi natin kaano-ano yan. Bakit mo dadalhin dito? Dahil walang ibang tutulong sa kanya.

Sagot ni Elena ng mahinahon pero matigas. Tignan mo siya, Ricardo. Bata pa ‘yan. Hindi mo ba siya kaawaan? Tumingin si Ricardo kay Guino. Nakita niya ang takot sa mga mata ng bata. Bumuntong hininga siya. Elena, alam mo kung gaano kahirap ang buhay natin. Paano natin siya pakakainin? Hahanap ako ng paraan, sagot ni Elena. Pero hindi ko siya pababayaan.

Kung ayaw mo, okay lang. Pero tatanggapin ko siya. Napailing si Ricardo. Alam niyang hindi niya mapipigilan ang asawa niya kapag nakapagdesisyon na ito. Si J, pero ikaw ang bahala sa kanya. Ngumiti si Elena. Salamat. Dinala niya si Gino sa isang kwartong nasa itaas. Isang maliit na silid na may kama, mesa at bintana.

Simple lang pero malinis. Dito ka muna matutulog. Sabi ni Elena. Mamaya ay bibigyan kita ng bagong damit at paalisin kita ng dumi. Okay. Tumango si Gino hindi pa rin makapaniwala sa nangyayari. Gino, sabi ni Elena bago lumabas. Alam kong bago to para sa’yo. Pero gusto ko lang sabihin na ligtas ka dito.

Hindi ka nag-iisa. Ngumiti si Gino ang mga mata ay basang-basa. Salamat po talaga. Lumabas si Elena at pumaroon sa kusina. Doon ay nakita niya si Ricardo na nakaupo sa mesa. Iniisip ang mga bagay-bagay. Elena, sabi ni Ricardo ng hindi tumitingin sa kanya. Alam ko kung bakit mo ginawa to. Ano? Tanong ni Elena. Dahil kay Miguel. Napatigil si Elena.

Matagal silang hindi nag-usap tungkol sa anak nila. Sobrang masakit. Ricardo. Hindi mo kailangang magpaliwanag. Sabi ni Ricardo. Naiintindihan kita. Pero Elena, alam mo namang hindi yan si Miguel. Huwag kang umasa. Alam ko, bulong ni Elena. Alam kong hindi siya si Miguel. Pero pakiramdam ko, kailangan kong gawin ito para sa sarili ko, para sa ala-ala niya. Tumango si Ricardo.

Hindi na siya nagsalita pa. Pero sa kanyang mga mata ay makikita ang sakit na dinala ng nakaraang mga taon. Ilang araw ang lumipas. Unti-unti ng nasasanay si Gino sa bagong buhay niya. Naliligo na siya araw-araw. Nakakakain ng tatlong beses at nakakapag-ayos na ng sarili. Pero kahit ganon, may bahagi pa rin sa kanya na takot.

Takot na baka isang araw ay sabihin ni Elena na hindi na siya pwedeng manatili. Isang gabi habang kumakain sila ng hapunan, nagsalita si Ricardo. Gino, sabi niya, “Anong plano mo sa buhay?” Napatigil si Gino sa pagkain. Plano po? Hindi ka naman pwedeng manatili lang dito ng walang ginagawa. Kailangan mong mag-aral o magtrabaho. Tumango si Gino.

Gusto ko pong mag-aral pero po hindi po ako nakapagtapos ng grade anim. Hindi po ako marunong magbasa ng maayos. Okay lang y sabi ni Elena. Ituturo ko sayo. Araw-araw magtuturo ako. Unti-unti matututunan mo. Mumiti si Gino. Talaga po. Hindi po kayo mapapagod. Hindi sagot ni Elena. Dahil alam kong kaya mo. Makikita mo at totoo nga.

Simula noon, tuwing umaga, nagtuturo si Elena kay Guino. Alphabet numbers, simple words. Mabagal ang progreso pero kitang-kita ang sipag ng bata. Tuwing gabi, nag-ensayo ito mag-isa sa kwarto. Binabasa ang mga lumang aklat na ibinigay ni Elena. Habang tumatagal, pakiramdam ni Elena ay may nabubuo sa pagitan nila.

Hindi lamang tulong kundi koneksyon. Parang may parte sa kanya na nagsasabing ito ang paraan para makaramdam muli ng buhay. Pero may mga pagkakataon na tila may kakaiba sa mga mata ni Gino. May mga sandaling parang alam niya ang mga bagay na hindi niya dapat alam. Mga lugar na hindi niya dapat narating. Mga salitang hindi niya dapat narinig.

Isang gabi, habang naglalakad sina Elena at Gino pauwi mula sa palengke, napadaan sila sa isang lumang bahay na nasusunog dati. Napatigil si Gino at tiningnan ang lugar. “Kilala mo ba yan?” tanong ni Elena. Tumango si Gino ng dahan-dahan. Nakatira po ako dito dati. Bago kami lumipat, napakunot ang noon ni Elena. dito pero sabi mo wala ka ng bahay po.

Sabi ni Gino, lumipat po kami bago ako maging palaboy. Pero naaalala ko pa po ang lugar na to. May kakaibang ala-ala ako dito. Anong ala-ala? Tanong ni Elena. Pero hindi na sumagot si Gino. Naglakad na lang ito paalis. Ang mukha ay malungkot. Kinabahan si Elena. May bahagi sa kanya na nagsasabing may hindi sinasabi si Gino.

May lihim na hindi niya alam. Ngunit hindi niya pinilit ang bata. Hinayaan niya itong maglakad pauwi ng tahimik. Kinagabihan hindi makatulog si Elena. Nakahiga siya sa tabi ni Ricardo na mahimbing na ang tulog. Pero ang isip niya ay gising na gising. Patuloy niyang naiisip ang reaksyon ni Gino kanina nang makita nila ang lumang bahay.

May kakaiba sa mga mata ng bata. Hindi takot, hindi lungkot, kundi parang pag-aalala. Parang may alam itong hindi niya dapat malaman. Bumangon si Elena at pumunta sa kusina. Kumuha siya ng tubig at naupo sa mesa. Pinagmasdan niya ang dilim sa labas ng bintana. Ang mga ilaw ng kalye ay kumikislap ng mahinang parang mga bituin na hindi umabot sa langit.

Miguel bulong niya sa sarili. Kung nasaan ka man, umaasa akong okay ka lang. Pero kahit anong pilit niya, hindi niya maiwasang isiping may koneksyon si Gino sa nakaraan niya. Hindi dahil sa mukha ng bata. Hindi rin dahil sa edad kundi dahil sa pakiramdam. Ang pakiramdam na parang may kulang na piraso ng puzla na kailangan niyang hanapin.

Kinaumagahan nang bumaba si Elena, nakita niya si Gino na nakaupo sa sala. Hawak ang isang lumang larawan na nakapatong sa mesa. Ang larawan ay si Miguel. Limang taong gulang pa lang ang anak niya roon. Nakangiti ng malaki. Hawak ang isang bola. Gino tawag ni Elena. Napalingon si Gino gulat na gulat. Agad niyang ibinaba ang larawan.

Pasensya na po. Hindi ko po sinasadyang hawakan. Lumapit si Elena at umupo sa tabi niya. Kinuha niya ang larawan at pinagmasdan ito. Walang problema. Anak ko ‘yan. Si Miguel. Gwapo po sabi ni Gino. Kamukha niyo po. Umiti si Elena ng mapait. Sabi nila. Pero mas kamukha niya ang tatay niya.

Nasaan na po siya ngayon? Tanong ni Gino. Napatigil si Elena. Tumingin siya kay Gino ng malalim. Nawala siya. 13 taong gulang pa lang siya noon. Hanggang ngayon hindi ko pa rin alam kung nasaan. Nawala. Kumunot ang noon ni Gino. Paano po? Hindi ko rin alam. Sagot ni Elena. Isang hapon, umalis siya para maglaro ng basketball sa plaza. Sabi niya, babalik siya bago maghapunan.

Pero hindi na siya bumalik. Hinanap ko siya kahit saan. Nagpunta ako sa mga kaibigan niya sa paaralan sa mga kapitbahay. Pero walang nakakaalam. Parang inilamon lang siya ng lupa. Bumaba ang tingin ni Gino. Masakit po siguro yun. Sobra bulong ni Elena. Hanggang ngayon umaasa pa rin akong babalik siya.

Pero alam kong kahit anong hintay ko, imposible na siguro. Bakit po? Tanong ni Gino dahil ang tagal na ng panahon. Sagot ni Elena. taon na Gino kung buhay pa siya dapat ay hiningi niya ang tulong ng pulis o ng sinumang tao dapat ay may nakakakilala sa kanya pero wala ni isang tao nanatiling tahimik si Gino. Tumingin siya sa larawan ni Miguel matagal siyang nakatitig doon parang sinusubukang alalahanin ang isang bagay na matagal ng nakalimutan.

“Ate Elena,” sabi niya ng dahan-dahan. Kung kung sakaling makita niyo siya ulit, ano pong sasabihin nyo? Napaisip si Elena. Siguro sasabihin ko sa kaniya na mahal na mahal ko siya. Na kahit anong mangyari hindi ko siya kailan man nilimutan. At handa akong tanggapin siya kahit ano pa ang nangyari sa kanya sa nakaraang mga taon.

Tumango si Gino pero sa kanyang mga mata ay may luha na unti-unting tumutulo. Gino, ayos ka lang ba? Tanong ni Elena. Nag-aalala. Tumango si Gino at pinunasan ng luha. Po, naalala ko lang po kasi ang nanay ko. Sana po narinig ko rin sa kanya ang mga salitang yan bago siya nawala. Hinawakan ni Elena ang kamay ng bata. Sigurado akong mahal ka ng nanay mo, Gino.

Kahit wala na siya, nandito pa rin ang pagmamahal niya sa puso mo. Ngumiti si Gino ng mapakla. Pero sa loob-loob niya, may isang lihim na hindi niya masabi. Isang lihim na mas mabigat kaysa sa lahat. Ilang linggo ang lumipas. Lalong sumaya si Gino sa bahay nina Elena. Natuto na siyang magbasa ng mas maayos. Nakakapagsulat na rin ng simpleng mga pangungusap.

Pero kahit ganon, may mga pagkakataon pa rin na parang may dala siyang mabigat na pasanin. Lalo na kapag mag-isa siya sa kwarto. Isang gabi habang natutulog si Elena, narinig niyang may kumakalusko sa labas ng kwarto. Bumangon siya at lumabas. Nakita niya si Gino na nakatayo sa sala. Nakatingin sa bintana.

Parang nag-isip ng malalim. Gino tawag niya. Bakit gising ka pa? Napalingon si Gino. Pasensya na po ate Elena. Hindi po ako makatulog. Lumapit si Elena. May problema ba? Umiling si Gino pero halata sa mukha niyang may gustong sabihin. Gino sabi ni Elena ng mahinahon. Kung may problema ka, pwede mo akong sabihan. Hindi kita husgahan.

Bumuntong hinina si Gino. Ate Elena, pwede po ba akong magtanong naman? Sagot ni Elena. Ano ‘yun? Paano niyo po nalaman na si Miguel ang anak niyo? Tanong ni Gino. Napakunot ang noon ni Elena. Ano ng ibig mong sabihin? Paano niyo po nalaman na siya nga talaga ang anak niyo? Ulit ni Gino. May birthmark po ba siya o may special sign? Napaisip si Elena. Mayroon.

May maliit na birthmk siya sa likod ng kanyang tenga. Kulay brown parang hugis ng dahon. Bakit mo natanong? Napalunok si Gino. Wala po. Curious lang po ako. Pero hindi kumbinsido si Elena. May kakaiba sa tanong ng bata. Gino, sigurado ka bang okay ka lang? Tumango si Gino. Po, babalik na po ako sa kwarto.

Pero bago pa ito tuluyang makaalis, hinawakan ni Elena ang braso nito. Gino, kung may alam ka, pakiusap, sabihin mo sa akin. Umiling si Gino. Wala po akong alam, Ate Elena. Matutulog na po ako. At tumalikod na ito, bumalik sa kwarto. Nanatiling nakatayo si Elena sa sala. Ang isip ay puno ng mga tanong. Bakit nagtatanong si Gino tungkol sa birthmk? Bakit parang may tinatago ito? Kinaumagahan, habang nagluluto si Elena ng almusal, dumating si Ricardo mula sa trabaho.

Nag-night shift ito bilang security guard sa isang mall. Pagod na pagod ang mukha nito pero may dala itong puting sobre. Elena, tawag niya. Sagot ni Elena habang naghahalo ng itlog. May dumating na sulat kanina sa bahay. Galing daw sa Taguig City Hall. Nakalagay doon ang pangalan mo. Kinuha ni Elena ang sobre at binuksan. Sa loob ay isang liham mula sa isang social worker.

Ang sulat ay nagsasabing may impormasyon daw tungkol sa isang batang nawawala noong taong 2,000 at lawa. Ang bata ayon ay nasa kusto din ng isang foster home sa Taguig at ang social worker ay nag-aalok ng pagkakataong makipag-ugnayan kung sakaling may kaugnayan ito sa kanilang kaso. Nanginig ang kamay ni Elena habang binabasa ang sulat. Ricardo, baka ito na.

Ano? Tanong ni Ricardo. Baka si Miguel na to. Bulong ni Elena. Ang tinig ay puno ng pag-asa at takot. Lumapit si Ricardo at binasa rin ang sulat. Elena, huwag kang mag-assume agad. Maraming nawawalang bata noon. Baka hindi yan si Miguel. Pero paano kung siya? Sabi ni Elena. Ang mga mata ay umiiyak na.

Paano kung nandoon siya, Ricardo? Paano kung bumalik na siya? Hinawakan ni Ricardo ang balikat ng asawa. Kung gusto mo puntahan natin. Pero handa ka na bang harapin ang kahit anong makita mo doon? Tumango si Elena kahit nanginig pa rin. Handa na ako. Pero sa likod nila sa itaas ng hagdan, nakikinig si Gino.

Ang kanyang mukha ay putla at ang mga mata ay puno ng takot. Bumaba siya ng dahan-dahan at lumapit sa kanila. Ate Elena, pwede po ba akong sumama? Napalingon si Elena. Gino, bakit? Gusto ko lang po,” sagot ni Gino. “Pakiramdam ko po, kailangan kong sumama.” Tumingin si Elena kay Ricardo. Tumango si Ricardo. “Sij, samahan mo na rin kami.

” At sa ganoong paraan, nagsimula ang isang paglalakbay na magbabago sa lahat ng kanilang buhay. Sumakay sila ng jeep papuntang Taguig. Ang biyahe ay tahimik. Si Elena ay nakatingin lang sa bintana, puno ng pag-asa at kaba. Si Ricardo naman ay nakahawak sa kamay ng asawa. Sinusubukang magbigay ng lakas. At si Gino ay nakaupo sa likod.

Ang mukha ay seryoso. Parang alam niyang may malaking kaganapan ang darating. Nang makarating sila sa Taguig City Hall, sinalubong sila ng isang babaeng social worker na nagangalang Ines Delgado. Matangkad ito. May salamin at mukha itong mabait. Lor Castillo, tanong niya. Tumango si Elena. Opo. Ako po si Elena Castilo. Ngumiti si Ema Delgado.

Pasok po kayo. Pag-usapan natin ang tungkol sa batang nawawala. Pumasok sila sa isang maliit na opisina. Naupo si Elena Ricardo atino sa harap mesa ni em Delgado. El Castillo simula ni em Delgado, no taong ating mayiulat sa amin na isang batang lalaki ang natagpuan sa kalsada ng Bonefacio Global City. Walang kasamang adult, walang le at parang nawala.

Dinala namin siya sa isang foster home at hanggang ngayon nandoon pa rin siya. Pero kamakailan lang, sinubukan niyang alalahanin ang kanyang nakaraan. At ang sabi niya galing daw siya sa Quezon City. Nanginig si Elena. Ano pong edad niya? Ngayon 26 na siya. Pero noong nahanap namin siya, 13 lang siya. Sumikip ang dibdib ni Elena.

Pwede ko po ba siyang makita? Tumango si Emma Delgado. Opo. Nandito siya ngayon. Hinihintay ko lang na dumating kayo bago ko siya pinapasok. Tumayo si Emma Delgado at lumabas. Ilang sandali lang ay bumalik siya kasama ang isang lalaki. Nang pumasok ang lalaki na patigil si Elena. Matangkad ito. Payat. May bigot. Ang mukha ay malayo na sa ala-ala niya.

Pero ang mga mata ang mga mata ay pamilyar. Miguel. Bulong ni Elena. Tumingin ang lalaki sa kanya. Kumunot ang noon nito. Sino po kayo? Lumapit si Elena. Ang mga kamay ay nanginginig. Anak ako ang nanay mo. Umiling ang lalaki. Ma’am, hindi ko po kayo kilala. Napaatras si Elena. Ang dibdib ay sumasakit. Wala kang maalala.

Kahit kaunti. Umiling ulit ang lalaki. Pasensya na po. Pero simula noong mahanap ako, wala na po akong maalala tungkol sa nakaraan ko. Ni pangalan ko hindi ko na alam. Napaluha si Elena. Pero ikaw si Miguel. Ikaw ang anak ko. Alam ko. Helris Castilo. Sabi ni Emel Delgado para masiguro.

Pwede ba nating tingnan kung may birthmk siya? Tumango si Elena. Sa likod ng tenga, parang hugis dahon. Tumingin si Emma Delgado sa lalaki. Pwede ba nating tignan? Tumango ang lalaki at inilantad ang likod ng kanyang tenga. Lumapit si Elena at tiningnan. Wala. Walang birthm. Napaatras si Elena. Ang mundo ay parang gumuho. Wala-wala. Hinawakan ni Ricardo ang asawa.

Elena, okay ka lang? Umiyak si Elena. Akala ko siya na. Akala ko bumalik na siya. Pasensya na po, sabi ng lalaki. Sana po mahanap niyo ang anak niyo. At lumabas na ang lalaki kasama si Emma Delgado. Naiwan sina Elena, Ricardo at Gino sa opisina. Umiiyak si Elena. Yakap ni Ricardo. Pero si Gino ay nakatingin lang sahig.

Ang mukha ay putla. Ate Elena. Bulong ni Gino. Pero hindi narinig ni Elena. Patuloy lang siyang umiiyak. Ate Elena. Ulit ni Gino. Mas malakas na. Napalingon si Elena. Ano Gino? Kailangan ko pong sabihin sa inyo ang totoo. Napakunot ang noon ni Elena. Anong totoo? Bumuntong hiningina si Gino.

Hinubad niya ang suot niyang kamiseta at itinuro ang likod ng kanyang tenga. At doon sa likod ng tenga ni Gino may isang maliit na birthmk. Kulay brown. Parang hugis ng dahon. Napatigil si Elena. Hindi siya makahinga. Gino. Ano ‘yan? Napaluha si Gino. Pasensya na po ate Elena. Pasensya na po talaga. Ano ng pasensya? Tanong ni Elena.

Ang tinig ay nag-iba na. Gino, ano ng ibig mong sabihin? Yumuko si Gino. Hindi po ako si Gino. Napatigil ang mundo ni Elena. Hindi ako si Gino Reyz. Ulit ng bata. Ang tinig ay nanginginig. Ang tunay kong pangalan ay Miguel Castillo. Nabitawan ni Elena ang hawak na bag bumagsak ito sa sahig ngunit wala siyang pakialam. Ang mga mata niya ay nakatuon lamang kay Gino o sa batang nagsasabing siya ay Miguel.

Ano na sinabi mo? Tanong ni Elena. Ang tinig ay halos pabulong. Umiiyak na si Gino. Ang buong katawan niya ay nanginginig. Ako po si Miguel. Ako po ang anak niyo. Napaatras si Elena. Hinawakan siya ni Ricardo sa braso pero parang wala rin siyang lakas. Hindi. Hindi kasi Miguel. Ang anak ko ay dapat dalim na ngayon. Ikaw ay 14 lang po ako. Putol ni Gino.

Alam ko po pero totoo po ang sinasabi ko. Ako po si Miguel. Gino. Tumigil ka na. Sabi ni Ricardo. Galit na galit. Hindi yan nakakatawa. Bakit mo ginagawa to? Hindi po ako nagbibiro. Sigaw ni Gino lumakas ang tinig. Toto po. Ako si Miguel. Anak niyo po ako. Lumapit si Elena kay Guino. Hinawakan niya ang mukha ng bata.

Pinagmasdan niya ng mabuti. Ang mga mata, ang ilong, ang hugis ng mukha. Kung ikaw si Miguel, bakit ka ganyan? Bakit ka pa ring bata? 13 years na ang nakalipas, Miguel. Dapat ay matanda ka na. Umiling si Gino, ang luha ay tuloy-tuloy na pumapatak. Hindi ko po alam. Alam ko lang po na ako si Miguel. Naalala ko po lahat.

Naalala ko po ang bahay natin sa Quezon City. Naalala ko po ang kwarto ko. Naalala ko po ang laruan ko. Yung toy robot na binili niyo sa akin noong birthday ko. Naalala ko po yung tindahan sa kanto na laging binibilhan natin ng fish ball. Naalala ko po kung paano kayo magluto ng adobo. Kung paano kayo kumanta tuwing naglalaba.

Tumigil ka, sigaw ni Elena. umiiyak na rin. “Tumigil ka, Gino. Hindi ka si Miguel?” “Hindi ka siya.” “Ako po siya,” ulit ni Gino at Elena hindi mama.” Napatigil si Elena. Ang salitang mama ay parang tumusok sa puso niya. “Mama!” ulit ni Gino nanginginig ang tinig. “Ako po si Miguel. Anak niyo po ako.

Hindi ko po alam kung bakit ganito. Hindi ko po alam kung bakit ako pa ring bata. Pero ako po siya. Maniwala po kayo. Napaupo si Elena sa sahig ng hihina. Hinawakan ni Ricardo ang asawa at tumingin kay Gino ng masama. Kung totoo yang sinasabi mo, bakit ngayon mo lang sinabi? Bakit mo kami niloko? Hindi ko po kayo niloloko.

Sagot ni Gino. Takot lang po ako. Alam ko pong hindi niyo ako paniniwalaan. Alam ko pong mag-isip kayo na baliw ako o sinungaling kaya hindi ko po sinabi agad. Pero bakit ngayon? Tanong ni Ricardo. Dahil nakita ko po ang birthmk. Sagot ni Gino. Nung una hindi ko po sigurado. Pero nang makita ko yung litrato ni Miguel, litrato ko at nang marinig ko po kayo na nagsasalita tungkol sa birthmk napagtanto ko na. Ako nga po talaga yun.

Tumayo si Elena. Tiningnan niya si Gino ng malalim. Kung ikaw si Miguel, sagutin mo to. Anong nangyari sao nung araw na nawala ka? Napalunok si Gino. Naglalaro po ako ng basketball sa plaza. Tapos po may lumapit sa akin na lalaki. Sabi niya may gusto raw siyang ipakita sa akin. Sumunod po ako.

Dinala niya ako sa isang kotse. Pagkatapos wala na po akong maalala. Wala. Tanong ni Elena. Wala po sabi ni Gino. Ang susunod ko pong naalala nasa ospital na ako. Pero wala akong kakilala. Wala akong mahanap na pamilya. Parang lahat ng ala-ala ko ay nalimutan ko na. Hindi ko po maaalala kung sino ako, kung saan ako nakatira, kung sino ang mga magulang ko.

Pero sabi mo, naalala mo kami, sabi ni Ricardo. Po, sagot ni Gino. Bumalik po ang ala-ala ko ng unti-unti. Noong una parang mga panaginip lang tapos habang tumatagal mas lumilinaw hanggang sa naaalala ko na ang lahat. Pero ang hindi ko po maintindihan bakit ako pa ring bata? Dapat matanda na ako pero parang tumigil ang panahon sa akin.

Napaatras si Elena. Hinawakan niya ang ulo niya. Hindi ko maintindihan. Hindi ko Elena. Sabi ni Ricardo mas kalmado na. Pag-isipan mo muna. Baka nalilito lang ong bata. Hindi po ako nalilito, giip ni Gino. Totoo po lahat ng sinasabi ko. Tumingin si Elena kay Gino. Nakita niya ang desperasyon sa mga mata ng bata.

Ang takot, ang pag-asa. At sa loob-loob niya may parte na nagsasabing baka baka totoo nga. Gino sabi ni Elena ng mahinahon. Kung totoo ‘yan, bakit ka bumalik? Bakit mo kami hinanap? Umiling si Gino. Hindi ko po kayo hinanak. Nagkataon lang po. Noong nakita ko po kayo sa Rocas Boulevard, hindi ko pa po kayo nakilala.

Pero nang makita ko po ‘yung mukha niyo, may pakiramdam akong pamilyar kayo. Kaya sumunod po ako sa inyo. At habang tumatagal, mas lumalakas yung pakiramdam. Hanggang sa naaalala ko na kung sino kayo. Bakit hindi mo agad sinabi? Tanong ni Elena. Takot po ako. Ulit ni Gino. Takot po akong tanggihan niyo ako. Takot po akong sabihin niyong hindi ako ang anak niyo.

Kaya nagpanggap na lang po ako na iba ako. Pero ngayong nakita ko na yung lalaking akala niyo ay ako. Napagtanto ko na. Kailangan ko ng sabihin ang totoo. Nanatiling tahimik si Elena. Ang isip niya ay gulo na gulo. Paano ito posible? Paano mangyayari na ang anak niyang dapat ay matanda na ay nananatiling bata pa rin? Elena, sabi ni Ricardo, kailangan nating isipin to ng maayos.

Baka may nagsisinungaling dito. Pero bago pa makasagot si Elena, bumukas ang pinto at pumasok si Emma Delgado. Castilo, okay lang po ba kayo? Narinig ko po ang mga sigaw. Tumingin si Elena kay Emma Delgado. Elta Delgado, pwede bang magtanong? Opo, sagot ni Emma Delgado. Meron ba kayong records tungkol sa ibang batang nawawala noong 2,000 at? Bukod sa lalaking ipinakita niyo kanina, nag-isip si Emma Delgado.

Marami po, LR Castilo. Pero bakit po? Dahil eh. Tumingin si Elena kay Gino dahil pakiramdam ko may mali sa lahat ng ito. Lumapit si Em Delgado at tumingin din kay Gino. Bakit? May problema po ba sa batang ito? Umiling si Elena. Wala. Pero pwede ba nating i-check ang background niya? Pwede ba nating alamin kung sino talaga siya? Tumango si Emma Delgado.

Opo. Pero kakailanganin po natin ng Nest para masiguro. A test? Tanong ni Ricardo. Opo, sagot ni Emma Delgado. Para malaman natin kung may blood relation nga kayo. Tumango si Elena. CJ, gawin natin yan. At mula noon, nagsimula ang proseso. Kinunan ng dugo si Elena at si Gino. Sinabi ni Mes Delgado na kakailanganin ng ilang linggo bago lumabas ang resulta.

Habang hinihintay ang resulta, bumalik sila sa bahay. Pero ang atmosfera ay nag-iba na. Hindi na tulad ng dati na masaya at payapa. Ngayon, puno ng tensyon. Puno ng mga tanong na walang sagot. Si Gino ay hindi na masyadong lumalabas ng kwarto. Nananatili lang siya roon. Nakatingin sa bintana. Nag-isip. Si Elena naman ay palaging nag-aalala.

Lagi siyang nakatingin kay Gino. Sinusubukang hanapin ang katotohanan sa mukha ng bata. Isang gabi habang kumakain sila ng hapunan, nagsalita si Ricardo. Elena, ano ng plano mo kung totoo yung sinabi ni Gino? Napatigil si Elena sa pagkain. Ano ng ibig mong sabihin? Kung totoo na siya, si Miguel, ano ng gagawin mo? Ulit ni Ricardo. Napaisip si Elena.

Tatanggapin ko siya. Syempre anak ko siya. Pero paano mo ipapaliwanag yung edad niya? Tanong ni Ricardo. Kung totoo man na siya si Miguel, bakit siya pa ring bata? Paano yan nangyari? Umiling si Elena. Hindi ko alam, Ricardo. Pero kung siya talaga si Miguel, hahanapin ko ang sagot. Kahit ano pang mangyari. Tumango si Ricardo.

Pero sa kanyang mga mata ay makikita ang takot. Takot sa kung ano ang maaaring matuklasan nila. Ilang linggo ang lumipas. Minsan pumupunta si Elena sa social services para itanong ang tungkol sa resulta. Pero lagi lang sinasabi ni Eh Delgado na kailangan pang maghintay. Habang naghihintay, sinubukan ni Elena na makipag-usap kay Gino.

Nais niyang malaman ang lahat ng ala-ala ng bata. Nais niyang makita kung totoo ba ang sinasabi nito. Isang hapon, naupo sila sa Hardin. Si Elena at si Gino tanging silang dalawa lang. Gino simula ni Elena, gusto kong malaman ang lahat. Kung totoo man na ikaw si Miguel, kailangan kong malaman kung ano n nangyari sao. Tumango si Gino.

Ano pong gusto ninyong malaman? Lahat sagot ni Elena. Simula sa araw na nawala ka. Anong nangyari? Saan ka dinala? Bakit hindi ka nakatakas? Bumuntong hininga si Gino. Naalala ko po dinala ako sa isang lugar na malayo. Parang waruse. Maraming bata roon. Lahat kami ay kinidnap. Napasinghap si Elena. Kinidnap. Sino ang kumuha sa inyo? Hindi ko po alam kung sino. Sagot ni Gino.

Mga lalaki. Matatanda. Sila po ang nag-aalaga sa amin pero hindi kami pinalabas. Lagi kaming naka-lock sa loob. Bakit? Tanong ni Elena. Ang tinig ay nanginginig. Hindi ko po alam. Sagot ni Gino. Pero may narinig po akong usapan. Sabi nila, gagamitin daw po kami para sa isang experiment. Pero hindi ko po maintindihan kung anong ibig sabihin. Napaiyak si Elena.

experiment? Anong klaseng experiment? Umiling si Gino. Hindi ko po sigurado pero pinainom po nila kami ng mga gamot araw-araw. Tapos minsan dinadalhan nila kami sa isang kwarto na puno ng mga makina. Doon sinasaksak nila kami ng mga karayom. Masakit po. Sobrang sakit. Hinawakan ni Elena ang kamay ni Gino.

Anak, pasensya na. Pasensya na kung hindi kita naprotektahan. Hindi niyo po kasalanan, sabi ni Gino. Hindi niyo naman po alam na mangyayari yon. Pero kung bantayan lang kita ng mabuti, mama. Putol ni Gino. Napatigil siya. Unang beses niyang tawagin si Elena ng ganon simula noong umamin siya. Wala na pong silbi ang pagsisisi.

Nangyari na po. Ang importante ngayon. Nandito na po ako. Napaiyak si Elena. Nyakap niya si Gino ng mahigpit. Kung ikaw man talaga si Miguel, nangako ako sa sarili ko na hindi na kita pababayaan. Hindi na. Niyakap din ni Gino si Elena. At sa sandaling iyon, pakiramdam nila ay parang bumalik ang nawalang koneksyon.

Parang may nag-ugnay sa kanilang dalawa na lampas sa pisikal na katotohanan. Pero sa loob ng bahay, nakikinig si Ricardo mula sa bintana. Ang mukha niya ay puno ng pag-aalinlangan. Hindi siya kumbinsido. Hindi pa. Ilang araw pa ang lumipas bago dumating ang resulta. Isang umaga tumunog ang telepono.

Si Emel Delgado ang tumatawag. Eles Castillo sabi niya. Nandito na po ang resulta ng an test. Napatigil si Elena. Nanginig ang kamay niya habang hawak ang telepono. Ano po ang resulta? Sandaling katahimikan. Elres Castillo sabi nied Delgado, ang tinig ay seryoso. Kailangan niyong pumunta dito. Kailangan nating pag-usapan ito ng personal.

Bakit? Tanong ni Elena. Ano pong nakita ninyo? Pumunta na lang po kayo, sagot ni Emma Delgado. Mas mabuti kung personal. At binabaan ni Enes Delgado ang telepono. Nanatili si Elena doon nakatingin sa kawalan. Ang puso niya ay kumakabog ng malakas. May bahagi sa kanya na takot sa kung ano ang maririnig niya.

Pero may parte rin na umaasa. Elena, ano ng sabi? Tanong ni Ricardo na papalapit. Kailangan daw nating puntahan sila. Sagot ni Elena. May resulta na. Tumango si Ricardo. Tara na. Samahan natin si Gino. Tinawag nila si Gino at nagsimula silang maghanda. Pero habang naghahanda, may nararamdaman si Elena na kakaiba. Parang may darating na malaking pagbabago.

Parang ang mundo niya ay mababago na naman. Nang makarating sila sa social services, sinalubong sila ni Emma Delgado. Ang mukha nito ay seryoso pero may bahid ng pagtataka. Le Castilo, Castilo, Gino bati niya. Pasok po kayo. Pumasok sila sa opisina. Naupo silang tatlo sa harap ni Emma Delgado.

Kinuha nito ang isang folder at binuksan. Elr Castillo simula ni em Delgado, nakuha na po namin ang resulta ng an test. Ano po? Tanong ni Elena hindi makahinga. Tumingin si Emma Delgado sa papel. Ayon sa resulta, si Gino ay may si pun si% match sa yan ninyo. Napatigil ang mundo ni Elena. Ano? Bulong niya. Ibig sabihin po sabi ni MS Delgado, siya nga po ang anak ninyo.

Napaiyak si Elena. Tinapan niya ang mukha niya gamit ang mga kamay. Totoo totoo pala. Hinawakan ni Ricardo ang balikat ng asawa pero kahit siya ay namumutla. Pero paano? Paano siya pa ring bata? Umiling si Emma Delgado. Yan po ang hindi ko maintindihan. Ayon sa records, si Miguel Castilo ay dapat 26 na ngayon.

Pero ang batang ito ay 14 lang. Imposible yan sa normal na sitwasyon. Ano pong ibig sabihin? Tanong ni Ricardo. Ibig sabihin, sabi ni E Delgado, may nangyari sa batang ito na hindi natin maintindihan. May dahilan kung bakit siya pa ring bata kahit na ang edad niya ay dapat malaki na. Tumingin si Elena kay Gino. Ang bata ay tahimik lang nakatingin sa sahig.

Gino tawag ni Elena. Napalingon si Gino. Ang mga mata niya ay basang-basa. Ikaw nga si Miguel sabi ni Elena. Umiiyak. Ikaw ang anak ko. Tumango si Gino. Opo, mama. At tumayo si Elena at niyakap si Gino ng mahigpit. Pasensya na anak. Pasensya na kung hindi kita nakilala agad. Pasensya na kung natagalan akong maniwala.

Okay lang po, Mama. Sabi ni Gino. Umiiyak din. Nandito na po ako. Hindi na po ako mawawala. Pero sa isipan ni Ricardo, may mga tanong pa ring nananatili. Kung totoo na, ito, si Miguel. Ano ang dahilan kung bakit siya pa ring bata? Ano ang nangyari sa kanya sa loob ng ling taon? At higit sa lahat, sino ang mga taong kumuha sa kanya? Ilang oras silang nanatili sa opisina ni Emma Delgado.

Ang social worker ay nag-explain ng mga legal procedures na kailangan nilang gawin para ma-update ang records ni Miguel. Pero kahit anong paliwanag, ang tanong na sumasagi sa isip ni Elena ay hindi pa rin nasasagot. Paano? Paano posibleng ang anak niyang dapat 26 na ay nananatiling 14 pa rin? Habang naglalakad sila pauwi, tahimik si Miguel.

Hindi na niya ginagamit ang pangalang Gino. Sinabi niyang ayaw na niyang gamitin yon. Iyon ay pangalan ng ibang tao. Siya ay Miguel. At kailangan niyang bumalik sa pagkatao niya. Pero sa loob-loob ni Miguel, may takot pa rin. Takot na baka may iba pang katotohanan na kailangan niyang harapin. Takot na baka hindi siya tanggapin ang mundo dahil sa kakaiba niyang sitwasyon.

Nang makarating sila sa bahay, agad pumunta si Elena sa sala at naupo. Hinawakan ni Ricardo ang kamay niya. Elena, sabi niya, alam kong gulong-gulo ka pa, pero kailangan nating maging matatag para kay Miguel. Tumango si Elena. Kailangan natin siyang protektahan. Pero Ricardo, paano natin siya poprotektahan kung hindi natin alam kung ano ang nangyari sa kanya? Kailangan nating alamin, sagot ni Ricardo.

Kailangan nating bumalik sa simula. Sa warehouse na sinasabi niya, doon nagsimula ang lahat. Napalingon si Elena kay Miguel na nakaupo sa sofa. Nakatingin sa kawalan. Miguel, tawag niya. Napalingon si Miguel. Opo, mama. Anak, kailangan naming malaman ang eksaktong lugar kung saan ka dinala noon.

Naalala mo pa ba? Nag-isip si Miguel. Hindi ko po sigurado, mama. Bata pa po ako noon at malabo po ang ala-ala ko. Pero alam ko pong malayo. Parang probinsya. Probinsya? Tanong ni Ricardo. Saan? Hindi ko po alam. Sagot ni Miguel. Pero naalala ko po na may mga puno sa paligid. Maraming puno at may ilog din na malapit. May iba ka pang naalala.

Tanong ni Elena. Napapikit si Miguel. Sinusubukang balikan ng nakaraan. May may isang lalaking laging dumadating. Matanda na po siya. May buhok na puti. Tawag nila sa kanya ay doctor. Doctor? Kumulot ang noon ni Elena. Doktor siya. Tumango si Miguel. Opo. Siya po yung nag-uutos sa kanila na bigyan kami ng mga gamot.

Siya rin po yung nag-check sa amin tuwing may nangyayaring kakaiba. Kakaiba? Tanong ni Ricardo. Ano ng kakaiba? Napalunok si Miguel. May mga batang bigla na lang po hindi gumagalaw. Parang natutulog pero hindi nagigising. May mga batang bigla na lang tumatanda ng mabilis. Isang linggo pa lang mukha ng matanda. At may mga batang namatay.

Napasinghap si Elena. Namatay. Tumango si Miguel. Ang luha ay pumapatak na. Opo. Marami po. Nakita ko po sila. Kinukuha po nila ang mga katawan at dinadalang palabas. Hindi na po bumabalik. Hinawakan ni Elena ang anak niya. Miguel, pasensya na. Pasensya na kung kailangan mong alalahanin ang mga yan.

Okay lang po, mama. Sabi ni Miguel. Gusto ko pong matulungan kayo. Gusto ko pong malaman kung sino ang gumawa nito sa akin. Tumango si Ricardo. Miguel, kailangan nating mag-report sa pulis. Kailangan nating sabihin sa kanila ang lahat. Pero umiling si Miguel. Papa, hindi po maganda yan. Bakit? Tanong ni Ricardo.

Dahil mayroon po silang koneksyon sa pulis. Sagot ni Miguel. Naalala ko po may isang pulis na dumarating noon. Nakikipag-usap siya sa doctor at tawag nila sa kanya ay chief. Napatingin sina Elena at Ricardo sa isa’t isa. Kung totoo ang sinasabi ni Miguel, ibig sabihin ay may kasabwat ang mga kidnapper sa loob ng kapulisan. Kung ganun sabi ni Elena, ano ng gagawin natin? Kailangan nating magtiwala sa tamang tao. Sagot ni Ricardo.

May kilala ako, Sandvie. Matagal ko ng kaibigan. Pwede nating lapitan. Tumango si Elena. Si J. Pero kailangan nating mag-ingat. Ayokong mapahamak si Miguel. Hindi ko hahayaang mapahamak siya. Sabi ni Ricardo. Pangako ko yan. Kinabukasan, pumunta si Ricardo sa Gier headquarters. Doon ay nakilala niya ang kaibigan niyang si Agent Morales, isang matandang lalaki na may mahigit 30 taon sa serbisyo.

Ricardo, bati ni Agent Morales. Matagal na tayong hindi nagkita. Ano ng kailangan mo? Naupo si Ricardo at sinimulang ikwento ang lahat. Ang tungkol kay Miguel, ang tungkol sa warehouse, ang tungkol sa doctor at sa chief na pulis. Habang nakikinig si Agent Morales, lumalalim ang kunot sa kanyang noo. Ricardo, alam mo ba kung gaano kalaki ang sinasabi mo? Alam ko, sagot ni Ricardo.

Kaya nga kailangan ko ng tulong mo. Kung totoo ang lahat ng ito, maraming buhay ang nasa panganib. Tumango si Agent Morales. Okay. Tutulungan kita. Pero kailangan kong makausap muna si Miguel. Kailangan kong marinig mula sa kanya mismo. Sige sagot ni Ricardo. Dadalhin ko siya bukas. Kinabukasan, dinala ni Ricardo si Miguel Sage.

Kasama nila si Elena na ayaw iwanan ng anak. Nang makarating sila, sinalubong sila ni Agent Morales sa isang pribadong kwarto. Miguel, bati niya. Ako si Agent Morales. Nandito ako para tulungan ka. Tumango si Miguel. Salamat po, Miguel. Sabi ni Agent Morales. Kailangan kong malaman ang lahat. Simula sa simula, “Handa ka na ba?” Tumango si Miguel at nagsimula siyang magkwento.

Ang kwento ni Miguel ay mas detalyado ngayon. Sinabi niya kung paano siya dinala sa warehouse, kung paano siya iniwan doon kasama ang ibang mga bata. Sinabi niya kung paano sila binibigyan ng mga gamot araw-araw. Paano sila sinasaksak ng mga karayom? Paano nila nakikita ang ibang mga bata na unti-unting nawawalan ng buhay? Miguel, tanong ni Agent Morales.

Naalala mo ba kung gaano karaming bata ang nandoon? Nag-isip si Miguel. Siguro po mga 20. Pero hindi ko po lahat nakikilala kasi hindi kami pinaghahalo-halo. Naalala mo ba ang kahit isa sa kanila? Tanong ni Agent Morales. Tumango si Miguel. May isang babae po. Halos kasing tanda ko. Ang pangalan niya ay Anna. Siya po ang mabait sa akin.

Siya po yung laging tumutulong sa akin kapag sakit na sakit na ako dahil sa mga gamot. Anong nangyari kay Anna? Tanong ni Agent Morales. Bumaba ang tingin ni Miguel. Nawala po siya isang araw. Kinuha po siya ng mga lalaki. Hindi na po siya bumalik. Naalala mo pa ba kung kailan yun? Tanong ni Agent Morales. Hindi po sigurado. Sagot ni Miguel.

Pero pakiramdam ko ilang buwan bago ako makawala. Paano ka nakawala? Tanong ni Agent Morales. Napalunok si Miguel. Isang gabi po may nangyari. May sunog. Hindi ko po alam kung paano nagsimula pero bigla na lang may usok sa loob ng warehouse. Nagkagulo po ang mga tao. Tumakbo sila palabas. Sumunod po ako.

Tumakbo ako hanggang sa makalayo ako. Saan ka pumunta? Tanong ni Agent Morales. Naglakad po ako ng napakatagal. Sagot ni Miguel. Hanggang sa nakaabot ako sa isang kalsada. Doon po ako nakasakay ng truck. Dinala po niya ako sa Maynila. Pero nang ibaba niya ako, nawala na po ang ala-ala ko. Hindi ko na po alam kung sino ako. Hanggang kailan ka nawalan ng ala-ala? Tanong ni Agent Morales.

Hanggang kailan po ako nakilala ni mama? Sagot ni Miguel tumingin kay Elena. Unti-unti pong bumalik ang mga ala-ala ko. Pero hindi pa rin po kumpleto. Tumango si Agent Morales. Miguel, naiintindihan ko na mahirap para sao ang lahat ng ito. Pero kailangan kong malaman kung may iba ka pang maalala tungkol sa lugar.

Kahit maliit na detalye lang. Nag-isip si Miguel. May naalala po ako. May isang tindahan na malapit sa warehouse. Laging pumupunta roon ang mga lalaki para bumili ng sigarilyo. Nakita ko po sa labas ng tindahan may karatula. Nakalagay doon sa Risari store ni Aling Bebang, San Rafael, Bulacan. Napatingin si Agent Morales, San Rafael, Bulacan. Tumango si Miguel.

Opo. Yun po ang naalala ko. Tumayo si Agent Morales. Okay. Ito na ang simula. Magsisimula akong mag-imbest. Pero Ricardo, Elena, kailangan niyong mag-ingat. Kung totoo ang sinasabi ni Miguel na may kasabwat sila sa pulis, ibig sabihin ay delikado kayo. Ano dapat naming gawin? Tanong ni Elena. Huwag kayong magsasalita sa kahit sino tungkol dito,” sagot ni Agent Morales.

Huwag kayong magtitiwala sa kahit sino maliban sa akin. At higit sa lahat, bantayan niyo si Miguel. Hindi natin alam kung sino ang mga taong to at kung ano pa ang kaya nilang gawin.” Tumango sina Elena at Ricardo. Alam nilang seryoso ang sitwasyon. Bumalik sila sa bahay na may mabigat na damdamin.

Pero kahit ganun, may bahagi sa kanila na umaasa. Umaasa na sa wakas makakakuha na sila ng hustisya pero ang hindi nila alam may nanonood sa kanila. Malapit sa bahay, nakatago sa loob ng itim na sasakyan, may isang lalaki na may hawak na binoculars. Pinagmamasdan niya ang bahay nina Elena. Kinuha niya ang cellphone at tumawag. “Boss,” sabi niya, “Nakita ko na sila.

” “Sigurado ka?” tanong ng boses sa kabilang linya. “Opo,” sagot ng lalaki. Ang bata ay kasama nila. Mukhang naaalala na niya. Sandaling katahimikan. Okay. Sabi ng boses. Bantayan mo sila. Pag-aralan mo ang galaw nila. At kapag nakita mo ang pagkakataon, kunin mo ang bata. Opo, boss. Sagot ng lalaki. At binaba na ang tawag. Sa loob ng bahay.

Hindi alam ni Miguel na malapit na siyang makaharap muli ang mga taong nagdulot ng lahat ng sakit sa kanya. Isang linggo ang lumipas. Tahimik ang lahat. Si Miguel ay nagsimulang bumalik sa normal na buhay. Nag-aaral siya sa bahay kasama si Elena. Naglalaro siya sa Hardin kasama si Ricardo.

Pakiramdam niya unti-unti ng gumagaan ang kanyang buhay. Pero isang hapon habang naglalaro si Miguel sa Hardin, napansin niya ang isang sasakyan na nakaparada sa tapat ng bahay. Itim ang sasakyan, may tinted windows at nakatingin ito sa direksyon niya. Nakaramdam si Miguel ng takot. Pumasok siya agad sa bahay. Mama, sigaw niya. Lumabas si Elena mula sa kusina.

Anong nangyari anak? May sasakyan po sa labas. Sabi ni Miguel nanginginig. Nakatingin po sa akin. Lumapit si Elena sa bintana at tumingin. Pero nang tignan niya, wala ng sasakyan. Wala ng kahit ano. Miguel, sabi ni Elena. Wala ng sasakyan. Pero nandoon po kanina giit ni Miguel. Nakita ko po.

Hinawakan ni Elena ang balikat ng anak. Miguel, baka napagod ka lang. Halika, magpahinga ka muna. Pero hindi kumbinsido si Miguel. Alam niyang nakita niya ang sasakyan at alam niyang may mali. Kinagabihan, habang natutulog na ang lahat, nagising si Miguel dahil sa isang ingay. Bumangon siya at lumapit sa bintana. Tumingin siya sa labas.

at nakita niya ang parehong sasakyan. Nakaparada na naman ito sa tapat ng bahay. Pero ngayon may lalaking bumaba mula sa sasakyan. Naglakad ito papalapit sa gate. Napatakbo si Miguel sa kwarto ng mga magulang niya. Mama, papa, sigaw niya. Nagising sina Elena at Ricardo. Anong nangyari? Tanong ni Ricardo.

May tao po sa labas. Sabi ni Miguel. Papasok na po. Tumayo agad si Ricardo at kinuha ang isang bakal na pamalo na nakapatong sa tabi ng kama. Bumaba siya at pumunta sa pinto. Si Elena naman ay niyakap si Miguel. Sinusubukang pakalmahin. Pero nang tingnan ni Ricardo sa bintana, wala ng tao. Wala ng sasakyan.

Bumalik si Ricardo sa kwarto. Wala ng tao, Miguel. Sigurado ka bang may nakita ka? Tumango si Miguel. Umiiyak na. Sigurado po ako papa. May tao po talaga. Napatingin sina Elena at Ricardo sa isa’t isa. May bahagi sa kanila na naniniwala kay Miguel. Pero may parte rin na nag-aalinlangan. Ricardo, sabi ni Elena.

Tawagan natin si Agent Morales. Tumango si Ricardo. Kinuha niya ang cellphone at tumawag. Pero walang sumasagot. Wala siyang sagot. Sabi ni Ricardo. Subukan mo ulit. Sabi ni Elena. Sinubukan ni Ricardo pero wala pa rin. Ilang beses niyang tinawagan si Agent Morales pero walang sumasagot. Elena, sabi ni Ricardo. May mali. Nakaramdam si Elena ng kaba.

Ano ibig mong sabihin? Kung hindi sumasagot si Agent Morales, sabi ni Ricardo, ibig sabihin may nangyari sa kanya. O alam na nila na nakipag-ugnayan tayo sa kanya. Sumikip ang dibdib ni Elena. Ricardo, paano natin poprotektahan si Miguel? Tumingin si Ricardo sa anak nila. Ang mukha ni Miguel ay puno ng takot. Kailangan nating umalis dito.

Kailangan nating magtago. Saan? Tanong ni Elena. Kahit saan? Sagot ni Ricardo. Basta malayo. Basta ligtas. At mula noon nagsimula ang kanilang pagtakas. Nag-impake sila ng mga gamit. Ilang damit. kaunting pagkain at pera na sapat para makaalis. Pero habang nag-impake sila, hindi nila alam na ang mga taong humahanap kay Miguel ay mas malapit na kaysa sa inaakala nila.

Hating gabi na nang matapos silang mag-impeke. Tahimik ang paligid. Tanging tunog lang ng mga sasakyan sa kalye ang maririnig. Handa na ba kayong dalawa? Tanong ni Ricardo. Hawak ang isang maleta. Tumango si Elena. Yakap-yakap si Miguel. Tara na. Bago pa tayo mahuli. Pero bago pa sila makalabas ng pinto, may kumato. Tatlong beses, malakas. Parang sinasadya.

Natigilan silang tatlo. Sino yun? Bulong ni Elena. Lumapit si Ricardo sa bintana at tumingin. Nakita niya ang tatlong lalaki sa labas. Nakaitim ang damit at isa sa kanila ay may hawak na baril. Elena. Bulong ni Ricardo. Nanginginig ang tinig. Nandito na sila. Napaatras si Elena mas hinigpitan ang yakap kay Miguel.

Paano tayo makakatakas? Sa likod? Sabi ni Ricardo, “May gate doon. Pwede tayong tumakas.” Pero bago pa sila makagalaw, bumukas ang pinto. Hindi ito naka-lock. Nakalimutan nila. Pumasok ang tatlong lalaki. Ang una ay matangkad, may peklat sa mukha. Ang pangalawa ay mataba, may hawak na flashlight.

At ang pangatlo ay isang matandang lalaki na may puting buhok. Ang doctor. Napatingin si Miguel sa matandang lalaki. Ang mga mata niya ay nanlaki sa takot. Ikaw R. Ngumiti ang doctor. Matagal na tayong hindi nagkita, Miguel. O dapat bang sabihin ko? Subject 0 pito. Napaatras si Elena. Sino ka? Ano ng kailangan mo? Tumingin ang dokor kay Elena.

Ako ang taong nag-alaga sa anak mo sa loob ng taon. Ako ang dahilan kung bakit siya buhay pa at ako ang dahilan kung bakit siya pa ring bata. Ano n ginawa mo sa kanya? Sigaw ni Ricardo. Ngumiti ang doctor. Ginawa ko siyang perpekto. Ginawa ko siyang hindi tumatanda. Ginawa ko siyang immortal. Napasinghap si Elena. immortal. Tumango ang doctor.

Ang eksperimento ay tagumpay. Si Miguel ay isa sa mga batang nakaligtas. Ang kanyang katawan ay tumigil sa pag-edad. Siya ay nananatiling bata at mananatiling ganyan habang buhay. Bakit? Tanong ni Elena. Umiiyak. Bakit mo ginawa yan sa kanya? Para sa siyensya. Sagot ng doctor. Para sa kinabukasan, para sa mundo na hindi na kailangang matakot sa kamatayan.

Pero winasak mo ang buhay niya, sigaw ni Elena. Winasak mo ang pamilya namin. Umiling ang doctor. Hindi. Binigyan ko siya ng regalo. At ngayon kailangan kong ibalik siya. Kailangan kong ituloy ang eksperimento. Lumapit ang dalawang lalaki kay Miguel. Pero humarang si Ricardo. Hindi ko siya ibibigay sa inyo.

Pero walang ginawa ang doctor kundi tumawa. Hindi mo ako mapipigilan, Ricardo. Dumating kami dito dahil alam naming nandito ang batang yan. At ngayong nakita namin siya, hindi na siya makakatakas. Hinawakan ng matangkad na lalaki si Ricardo at itinulak. Bumagsak si Ricardo sa sahig. Lumapit ang mataba kay Elena at sinubukang agawin si Miguel.

Huwag sigaw ni Miguel. Mama. Pero hinila siya ng mataba. Pilit na binabaklas ang mga kamay ni Elena. At kahit gaano siya kumapit, hindi siya malakas. Nawala ang hawak niya. Miguel sigaw ni Elena. Umiiyak. Dinala ng mga lalaki si Miguel palabas ng bahay. Sumunod ang doktor ngumingiti pa rin. Salamat sa pag-aalaga, L Castillo.

Pero kailangan ko na siyang ibalik. May kailangan pa akong gawin.” Hindi sigaw ni Elena. Tumayo siya at sinubukang humabol. Pero hinawakan siya ni Ricardo. Pigil ang sariling luha. Elena, delikado, bulong ni Ricardo. May baril sila. At sa harap nila nakita nilang isinakay si Miguel sa itim na sasakyan. Sumakay ang mga lalaki.

Sumakay ang doktor. At umalis ang sasakyan. Tumatagal ang ingay ng makina hanggang sa tuluyang nawala sa dilim ng gabi. Nanatili sina Elena at Ricardo sa tapat ng bahay. Nakaluhod, umiiyak. Ang tanging anak na matagal nilang hinanap ay nawala na naman. Pero sa loob ng sasakyan, nakatingin si Miguel sa likod.

Nakita niya ang mga magulang niyang umiiyak at sa loob-loob niya, nangako siya. Babalik ako, mama. Papa. pangako ko. Pero ang tanong ay paano? Paano siya babalik kung ang mga taong kumuha sa kanya ay mas malakas? Paano siya babalik kung siya ay patuloy na mananatiling bata habang buhay? At ang pinakamasakit na tanong kung siya ay hindi na kailan man tatanda paano siya mabubuhay sa mundo na patuloy na umuusad.

Sa wakas nakilala ng ina ang nawawalang anak. Pero sa halip na maging simula ng kanilang pagbabalik, ito ay naging simula ng mas malaking trahedya. Dahil ang katotohanang matagal nilang hinanap ay mas mapait kaysa sa inaasahan nila. At ngayon sa dilim ng gabi, ang tanging naiwan sa kanila ay pag-asa. Pag-asang balang araw, babalik si Miguel at sa pagbabalik niya, makakamit nila ang hustisya na matagal nilang hinihintay.

Pero ang katotohanang yan ay isang katotohanan na kakailanganin pa nilang ipaglaban. Dahil ang laban ay hindi pa tapos. Hindi pa