DATI MAITIM AKO AT LOYAL AKO SA ASAWA KO PERO NOONG NAKAPAG ABROAD AKO AT PUMUTI AY NAGP4BUNT!S AKO SA IBANG LAK4KE


Pinakamalaking kasalanang nagawa ko sa buhay ko ay ang lokohin ang asawa kong naiwan ko sa Pilipinas.

Masaya kaming namumuhay noon bilang simpleng mag-asawa. Wala pa kaming anak. Dahil sa ambisyon kong yumaman at gumanda ang aming buhay, nagpasya akong makipag sapalaran sa ibang bansa.

Ayaw ng asawa ko ang plano kong iyon pero dahil sa naramdaman nyang pursigido ako ay napapayag ko sya.

Siya na nga din ang gumawa ng paraan para magkaroon ako ng pera na gagamitin para mailakad ang mga papel ko.

Sinwerte naman ako kuya ed at nagawa kong makapag-abroad. Panay pa ang tawagan namin noong una ng asawa ko dahil sobrang namimis namin ang isat isa.

Pero nagbago ang lahat ng iyon noong mag aanim na buwan na ako sa abroad kuys. Lalo na ng makilala ko si Mark, isa ring Pilipino pero maganda ang trabaho dito sa abroad.

Sa madalas naming paglabas ay hindi ko naiwasang madevelop kami sa isat isa. Sabi naman nya ay binata sya.

Naisip ko na tutal wala naman kaming anak ni Jerry na naiwan ko sa Pilipinas at hindi pa naman kami kasal kung hindi engage pa lamang ay pumasok ako sa isa pang rel4sy0n kuya ed.

Subalit ang pagkakamali kong iyon ay nagbu*ng4. Ipinagtapat ko ito kay Mark pero itinanggi nya na sa kanya ang ipinagbubun*tis ko.

Nag aw4y kami hanggang sa hiwal4yan nya ako. Nabalitaan ko na lamang na biglaan ang pag uwi nya ng Pilipinas dahil ikakasal na sya sa iniwan nyang babae sa Pinas.

Hindi ko alam ang aking gagawin. Doon ko naalala si Jerry na matagal ko ng hindi man lang kinakamusta.

Tinawagan ko sya. Sumagot naman pero wala syang imik. Kinamusta ko sya pero pinatayan nya ako ng tawag.

Hindi ko na alam ang gagawin ko that time lods. Naisip ko na mabuti pa noong maitim ako at hikaos sa buhay, walang naaakit na ibang lalake sa akin at si Jerry ay tanggap pa rin ako pero ngayong maputi na ako, may ipon ng pera, dito naman nasira ang buhay ko.

Hanggang sa dumating sa punto na hindi ko na naitago ang paglaki ng tyan ko kaya pinauwi ako ng Pinas ng amo ko. Balik nalang daw ako kapag nakapanganak na ako.

Tinapangan ko ang hiya ko kuya Ed. Umuwi ako kay Jerry maski mal4ki na ang tyan ko. Ang kaso, pagkatok ko ng pinto ng bahay namin, ibang babae ang nagbukas.

Tinanong ko kung sino sya, ang sagot nya ay asawa daw sya ni Jerry. Nag isk4ndal0 ako. Lumabas si Jerry mula sa kw4rt0, naka b0xer lang.

Itina*b0y nya ako. Ako daw ang unang nagkas4la kaya wala akong karapatan na sumb4tan sya. Doon ko na rin sinabi ang side ko na kung hindi sya gumawa ng paraan para magkaroon ng perang bubusbusin ko, hindi sana ako nakapag abroad at hindi nakagawa ng kasal4*nan.

Pero sinaraduhan nya ako ng pinto ng bahay. Gusto kong magdem4n*da kasi bahay ko din ang tinirhan nila ng kab3t nya.

Umuwi na lamang muna ako sa aking mga magulang. Pati sila, nagulat ng makita nilang malaki na ang tyan ko pero nagalit sila ng malaman nilang pinagtabuy4n ako ni Jerry kaya dapat lang daw na magdemanda ako.

Matapos ang maalon na pag-uwi, nagpa-check up ako sa munisipyo. Doon, nakilala ko si Aling Coring, isang social worker na tila anghel na sugo sa panahon ng aking pagkaligaw. Sa mahabang usapan, sa kanyang malumanay na paraan ng pagtatanong, unti-unting nabunyag ang lahat: ang pangakong napako, ang pag-iwan, ang pagtataksil, at ang kasalukuyan kong kalagayan.

“Anak,” mahinang sabi ni Aling Coring, “ang unang hakbang sa pag-ayos ng gulo ay ang harapin ang sarili. Harapin mo ang mga naging desisyon mo, kahit masakit.”

Kinabukasan, dala ang kaunting tapang na natitira, nagpunta ako sa barangay hall. Ipinatulong ko kay Kapitan ang sitwasyon ko sa bahay. Tumawag siya kay Jerry para sa isang mediation. Pumayag si Jerry na dumalo, ngunit dala ang kanyang “asawa.”

Ang pagpupulong ay isang bangayan mula sa simula. Inilatag ko ang aking hinaing: na ako ang nagpundar para sa bahay, na ang perang pinang-abroad ko ay utang na binayaran ko nang buo, kaya karapatan ko pa rin ang bahay. Ipinakita ko ang mga resibo at papeles.

Si Jerry naman, namumula sa galit, ay ipinukol sa akin ang kanyang sariling batuhan: “Ikaw ang unang umalis! Ikaw ang unang nagtaksil! May asawa na ako ngayon, mas mapagkakatiwalaan ito kesa sa iyo!”

Ngunit nang tanungin ni Kapitan kung may marriage contract na sila ng babaeng ito, umamin si Jerry na wala pa, at kinilala lang siya bilang asawa. Doon pumasok si Aling Coring. Ipinaliwanag niya na dahil hindi pa kami kasal ni Jerry sa simula, at dahil wala ring kasal si Jerry sa kasalukuyan niyang partner, ang usapin sa bahay ay usapin sa pagmamay-ari—at sa papel, ako ang co-owner.

Sa gitna ng tensyon, bigla kong naramdaman ang matinding sakit sa tiyan. Nanlumo ang mukha ng lahat. Agad akong dinala ni Aling Coring at ng barangay health worker sa malapit na health center. Doon, sa gitna ng pangamba at hirap, ipinanganak ko ang aking anak na babae. Isinilang siya nang maaga at marupok. Tinawag ko siyang “Liwanag,” sapagkat sa gitna ng kadiliman ng aking buhay, siya ang tanging bumubuhay ng pag-asa sa akin.

Habang nakahigao sa clinic, dumalaw si Jerry. Tahimik at ibang-iba ang dating. Tumingin siya sa maliit na sanggol sa aking kandungan. May halong panghihinayang at pait sa kanyang boses nang magsalita.

“Ganyan sana ka liit ang magiging anak natin,” aniya. “Kung naghintay ka lang.”

Tumulo ang luha ko. “Jerry, wala na tayong magagawa sa nakaraan. Pero may gagawin tayo para sa hinaharap. Para sa kanya,” sabay turo kay Liwanag.

Umupo siya sa tabi ko. “Uuwi na ako sa probinsya kasama si… kasama ang kasama ko. Ibibigay ko na sa iyo ang bahay. Ayoko na ng gulo. Ayoko na ring maalala ang lahat ng ito.”

Walang emosyon ang pagbibitiw niya. Parang naubos na ang lahat ng pagmamahal at galit, at ang natira na lang ay pagod. Pumayag ako. Isinulat namin ang kasunduan sa harap ni Kapitan: aalis siya sa bahay sa loob ng isang buwan, at wala na siyang habol dito.

Naiwan akong mag-isa sa health center, kasama ang aking bagong silang na anak. Ramdam ko ang bigat ng responsibilidad. Hindi na si Jerry o si Mark ang kalaban ko. Ang kalaban ko na ngayon ay ang kawalan ko ng trabaho, ang aking anak na nangangailangan ng masustansyang gatas, at ang sarili kong sugatang pagkatao.

Isang buwan ang lumipas. Naka-recover na ako at si Baby Liwanag. Tuluyan nang umalis si Jerry sa bahay, na iniwan ang maraming alaala—masasaya at masasaklap. Ipinagbili ko ang ilang gamit na hindi ko na kailangan at ginamit ang pera para simulan ang isang maliit na tindahan sa harap ng bahay. *Liwanag Sari-Sari Store* ang ipinangalan ko.

Hindi madali. May mga araw na halos walang bumili. May mga gabi na umiiyak ako sa pagod at pangungulila, lalo na kapag nagkakasakit si Liwanag. Ngunit tuwing titingnan ko ang kanyang mukha, naaalala ko kung bakit ko kailangang lumaban.

Dumaan ang mga buwan. Mula sa sari-sari store, nadagdagan ito ng maliit na *load-an* at bill payment center. Nakilala ko ang aking mga kapitbahay, at naging suki ko sila. Ibinahagi ni Aling Coring ang aking kwento sa ilang kapwa niya social worker, at minsan, may mga dumadaan na babaeng nangangailangan ng payo—hindi man ako eksperto, ibinabahagi ko sa kanila ang aking karanasan: na ang pag-abroad at ang pagpapaganda ng itsura ay hindi sagot sa kasiyahan kung nawawala ang integridad at pagmamahal sa sarili.

Isang araw, habang abala ako sa pag-aayos ng paninda, may tumawag sa aking telepono. Isang pamilyar na boses.

“Hello… ako to si Mark.”

Nanigas ako. Bumagsak ang puso ko sa lupa.

“Ano ang kailangan mo?” ang tanging nasabi ko.

“…Narinig ko ang nangyari sa iyo. At sa bata,” mahina niyang sabi. “Nandito ako sa Pinas. Pwede ba tayong magkita?”

Pinatay ko ang tawag. Nanginginig ang buo kong katawan. Bakit ngayon? Nagsisisi ba siya? May habol ba siya kay Liwanag?

Nagpadala siya ng text: *”Wala akong masamang hangarin. Gusto ko lang magsalita. Para maliwanagan din ako.”*

Matapos ang tatlong araw ng pag-iisip at pagpapaypay kay Liwanag habang siya’y natutulog, pinagpasyahan kong makipagkita sa kanya—sa isang public place, sa harap ng barangay hall. Dala ko si Aling Coring.

Doon, sa harap namin, umiyak si Mark. Inamin niya ang lahat. Na may kasintahan nga siya sa Pinas nung magkakilala kami, at ikakasal na sila nung bigla siyang umuwi. Na takot siya sa responsibilidad nang malamang buntis ako. Na hindi siya naging tunay na lalaki. At ngayon, iniwan din siya ng nobya niya dahil nalaman ang katotohanan.

“Hindi ako dito para humingi ng pagkakataon. O para kunin ang bata,” sabi niya, luhaan. “Nandito ako para humingi ng tawad. Sa harap mo, at sa harap ng barangay. At… kung papayag ka, gusto kong magbigay ng suporta para kay Liwanag. Hindi pera ang katumbas ng pagkakamali ko, pero ito lang ang maibibigay ko ngayon.”

Tiningnan ko si Aling Coring. Kumindat siya bilang pahintulot. Tiningnan ko si Mark, ang lalaking minsan kong inakala ang magiging kasagutan sa aking pag-iisa, ngunit siya pala ang magdadagdag sa aking pagkadurog.

“Tinatanggap ko ang iyong paghingi ng tawad, Mark. Para sa kapayapaan ko na rin,” mahinang sabi ko. “Tungkol sa suporta, dumaan ka sa tamang proseso. Sa DSWD. Ayoko ng personal na usapan. Ang importante, maliwanag ang lahat at legal, para kay Liwanag.”

Tumango siya, na parang ginawaan ng mabigat na pasanin.

Umuwi akong mabigat man ang puso, ngunit may kakaibang ginhawa. Parang nalinis ang isang bahagi ng nakaraan na hindi ko na kailangang buhatin mag-isa.

Hindi madali ang buhay. Minsan, nakikita ko si Jerry sa Facebook, masaya sa kanyang bagong pamilya sa probinsya. Wala na akong galit. May panaghoy, oo, pero wala nang poot.

Si Liwanag ay lumalaking masigla. Ang aking tindahan ay unti-unting lumalago. At ako? Ako ay natututo. Natututong magpatawad sa sarili sa pagkakamaling hindi na mababago. Natututong magmahal nang buo sa anak kong tanging liwanag sa aking panahon ng kadiliman.

Ang katapusan ng isang malaking kasalanan ay hindi nangangahulugang katapusan ng buhay. Minsan, ito ang simula ng paglalakbay patungo sa pagiging tunay na malinis—hindi sa kutis, kundi sa kaluluwa. At dito, sa aking maliit na *Liwanag Sari-Sari Store*, nagsisimula muli ang lahat, isang araw, isang benta, isang ngiti ng anak, nang paunti-unti.