Huminto ang isang makintab na asul na luxury car sa bukanan ng isang makipot at maputik na eskinita sa baro Maligaya. Ang tunog ng makina nito ay halos hindi marinig isang kabaligtaran sa ingay ng mga tricycle at hiyawan ng mga bata sa paligid. Sa loob ng sasakyan, mahigpit na hawak ni Michael ang isang bungkos ng mga pulang rosas na inangkat pa mula sa ibang bansa.

Ang bawat talulot ay tila perpekto. Walang bahid gaya ng buhay na pilit niyang pinapanatili. Sa loob ng limang taon simula ng maghiwalay sila ni Michelle. Tiningnan ni Michael ang piraso ng papel na nasa kanyang tabi. Ito ang address na ibinigay ng kanyang pribadong imbestigador. Hindi siya makapaniwala. Ang babaeng dati ay naliligo sa pabango at nagsusuot ng mga alahas na nagkakahalaga ng milyon ay nakatira na ngayon sa lugar na ito.

Isang lugar kung saan ang hangin ay amoy usok ng sinisindihang basura at basang lupa. Pagbaba niya ng sasakyan agad na dumaing ang kanyang mamahaling sapatos na gawa sa Italyanong balat habang lumulubog ito sa malambot na putik. Inayos niya ang kanyang coat na nagkakahalaga ng mahigit daang libongo. Pilit na hindi pinapansin ang mga tingin ng mga kapitbahay na tila nakakita ng isang alien na bumagsak mula sa langit.

“Dito ba talaga siya nakatira?” bulong ni Michael sa sarili habang tinatahak ang daan patungo sa isang maliit na barong-barong na yari sa pinagsama-samang lumang kahoy at kinakalawang na yero sa likod ng isang bakod na gawa. sa kawayan. Nakita niya ang isang babae. Nakatalikod ito nakayuko sa harap ng isang kalan na gawa sa tumpok-tumpok na bato.

May makapal na usok na namumuo sa paligid nito habang ang babae ay abala sa pag-ihip ng apoy gamit ang isang kawayan. Napatitig si Michael. Ang buhok ni Michelle na dati ay laging maayos at ginagawa sa pinakamahaling salon ay nakapusod na lamang ngayon gamit ang isang lumang goma. Ang kaniyang suot ay isang kupas na duster na tila maraming beses ng natahi.

Nang lumingon ang babae para punasan ang kanyang pawis gamit ang likod ng kanyang kamay na may bahid ng uling doon na tuluyang nadurog ang puso ni Michael. Ang mga kamay na dati ay malambot at laging may manicure ay magaspang na ngayon may mga kalyo at itim na dumi sa ilalim ng mga kuko. Kinakalkal niya ang isang kalderong may lamang manipis na sabaw tubig na may iilang piraso ng gulay na tila hiningi lang sa palengke.

“Michelle!” mahinang tawag ni Michael. Ang kanyang boses ay tila banyaga sa ganoong kapaligiran. Nabitiwan ni Michelle ang hawak niyang sandok na gawa sa kahoy. Lumikha ito ng isang mapurol na tunog nang tumama sa lupang sahig. Dahan-dahan siyang tumayo inayos ang kanyang likod na tila masakit dahil sa maghapong pagtatrabaho.

Sa kanyang mga mata. Hindi pasasalamat ang nakita ni Michael kundi isang matinding galit na hinaluan ng pagkamuhi. Anong ginagawa mo rito, Michael? Paos ang kanyang boses tuyot at walang bakas ng tamis na dati ay naririnig ni Michael tuwing umaga. Gusto lang kitang makita. Limang taon na, Michelle.

Limang taon akong naghahanap. Hakbang ni Michael papalapit-pilit na iniabot ang mga rosas. Para sa’yo ang mga ito. Alam kong paborito mo ang mga rosas na ito. Isang mapait na tawa ang kumawala sa mga labi ni Michelle. Rosas, sa tingin mo ba ay makakain ko ang mga rosas na yan, Michael? Tingnan mo ang paligid mo. Tingnan mo kung nasaan ako.

Hindi ko alam na ganito ang nangyari sa’yo. Bakit hindi ka humingi ng tulong? Iniwan kitang may maayos na buhay. Giit ni Michael ang kanyang tono ay tila nanunumbat pa rin isang ugaling hindi niya kailan man naiwan sa siyudad. Dito na nag-iba ang timpla ng mukha ni Michelle, ang kanyang mga mata ay nanlisik.

Iniwan mo akong may maayos na buhay, Michael. Huwag kang magmalinis. Pagkatapos nating pirmahan ang divorce papers, pinalayas ako ng abogado mo sa apartment sa loob lang ng dalawang linggo. Sinabihan ako na wala akong karapatan sa kahit anong sentimo mo dahil sa prenopsal agreement na ipinilit mong pirmahan ko noon.

Napaatras si Michael. Hindi totoo yan. Nagbigay ako ng utos na sapat na suporta ang ibigay sa’yo. Suporta. Muling tumawa si Michelle. Ngunit sa pagkakataong ito ay may kasama ng luha na humahalo sa uling sa kanyang pisngi. Ang suportang tinutukoy mo ay ang pagharang sa lahat ng bank accounts ko at ang pagpahiya sa akin sa lahat ng mga kaibigan natin para wala akong malapitan. Natutulog ako sa kalsada.

Michael habang ikaw ay abala sa pagpaparami ng iyong mga bilyon. Ako ay nakikipag-agawan sa tira-tirang pagkain. Isang matandang babae si Aling Lord ang lumabas mula sa katabing bahay. May hawak itong walis tingting at matalim ang tingin kay Michael. Michelle, sino itong lalaking ito? Kung ito ang nanggugulo sao, tatawag ako ng mga tanod.

Ayos lang, Aling Lordes. Isang multo lang ito mula sa nakaraan. Sagot ni Michelle nang hindi inaalis ang tingin kay Michael. Michelle, makinig ka. Nandito ako para itama ang lahat. Babawi ako. Sabi ni Michael habang sinusubukang hawakan ang braso ng dating asawa. Isang mabilis at malutong na tunog ng sampal ang bumasag sa katahimikan ng eskinita.

Napalingon ang ulo ni Michael sa lakas ng tama. Ang kanyang pisngi ay agad na namula. Ramdam niya ang hapdi hindi lang sa balat kundi sa kanyang ego. Ang babaeng dati ay hindi man lang makapagsalita ng malakas laban sa kanya ay kakasampal lang sa kanya sa harap ng maraming tao. Huwag mo akong hahawakan. Pagbabanta ni Michelle ang kanyang boses ay nanginginig sa galit.

Ang sampal na yan ay para sa bawat gabing umiiyak ako dahil sa gutom habang iniisip kung bakit mo ito ginawa sa akin. Ang sampal na yan ay para sa limang taon na pagkawala ng aking dangal dahil sa’yo. Kinuha ni Michelle ang bungkos ng mga rosas mula sa kamay ni Michael na tila estatwa sa pagkagulat.

Sa isang marahas na galaw, itinapon niya ang mga ito sa putikan at paulit-ulit na tinapakan hanggang sa ang mga perpektong talulot ay maging bahagi na lamang ng dumi sa lupa. Ipagpapatuloy natin ang eksena mula sa huling linya pamamoy ko. Wala kang kayamanan na makakabili sa kapatawaran ko, Michael. Umalis ka na bago ko pa malimutan na naging asawa kita at tuluyan kitang ipahiya sa buong baryong ito.

Ang boses ni Michelle ay parang isang matalim na itak na humihiwa sa hangin. Napatulala si Michael sa kanyang paanan. Ang mga rosas na binili niya sa halagang libo-libong piso ay nabaon na sa itim na putik nayapakan at wala ng ganda. Gaya ng kanilang pagsasama ang lahat ng marangya at maganda ay naging basura na lamang sa harap ng malupit na katotohanan ng buhay.

“Michelle, please hayaan mo akong magpaliwanag.” Pagsusumamo ni Michael ngunit sa bawat hakbang niya pasulong, mabilis na umaatras si Michelle. Tila ba ang presensya ni Michael ay isang nakamamatay na virus na ayaw niyang malanghap? Ipaliwanag na hindi mo alam. Ang tawa ni Michelle ay naging isang mapait na higbi.

Iyan ang problema sao Michael. Masyado kang nakatingin sa iyong mga building at sa iyong mga graph ng kita. Kaya hindi mo napansin na ang taong nasa tabi mo ay unti-unti mo ng pinapatay. Ang kahirapang ito, itinuro niya ang kanyang maliit na dampa. Mas pipiliin ko ito kaysa sa mansyon mo kung saan ang tanging kasama ko ay ang lamig ng pader at ang kawalan mo ng pakiramdam.

Sa labas ng bakod, nagsimula ng dumami ang mga usero. Ang mga bata ay nakatitig sa makintab na sasakyan ni Michael. Habang ang mga kalalakihan sa kanto ay nagsisimula ng magbulungan at tumingin ng masama sa lalaking nakasuit. “Hoy, Ginoo!” sigaw ng isang lalaking kakarating lang si Daniel. May hawak siyang wrench at ang kanyang t-shirt ay punong-puno ng mantsa ng langis mula sa kanyang talyer.

“Sinasaktan mo ba si Michelle? Umalis ka na rito kung ayaw mong kaladkarin kita palabas ng eskinita ni sis. Napatingin si Michael kay Daniel. Nakita niya ang proteksyon sa mga mata nito. Isang bagay na dapat ay siya ang gumagawa para kay Michelle. Nakita rin na niya ang paglapit ni Michelle sa tabi ni Daniel. Isang senyales na mas komportable ito sa piling ng isang mekaniko kaysa sa isang bilyonaryo.

Hindi ko siya sinasaktan. Sagot ni Michael Pilit na pinapanatili ang kanyang aoridad kahit na ang kanyang sapatos ay punong-puno na ng dumi. Umalis ka na, Michael ulit ni Michelle. Ang kanyang boses ay hindi nagalit kundi pagod na pagod na. Wala kang lugar dito. Ang mundong binuo ko rito ay walang puwang.

Para sa isang taong ang tanging alam ay pera. Dahan-dahang tumalikod si Michael. Ramdam niya ang bawat tingin ng mga tao na tila ba siya ay isang kriminal. Nang makarating siya sa kanyang sasakyan, binuksan niya ang pinto at ang tunog nito ay tila isang pinaldok sa kanilang pag-uusap. Sumakay siya at mabilis na pinaandar ang makina.

Sa rear view mirror, nakita niya si Michelle na bumalik sa kanyang kalan muling lumuhod sa lupa at muling umihip sa apoy. Ang usok ay muling bumalot sa babaeng minahal niya. Unti-unting itinatago ito sa kanyang paningin habang palayo siya sa baryo maligaya. Sa loob ng malamig at air conditioned na sasakyan, doon lamang naramdaman ni Michael ang panginginig ng kanyang mga kamay.

Hinawakan niya ang kanyang pisngi na sinampal ni Michelle. Mas masakit pa pala ang katotohanan kaysa sa anumang pagkatalo sa negosyo. Hindi pa ito tapos. Hindi siya papayag na ganito na lamang ang huling ala-ala ni Michelle sa kanya. Ngunit habang tumitingin siya sa kanyang sarili sa salamin, nakasuot malinis at puno ng ginto. Naisip niya, “Sino ba talaga sa amin ang mas mahirap? Siya na may mga kaibigang handang lumaban para sa kanya o ako na walang kasama kundi ang pera ko.

” Pagdating niya sa kanyang opisina sa siyudad, sinalubong siya ng kanyang assistant na si Kevin. Sir, kumusta ang biyahe? Nahanap niyo ba siya? Hindi sumagot si Michael. Dire-diretso siyang pumasok sa kanyang malawak na opisina at tumingin sa labas ng bintana kung saan tanaw ang buong siyudad.

Kevin tawag niya sa mahinang boses. Yes sir. Ipa-cancel mo lahat ng meeting ko sa susunod na linggo at tawagan mo ang abogado nating si Antonio. Sabihin mo sa kanya maghanda siya dahil may mga kasalanang dapat siyang panagutan. Ang unang hakbang ng paghihiganti ni Michael para sa kanyang sariling pagkakamali ay nagsisimula na ngunit ang daan pabalik sa puso ni Michelle ay tila mas mahaba pa.

Sa inaakala niya, ang lamig ng aircon sa loob ng kanyang penthouse sa Makati ay tila hindi sapat upang palamigin ang nag-aapoy na pisngi ni Michael. Nakatayo siya sa harap ng malawak na bintanang gawa sa salamin. Pinagmamasdan ang naglalakihang ilaw ng siyudad. Hawak niya ang isang baso ng mamahaling whiskey. Ngunit sa bawat lagok niya ang tanging nalalasahan niya ay ang pait ng luha ni Michelle at ang amoy ng usok mula sa baryo Maligaya.

Sir Michael, isang mahinang katok ang bumasag sa kanyang malalim na pag-iisip. Pumasok si Kevin ang kanyang tapat na assistant na may dalang makapal na folder. Narito na ang mga dokumentong hinihingi niyo tungkol sa divorce settlement niyo. Limang taon na ang nakararaan. Ipinatong ni Michael ang baso sa lamesang gawa sa itim na marmol.

Iwan mo muna ako, Kevin, at siguraduhin mong walang gagambala sa akin. Nang makaalis si Kevin, dahan-dahang binuksan ni Michael ang folder. Ang bawat pahina ay tila isang matalim na kutsilyo na muling nagbubukas ng sugat na akala niya ay matagal ng naghihilom. Doon sa ilalim ng mga legal na terminolohiya, nakita niya ang mga pirma niyang mga pirmang nag-utos na putulin ang lahat ng ugnayan at suporta sa babaeng nangako siyang proprotektahan habang buhay.

Isang partikular na dokumento ang kumuha ng kanyang atensyon. Isang eviction notice para sa condo unit na tinutuluyan ni Michelle noon sa Bonefacio Global City. Nakasaad doon na ang unit ay kailangang bakanthin sa loob ng l araw matapos ang divorce. Napakuyom ang kamao ni Michael. Hindi ko iniutos ito. Bulong niya sa kanyang sarili. Ang sabi ko.

Bigyan siya ng oras. Kinuha niya ang kanyang telepono at may dinal na numero. Ang kanyang boses ay malamig pa sa yelo nang sumagot ang nasa kabilang linya, “Antono, pumunta ka rito sa penthouse ko. Ngayon din.” Makalipas ang 30 minuto, dumating ang kagalang-galang na si Attorney Antonio ang pamilyang abogado na naglingkod sa mga Villarial.

Sa loob ng dalawang dekada. Pumasok siya ng may malapad na ngiti dala ang isang aura ng kumpyansa na tila walang anumang maling nagawa. Michael Iho, napatawag ka ng ganitong oras. May bagong acquisition ba tayo o may problema sa mga stocks? Masayang bati ni Antonio habang nauupo sa mamahaling leather sofa. Hindi sumagot si Michael.

Sa halip kinuha niya ang folder at marahas na ibinalibag ito sa gitna ng lamesa. Ang tunog ng pagtama ng papel sa marmol ay tila isang putok ng baril sa tahimik na silid. Nawala ang ngiti ni Antono. Bahagyang nanginig ang kanyang kamay habang inaayos ang kanyang salamin. Ano ito, Michael? Iyan ang itatanong ko sao Antonio. Ang boses ni Michael ay mababa ngunit puno ng panganib.

Bakit may eviction notice rito? Bakit lahat ng accounts ni Michelle ay ipina-freeze mo sa kabila ng direktiba ko na bigyan siya ng sapat na pera para makapagsimula muli? Huminga ng malalim ang matandang abogado. Sinubukan niyang ibalik ang kanyang kalmado. Michael, ginawa ko lang ang nararapat para sa proteksyon ng iyong assets.

Masyado kang emosyonal noon. Alam nating pareho na ang mga babaeng galing sa hirap ay madalas na humahabol lang sa pera. Ginawa ko ang dirty work para hindi ka mabutasan. Tumayo si Michael. Ang kaniang anino ay tila isang dambuhala sa pader ng penthouse. Dirty work, Antonyo. Ang tinutukoy mo ay ang asawa ko.

Isang linggo matapos ang divorce, pinalayas mo siya sa kalsada na walang kahit isang sentimo. Alam mo ba kung nasaan siya ngayon? Nakatira siya sa isang dampa nagluluto sa kahoy at nagtitiis sa gutom. Michael negosyo ito. Huwag mo akong masalita-salita ng negosyo. Sigaw ni Michael ang kanyang galit ay tuluyan ng sumabog.

Isang mabilis na paghampas ng kanyang palad sa lamesa ang nagpayanig sa buong silid. Naniwala ako sa’yo. Pinagkatiwalaan kita dahil ikaw ang nagsabing siya ang nagtaksil. Ikaw ang nagpakita sa akin ng mga huwad na litrato na may kasama siyang ibang lalaki. Napayuko si Antonio. Ang kanyang mukha ay nawalan ng kulay.

Michael, ang pamilya mo. Ang nanay mo. Ayaw nila sa kanya para sa’yo. Gusto lang namin ang pinakamabuti para sa kumpanya. Isang mapait na ngiti ang sumilay sa mga labi ni Michael. Ang pinakamabuti para sa kumpanya ay ang sirain ang buhay ng tanging taong nagmahal sa akin ng totoo. Umalis ka na, Antonio. Bukas na bukas padadalhan kita ng sulat.

Tanggal ka na bilang abogado ng mga Villarial at asahan mong kakasuhan kita ng malpractice at falsification of documents. Michael, huwag naman 20 taon na akong nagsisilbi sa inyo. Pagmamakaawa ni Antonio ngunit hindi siya tiningnan ni Michael. Umalis ka na bago ko pa makalimutan na matanda ka at baka kaladkarin kita palabas ng gusaling ito.

Malamig na banta ni Michael. Nang makaalis ang abogado, muling naging tahimik ang penthouse, napasandal si Michael sa dingding. Unti-unting napaupo sa sahig. Ang lahat ng karangyaan sa paligid niya ay tila naging isang malaking kulungan. Naalala niya ang mga gabing umiuwi siyang pagod. At laging may nakahanda at masayang nangiti si Michelle.

Ngunit sa halip na suklian ito ng pagmamahal, hinayaan niyang kainin siya ng hinala at ng mga bulong ng ibang tao. Kinuha ni Michael ang isang maliit na frame mula sa drawer ng kanyang lamesa. Litrato iyon ng kanilang kasal. Ang saya sa mga mata ni Michelle noon ay tila isang sumpa na nagpapaalala sa kanya kung gaano siya naging bulag.

Muling pumasok si Kevin. Sir, ano po ang susunod nating gagawin? Ipapahanda ko ba ang kotse para bukas? Tumingin si Michael sa kanyang assistant. Ang kanyang mga mata ay puno ng determinasyon ngunit may halong lungkot. Kevin, i-cancel mo ang lahat ng appointments ko sa susunod na dalawang linggo. Hindi lang yon.

Humanap ka ng pinakaordinaryong damit na mabibili mo sa palengke at kumuha ka ng isang lumang sasakyan yung hindi pansinin. Bakit po, sir? Nagtatakang tanong ni Kevin. Babalik ako sa baryo, Maligaya. Sagot ni Michael habang tinititigan ang litrato ni Michelle. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi ako pupunta bilang Michael Villaral na bilyonaryo.

Pupunta ako bilang taong hihingi ng tawad kahit abutin pa ako ng habang buhay. Sa labas, nagsimulang pumatak ang ulan gaya ng mga luhang hindi mailabas ni Michael. Alam niyang ang daan patungo sa kapatawaran ay hindi kasing dali ng pagpirmang muli ng isang tseke. Ang pusong dinurog niya ay hindi basta-basta mabubuo ng pera.

Habang pinagmamasdan niya ang ulan na humahampas sa salamin, isang pangalan lamang ang paulit-ulit na naririnig sa kanyang isipan. Michelle, patawarin mo ako. Maaga pa lamang ay gising na ang baryo maligaya, ang tilaok ng mga manok at ang ingay ng mga batang naghahabulan ang nagsilbing alarm clock ni Michael sa loob ng isang lumang Toyota sedan na ipinarada niya malapit sa tulay.

Hindi siya nakatulog ng maayos ang suot niyang simpleng t-shirt na puti at maong na pantalon na binili ni Kevin mula sa isang tinitindahan sa gilid ng kalsada ay tila Makati. Sa kanyang balat na sanay sa telang seda at mamahaling cotton. Tumingin siya sa salamin ng sasakyan. Wala na ang ayos ng kanyang buhok at may bahid na ng puyat ang kanyang mga mata.

Kaya mo ito Michael. Bulong niya sa sarili bago lumabas ng kotse. Paglalakad niya patungo sa dampa ni Michelle, nakita niya ang isang mahabang pila ng mga tao malapit sa isang pampublikong gripo. Doon nakita niya si Michelle. May bitbit itong dalawang malalaking balde na yari sa asul na plastic.

Baka sa mukha nito ang hirap habang pilit na binabalanse ang bigat ng mga balde. Hindi nag-atubili si Michael. Halos tumakbo siya patungo sa dating asawa. “Michelle, ako na. Hayaan mong tulungan kita.” Napatigil si Michelle. Tumingin siya kay Michael mula ulo hanggang paa. Anong ginagawa mo rito? At bakit ganyan ang suot mo? Nandito ako para bumawi.

‘Di ba? Mabilis na sagot ni Michael habang pilit na kinukuha ang mga balde mula sa mga kamay ni Michelle. Mabigat ito. Ako na ang magdadala hanggang sa bahay mo. Michael, huwag na. Hindi mo sanay ang ganito.” Babala ni Michelle ngunit matigas ang ulo ni Michael. Nakuha niya ang mga balde ngunit sa sandaling binuhat niya ang mga ito halos mabuwal siya sa bigat.

Ang kanyang mga braso na sanay lamang sa pagpindot ng laptop at pagpirma ng mga tseke ay agad na nanginig. Kaya ko. Madali lang ito. Pagmamayabang ni Michael habang nagsisimulang maglakad. Ngunit ang daan ay madulas dahil sa tulo ng tubig mula sa ibang mga balde. Sa isang iglap nawalan ng balanse si Michael.

Isang nakakabing tunog ng pagbagsak ng plastic sa lupa ang narinig. Kasunod ang pagtalsik ng tubig sa lahat ng direksyon. Nadulas si Michael at bumagsak ng paupo sa gitna ng maputik na daan. Ang kaniyang puting t-shirt ay agad na naging kulay kape at ang tubig mula sa balde ay bumasa sa kaniang buong katawan.

Narinig niya ang tawanan ng ilang mga bata sa paligid. Ang kanyang mukha ay nag-init sa matinding hiya. Sa buong buhay niya, hindi siya kailan man naging katatawanan. Sabi ko, “Sa’yo, huwag na.” “Malamig na.” Sabi ni Michelle habang nakatitig sa kanya. Walang bahid ng awa sa kanyang mga mata. Tanging pagkadismaya, biglang may isang malakas na bisig ang humawak sa balikat ni Michael at pilit siyang itinayo.

Ito si Daniel, ang mekaniko na nakita niya kahapon. Sa isang kamay lamang nito ay binuhat ni Daniel ang isa sa mga baldeng na tapon tila bawala itong bigat. Mukhang naligaw ang isang prinsipe sa gitna ng bukid. Biro ni Daniel, ang kanyang boses ay malalim at puno ng pangungutya. Tumingin siya kay Michelle at ngumiti ng tapat. Michelle, ako na ang magdadala nito.

Pumunta ka na sa loob at maghanda ng almusal. Ako na ang bahala sa tubig mo. Salamat, Daniel. Sagot ni Michelle. Ang pagbabago ng tono ng kaniyang boses mula sa malamig na pakikitungo kay Michael patungo sa malambing na pasasalamat kay Daniel ay tila isang sampal na mas masakit pa kaysa sa natanggap ni Michael kahapon.

Pinanood ni Michael si Daniel habang madaling-mali nitong binubuhat ang dalawang puno ng baldeng tubig patungo sa dampa ni Michelle. Nakita niya kung paano nag-uusap ang dalawa ng may pamilyaridad kung paano tumawa si Michelle sa isang simpleng biro ng mekaniko. Naiwan si Michael na nakatayo sa putikan basang-basa at mukhang kawawa.

Lumapit sa kanya si Aling Lordes. Bitbit ang isang lumang basahan. Iho, hindi sapat ang magpalit ng damit para maging bahagi ng mundong ito. Sabi ng matanda habang iniaabot ang basahan. Dito sa amin ang halaga na isang lalaki ay nasusukat sa tibay ng kanyang loob at sa dumi ng kanyang mga kamay sa pagtatrabaho hindi sa kinang ng kanyang sasakyan o sa ganda ng kanyang pananalita.

Pinunasan ni Michael ang putik sa kanyang braso. Tumingin siya sa dampa kung saan masayang nag-uusap sina Michelle at Daniel sa may pintuan. Ramdam niya ang isang matinding selos ngunit higit paroon naramdaman niya ang kanyang sariling kawalan ng silbi. “Umalis ka na, Michael.” sabi ni Michelle nang lumabas siya muli para kunin ang isa pang gamit.

“Nakikita mo ba? May mga taong handang tumulong sa akin nang walang hinihintay na kapalit? May mga taong kilala ang totoong ako. Sa mundong ito, isa ka lang istorbo.” “Hindi ako aalis, Michelle. Matigas na sagot ni Michael kahit na nanginginig siya sa lamig ng basang damit. Kung kailangang matuto akong magbuhat ng tubig, gagawin ko.

Kung kailangang matuto akong mabuhay sa putik, gagawin ko. Hindi ako aalis hangga’t hindi mo nararamdaman na totoo ang pagsisisi ko. Tinitigan siya ni Michelle ng matagal. Pagkatapos tumalikod ang babae at pumasok sa loob ng dampa nang hindi nagsasalita. Ang pagsasara ng pinto ay tila isang malakas na hudyat na ang laban ni Michael ay kakasimula pa lamang.

Humarap si Michael kay Daniel na palabas na ng dampa. Nagkatinginan ang dalawang lalaki, ang bilyonaryong naghahanap ng kapatawaran at ang mekanikong naghahanap ng pagkakataong protektahan ang babaeng mahal niya. Huwag mong isipin na dahil lang naka-jeans ka ay katulad ka na namin. Bulong ni Daniel habang dinadaanan si Michael. Dito sa baryo maligaya.

Mabilis naming nakikilala ang mga nagpapanggap. Naiwan si Michael sa ilalim ng mainit na sikat ng araw. Determinadong patunayan na sa pagkakataong ito hindi lang siya nagpapanggap. Ngunit habang tinitignan niya ang kanyang nanginginig na mga kamay, alam niyang ang pinakamahirap na bahagi ay hindi ang pagbuhat ng tubig kundi ang pagtanggal sa pagiging bilyonaryo sa loob ng kanyang puso.

Ang gabi sa baro Maligaya ay hindi payapa para sa isang taong sanay sa malambot na kama at malamig na silid. Sa loob ng isang maliit na bodega sa likod ng talyer ni Daniel. Nakahiga si Michael sa isang papag na gawa sa kawayan. Ang bawat galaw niya ay sinasabayan ng langitngit ng kahoy na tila nagrereklamo rin sa kanyang bigat.

Walang aircon tanging isang lumang bentilador na maingay ang pag-ikot ngunit halos wala ng ibinubugang hangin ngunit hindi ang init ang nagpapagising sa kanya. Ito ay ang paulit-ulit na pag-atake ng mga lamok na tila nagdiriwang sa bagong bisitang may matamis na dugo. Sinubukan niyang haplusin ang kanyang braso na puno na ng mga pantal.

Sa bawat sandali, naaalala niya ang sinabi ni Daniel bago siya iniwan doon. Kung gusto mong patunayan na kaya mong magbago, simulan mo sa pagtulog dito. Kapag sumuko ka bago sumikat ang araw, huwag ka na uling magpapakita kay Michelle. Hindi sumuko si Michael. Pinikit niya ang kanyang mga mata at inisip ang mukha ni Michelle ang mukha nito noong masaya pa sila.

At ang mukha nito kahapon habang nagtatrabaho sa putikan. Ang hiya at pagsisisi ay mas matindi pa kaysa sa kati ng mga lamok. Nang sumikat ang araw, hindi alarm clock ang gumising sa kanya kundi ang tunog ng martilyo na tumatama sa bakal. Lumabas si Michael magulo ang buhok at namumula ang mga mata.

Nakita niya si Daniel na abala na sa pagkukumpuni ng isang sirang gipney. “Gising na ang bilyonaryo.” Uyam ni Daniel habang pinupunasan ang kanyang mga kamay na puno ng itim na langis. Akala ko ay tumakas ka na kagabi. Nandito pa rin ako. Sagot ni Michael Pilet na pinatatatag ang kanyang boses. Ano ang kailangan kong gawin? Itinuro ni Daniel ang isang tumpok ng mga lumang gulong at isang timba ng sabon at tubig.

Linisin mo ang lahat ng yan at pagkatapos tulungan mo akong magbuhat ng mga piyesa ng makina. Huwag kang mag-alala. Hindi yan kasing gaan ng ballpen mo sa opisina. Sa sumunod na apat na oras, naranasan ni Michael ang tunay na hirap ng manual labor. Ang kanyang mga kamay na dati ay malinis at malambot ay unti-unting nabalot ng grasa at sugat.

Ang bawat pagbuhat niya ng mabigat na bakal ay nagpapasakit sa kanyang likod. Napansin niyang paminsan-minsan ay dumadaan si Michelle sa harap ng talyer. Tinitingnan siya nito ng panandalian ngunit agad ding nag-iiwas ng tingin. Ang bawat sulyap ni Michelle ay nagbibigay sa kanya ng lakas ngunit ang bawat pag-iwas nito ay tila isang tinik sa kanyang dibdib.

Bandang 10 ng umaga, isang pamilyar na tunog ng sasakyan ang bumasag sa katahimikan ng talyer. Isang makintab na SUV ang sasakyang pagmamay-ari ng kanyang kumpanya ang huminto sa tapat. Bumaba si Kevin kasama ang isa sa mga miyembro ng board of directors. Si Antonio ang kanyang dating abogado na pilit pa ring humahabol sa pwesto. “Sir Michael!” sigaw ni Kevin Bakas.

Ang labis na pag-aalala sa mukha nang makita ang hitsura ng kaniyang amo. Ano ang nangyari sa inyo? Bakit kayo mukhang mukhang basurero? Tumingin si Antonio kay Michael ng may halong pandidi at katuwaan. Michael, ano itong kabaliwan na ito? May mahalagang meeting tayo sa mga investors mula sa Singapore bukas.

Kailangan mong bumalik sa siyudad ngayon din. Hindi ka pwedeng manatili rito sa maduming lugar na ito. Tumayo si Michael. Hindi pinapansin ang dumi sa kanyang mukha. Hindi ako babalik, Antonio. Sinabi ko na sa inyo. I-cancel ang lahat ng meetings. Pero sir, ang kumpanya. Pagsingit ni Kevin. Ang kumpanya ay kayang tumakbo nang wala ako sa loob ng ilang araw.

Putol ni Michael. Ngunit ang buhay ko hindi ko na kayang ituloy kung hindi ko aayusin ang pagkakamaling ginawa ko rito. Sa di kalayuan, nakatayo si Michelle nakikinig sa kanilang pag-uusap habang hawak ang isang basket ng mga gulay. Nakita niya ang determinasyon sa mga mata ni Michael.

Nakita niya kung paano talikuran ng bilyonaryo ang kanyang marangyang mundo para lamang manatili sa isang talyer na amoy gasolina at pawis. Michael, huwag kang maging bata. Bulyaw ni Antonio. Sinisira mo ang reputasyon ng pamilya Villal. Sa tingin mo ba ay mapapatawad ka ng babaeng iyan dahil lang naglilinis ka ng gulong? Nagpapatawa ka ba? Lumapit si Daniel.

Hawak ang isang mabigat na wrench at tumayo sa tabi ni Michael. Mukhang may mga bisita kang hindi marunong rumespeto sa lugar ng iba. Sabi ni Daniel habang nakatingin ng matalim kay Antonio. Umalis na kayo bago ko pagamitin itong tool ko sa maling paraan. Dahil sa takot, mabilis na bumalik si Antonio sa loob ng sasakyan.

Pagsisisihan mo ito, Michael. Kapag nawala sao ang lahat, huwag kang iiyak sa amin. Nakaalis ang SUV iniwan ng isang ulap ng usok at alikabok. Tumingin si Michael kay Daniel. Salamat. Huwag kang magpasalamat sa akin. Sagot ni Daniel. Ginawa ko lang yun dahil maingay sila. Bumalik ka na sa trabaho.

Nang lumingon si Michael sa direksyon ni Michelle, wala na ito roon. Ngunit sa sahig malapit sa pintuan ng dampa, may nakitang isang baso ng malamig na tubig at isang pirasong tinapay na nakabalot sa malinis na tela. Walang sulat, walang pangalan. Ngunit alam ni Michael kung kanino galing iyon. Sa unang pagkakataon, sa loob ng maraming taon, naramdaman ni Michael ang isang tunay na uri ng tagumpay.

Hindi ito ang tagumpay na nakukuha sa boardroom o sa pagpirma ng milyong-milyong kontrata. Ito ay ang tagumpay ng isang maliit na hakbang patungo sa pusong matagal na niyang sinarhan. Ngunit habang tinitingnan niya ang kanyang mga sugatang kamay, alam ni Michael na ang susunod na hamon ay hindi lamang ang trabaho sa talyer kundi ang pagharap sa puot ng buong baryo na tinitingnan siya bilang isang kaaway.

Sabado ng hapon. Ang maliit na bakuran ni Michelle ay napuno ng mga kababaihang tila may mahalagang pinag-uusapan. Ito ang araw ng pulong para sa kooperatiba na itinatag ni Michelle ang samahan ng mga ina ng barong Maligaya. Nakaupo sila sa mga bangko na gawa sa kawayan. Bawat isa ay may hawak na maliit na notebook at lapis.

Si Michael ay naroon din nakaupo sa isang madilim na sulok sa ilalim ng puno ng mangga. Pinayagan siya ni Michelle na manood sa kondisyong hindi siya magsasalita at hindi siya manghihimasok. Suot ang kanyang kupas na t-shirt at maong pilit niyang pinagkakasya ang kanyang malaking katawan sa maliit na upuan habang ang kanyang mga mata ay nakatitig sa bawat galaw ni Michelle.

Ang problema natin ay ang presyo ng mga materyales para sa ating paggawa ng banig at basket. Panimula ni Michelle. Ang kaniyang boses ay puno ng aworidad malayo sa mahinhin at laging sumusunod na asawa na nakilala ni Michael noon. Masyadong mataas ang singil ng mga supplier mula sa bayan. Kung hindi natin maibababa ang gastos, liliit ang kikitain ng bawat pamilya.

Nagsimulang magbulungan ang mga ina. Baka sa kanilang mga mukha ang pag-aalala. Si Michael na buong buhay ay sanay sa pagresolba ng mga krisis sa malalaking korporasyon ay hindi na nakatiis. Ang kanyang shark mentality sa negosyo ay biglang nagising. Dahan-dahan siyang tumayo. Kung maaari akong magmungkahiwika niya, lahat ng mata ay lumingon sa kanya.

Ang katahimikan ay naging mabigat. Tumingin ng matalim si Michelle sa kanya. Ngunit bago pa ito makapagsalita, nagpatuloy si Michael. Masyadong maliit ang scale ng operasyon niyo. Kung gusto niyo talagang kumita, kailangan niyo ng makinarya. Maaari nating i-outsource ang produksyon sa isang factory sa Laguna para mas bumilis.

Pagkatapos, gagamit tayo ng aggressive marketing para itaas ang presyo ng bawat basket ng tatlong beses. Sa ganoong paraan, mas malaki ang margin ng profit. Sa loob ng ilang segundo, walang nagsalita. Akala ni Michael ay mapapahangan niya sila sa kanyang talino sa ekonomiya. Ngunit nagkamali siya. Tumayo si Michelle mula sa kanyang upuan.

Isang malakas na hampas ng kanyang palad sa lamesang kahoy ang bumasag sa katahimikan. Hindi ito boardroom ng kumpanya mo, Michael. Ang boses ni Michelle ay gumaralgal sa galit ngunit bawat salita ay malinaw. Ang kooperatibang ito ay hindi tungkol sa profit margin o aggressive marketing. Itinatag namin ito para magkaroon ng dangal ang bawat ina rito.

Ang bawat basket na hinahabi nila ay gawa ng kanilang sariling mga kamay. May kwento ng pagsisikap may pagmamahal para sa kanilang mga anak. Lumapit si Michelle kay Michael. Ang distansya nila ay sapat na para maramdaman niya ang init ng galit nito. Gusto mong gumamit ng factory. Gusto mong i-outsource sa madaling salita. Gusto mong alisin ang trabaho sa mga kababaihang ito at ibigay sa mga makina para lang sa pera.

Iyan ang problema sao Michael. Ang tanging nakikita mo ay numero. Hindi mo nakikita ang tao. Michelle, sinusubukan ko lang tumulong. Tulong. Isang mapait na tawa ang kumawala kay Aling Lordes. Tumayo rin ang matanda at lumapit. Iho. Ang tulong na galing sa itaas pababa ay hindi tulong kundi pang-aalipusta. Gusto mong baguhin ang sistema namin para lang magmukha kang bayani.

Huwag dito. Ang ibang mga ina ay nagsimula na ring magsalita. Hindi kami kailangan ng makina. Kailangan namin ng patas na pagkakataon. Sigaw ng isa. Huwag mong dungisan ang aming pawis ng iyong maruming paraan ng negosyo. Sabi pa ng isa. Naramdaman ni Michael ang pagliit ng kanyang mundo. Ang lahat ng kanyang karunungan sa unibersidad.

At karanasan sa bilyong dolyar na deal ay naging basura sa harap ng mga simpleng ina na ang tanging hangad ay mabuhay ng may dignidad. Umalis ka na rito, Michael, utos ni Michelle. Hindi ka welcome sa pulong na ito. Hindi mo naintindihan kung bakit kami narito at mukhang hindi mo kailan maniintindihan. Walang nagawa si Michael kundi tumalikod.

Habang naglalakad siya palabas ng bakuran, naririnig niya ang muling pagsisimula ng pulong. Ngunit sa pagkakataong ito, mas masigla ang kanilang boses, mas matatag ang kanilang pagkakaisa laban sa isang dayuhang. Katulad niya nanatili si Michael sa labas ng bakod nakikinig sa layo. Nakita niya si Michelle na inaalo ang isang inang umiiyak dahil sa hirap ng buhay.

Nakita niya kung paano sila nagbabahagi ng kaunting pagkain na may kasamang tawa. Doon niya napagtanto ang isang masakit na katotohanan. Ang mga taong ito ay mas mayaman sa kanya. Mayroon silang layunin, mayroon silang komunidad. Habang siya sa kabila ng kanyang mga bilyon ay palaging nag-iisa sa tuktok ng kanyang gusali.

Ang pag-aalsa ng mga ina ay hindi lamang tungkol sa negosyo. Ito ay ang pagsusuka ng isang malinis na sistema sa isang lason na katulad niya. Nang matapos ang pulong isa-isang umuwi ang mga ina, binibigyan siya ng mga tingin ng pagdududa. Huling lumabas si Michelle, pagod ang mga mata ngunit mataas ang noo.

“Gusto mo pa ring manatili?” tanong ni Michelle nang makita siya sa gilid ng daan. Oo, sagot ni Michael dahil ngayon ko lang na-realize wala pala akong alam tungkol sa totoong buhay. Tinitigan siya ni Michelle nang matagal tila sinusukat kung tapat mga salita. Kung ganoon, magsimula ka sa simula. Bukas hindi ka na lang maglilinis ng gulong sa talyer.

Sasama ka sa amin sa bukid. Doon mo malalaman kung gaano kabigat ang bawat butil ng kaning kinakain mo. Isang hamon na naman. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi ito para sa pera kundi para sa isang pagkakataong muling maging tao. Ang langit sa baryo maligaya ay naging kulay abo at ang hanging umiihip ay may dalang babala ng isang malakas na unos.

Hindi nagtagal ang ambon ay naging isang marahas na buhos ng ulan na tila gustong lulunin ang maliliit na kabahayan. Sa loob ng dampa ni Michelle, ang liwanag ng isang gasera ay kumukurap-kurap sumasabay sa kaba sa dibdib ng mga tao sa loob. Si Mia ang s taong gulang na batang madalas tumulong kay Michelle ay nakahiga sa isang banig.

Ang kanyang balat ay tila nagbabaga sa lagnat at ang kaniyang paghinga ay mababaw at mabilis. Michelle hindi na bumababa ang lagnat niya. Mangyak-ngiyak na sabi ng ina ni Mia na si Yadira. Kanina pa siya hindi nagigising. Ano ang gagawin natin? Hinawakan ni Michelle ang noon ng bata. Kailangan natin siyang dalhin sa ospital sa bayan. Ngayon din.

Pumasok si Michael mula sa malakas na ulan basang-basa at hingal na hingal. “Narinig ko ang nangyari, Kevin.” sigaw niya sa kanyang cellphone na halos wala ng signal. “Nasaan na ang helicopter? Bakit wala pa rito?” Sir, ang boses ni Kevin ay putol-putol sa kabilang linya. Masyadong mapanganib ang lipad.

Zero visibility dahil sa bagyo. Hindi papayagan ang Aviation Authority. ang kahit anong flight ngayon. Binitiwan ni Michael ang phone sahig. Ang kanyang mukha ay namutla. Sa unang pagkakataon, ang kanyang kapangyarihan bilang bilyonaryo ay walang silbi laban sa bagsik ng kalikasan. “Walang darating na helicopter,” mahinang sabi ni Michael.

“Kung ganoon mamamatay ang anak ko,” hiyaw ni Yadira habang niyayakap si Mia. Biglang bumukas ang pinto at pumasok si Daniel ang kanyang mga mata ay puno ng determinasyon. Ang tanging paraan ay ang lumang truck sa taler pero may balita na nagkaroon ng landslide sa tanging daan palabas ng baryo. Gagamitin natin ang truck.

Sabi ni Michael ang kanyang boses ay biglang naging matatag. Daniel, ikaw ang nakakaalam ng daan. Ako ang magmamaneho kung kailangan o ako ang magtatanggal ng mga bato sa kalsada. Michelle, ihanda mo si Mia. Wala ng oras para sa pag-aalinlangan. Binuhat ni Daniel ang bata at mabilis silang sumakay sa lumang truck na tila hininga na lang ang nagpapatakbo.

Sa gitna ng madilim na gabi at hagupit ng ulan ang truck ay dumaan sa putikan at baha. Nakarating sila sa bahagi ng kalsada kung saan gumuho ang lupa. Malalaking bato at makapal na putik ang humarang sa daan. “Hindi tayo makakaraan!” sigaw ni Daniel habang pilit na pinapaandar ang wiper ng truck na halos wala ng silbi sa lakas ng ulan.

Hindi nagsalita si Michael. Binuksan niya ang pinto ng truck at lumusong sa baha na abot hanggang tuhod. Sa ilalim ng liwanag ng headlight, nagsimulang itulak ni Michael ang malalaking bato gamit ang kanyang sariling mga kamay. Ang kanyang mga kuko ay nabaon sa putik. Ang kanyang suit na mamahali na naiwan niya sa kotse noong nakaraan.

Pero suot niya ngayon ang simpleng damit ay wala ng halaga. Michael delikado. Sigaw ni Michelle mula sa loob ng truck. Hindi ko hahayaang mamatay ang batang ito.” Hiyaw ni Michael habang pilit na iniaangat ang isang malaking tipak ng bato. Ang kanyang mga kalamnan ay tila pumuputok sa bigat at ang ulan ay humahampa sa kanyang mukha na parang libo-libong karayom.

Sumunod si Daniel at tumulong sa paglipat ng mga bato. Sa gitna ng unos, ang dalawang lalaking magkaaway ay nagkaisa. Ang bilyonaryo at ang mekaniko magkasama sa putikan para sa buhay ng isang bata. Matapos ang tila habang buhay na pakikipagbuno sa lupa, nagkaroon ng sapat na puwang para makadaan ang truck. Mabilis silang nagpatuloy hanggang sa marating ang Provincial hospital.

Pagdating sa emergency room, agad na kinuha ng mga nurse sa si Mia, si Michelle ay napaupo sa sahig ng ospital. Nanginginig sa ginaw at takot. Lumapit si Michael basang-basa puno ng putik ang mukha at ang kanyang mga kamay ay duguan dahil sa pagbuhat ng mga bato. Dahan-dahang inilagay ni Michael ang kanyang jacket sa balikat ni Michelle.

Sa pagkakataong ito, hindi lumayo si Michelle. Sa halip, sumandal siya sa braso ni Michael at doon ay tuluyang bumuhos ang kanyang mga luha. “Salamat, Michael!” bulong ni Michelle sa gitna ng kanyang paghagulgol. Kung wala ka kung hindi mo ginawa ‘yon? Sh! Sabi ni Michael habang hinahaplos ang buhok ni Michelle, ang kanyang sariling mga mata ay may luha na rin.

Lalaban si Mia. Malakas siyang bata. Lumapit ang doktor matapos ang isang oras. Stable na siya. Muntik na siyang ma-dehydrate at ang kanyang platelet count ay napakababa dahil sa dengge. Kung nahuli kayo ng kahit tlong minuto, baka hindi na namin siya naisalba. Isang malakas na buntong hininga ng pasasalamat ang kumawala sa lahat.

Tumingin si Michael kay Daniel at ang mekaniko ay tumango ng bahagya isang senyales ng pagkilala sa tapang na ipinakita ng bilyonaryo. Naupo si Michael sa tabi ni Michelle sa waiting area. Tiningnan niya ang kanyang mga sugatang kamay. Masakit ang bawat galaw ngunit sa loob ng kanyang dibdib may naramdaman siyang kakaibang init.

“Michelle, tawag niya sa mahinang boses.” “Hmm. Mmm. Ngayon ko lang naintindihan. Ang lahat ng pera ko sa bangko. Hindi niyan kayang pigilin ang ulan. Hindi niyan kayang itulak ang bato. Ang tanging may halaga sa mundong ito ay ang kakayahan nating protektahan ang isa’t isa. Tumingin si Michelle sa kanya.

Sa unang pagkakataon sa loob ng limang taon, nakita niya ang totoong Michael. Hindi ang bilyonaryong mapagmataas kundi ang lalaking handang dumanas ng hirap para sa iba. “Nagbabago ka na nga, Michael?” Sabi ni Michelle at sa pagkakataong ito, may bahid na ng tunay na pag-asa ang kanyang boses. Ngunit ang gabi ay hindi pa tapos habang nagpapahinga sila, isang balita ang dumating kay Michael mula sa siyudad.

Ang kanyang kumpanya ay nasa gitna ng isang hostel takeover habang wala siya. Kailangan niyang pumili ang kanyang imperyo o ang pananatili sa tabi ni Michelle. Sumikat ang araw sa bintana ng Provincial hospital ngunit ang liwanag nito ay hindi sapat upang pawiin ang bigat ng atmosfera sa loob ng ward. Amoy na amoy ang antiseptiko at gamot.

Si Michael ay nakaupo sa isang matigas na selang plastic sa tabi ni Michelle na kasalukuyang nakatitig sa natutulog na si Mia. Ang bata ay ligtas na ngunit ang katahimikan sa pagitan ng dalawang matanda ay mas nakakabingi kaysa sa dagundong ng bagyo kagabi. Tumayo si Michael ng makitang papalapit ang isang biling clerk. Dito na po.

” Mahina ang sabi niya sabay abot ng kanyang platinum card upang bayaran ang lahat ng gastusin sa ospital pati na ang mga gamot na kakailanganin ni Mia para sa susunod na buwan. Napansin ito ni Michelle. Tumayo siya ng bigla ang kanyang mga mata ay pagod ngunit nanininga sa galit. “Anong ginagawa mo, Michael?” “Binabayaran ko lang ang Bills Michelle.

Ayokong mag-alala pa si Yadira o ikaw sa pera. Paliwanag ni Michael sa mahinaong tono. Lumapit si Michelle at marahas na hinablot ang resibo mula sa kamay ni Michael. Nilamukos niya ito at itinapon sa dibdib ng lalaki. Sa tingin mo ba ay mabubura ng isang swipe ng card mo ang lahat? Akala mo ba ay bayad na ang utang mo dahil iniligtas mo ang bata kagabi? Hindi ko iniisip ‘yon.

Iyan ang problema sao,” sigaw ni Michelle. Ang ilang nurse ay napatingin sa kanila ngunit wala siyang pakialam. Hinawakan niya ang kwelyo ng t-shirt ni Michael at niyugyog ito ng malakas. Ang akala mo ang lahat ng sugat ay nagagamot ng pera. Ang akala mo ang lahat ng sakit ay may presyo. Binitiwan ni Michelle ang kwelyo ni Michael at lumayo ng bahagya pilit na pinipigilan ang kanyang paghagulgol.

Alam mo ba kung anong pakiramdam ng palayasin sa sariling tahanan dalawang linggo matapos ang divorce? Alam mo ba kung anong pakiramdam ng tumingin sa salamin at hindi na makilala ang sarili dahil sa gutom at puyat? Napayuko si Michael ang kanyang mga sugatang kamay ay nanginginig. Patawarin mo ako Michelle.

Hindi ko alam ang ginawa ni Antonio. Hindi mo alam dahil hindi mo gustong malaman. Bulyo. Ni Michelle. Sa sobrang emosyon, kinuha niya ang kanyang lumang bag at ibinuhos ang laman nito sa sahig. Nagtalsikan ng ilang barya isang kupas na panyo at isang maliit na piraso ng tuyong tinapay na itinabi niya sana para sa kanyang tanghalian.

Tingnan mo ito. Itinuro ni Michelle ang tuyong tinapay. Ito ang buhay ko sa loob ng limang taon habang ikaw ay nagpapahanda ng hapunan para sa lingawang tao na hindi mo naman kaibigan, ako ay nagtitiis sa isang pirasong tinapay na hinahati ko para umabot hanggang gabi. Habang natutulog ka sa mga hotel na may limang bituin ako ay natutulog sa ibabaw ng karton.

dahil wala akong pambayad sa upa. Lumapit muli si Michelle at sa pagkakataong ito hindi na niya napigilan ang kanyang sarili. Itinulak niya si Michael sa balikat muli at muli. Saan ka noong nilalamig ako? Saan ka noong halos mamatay ako sa sakit dahil wala akong pambili ng gamot? Ang bawat gabing umiiyak ako.

Michael ang pangalan mo ang isinisigaw ko sa galit. Napasandal si Michael sa padering ospital. Hinahayaan ang bawat tulak at bawat masasakit na salita ni Michelle. Ramdam niya ang bawat hapdi. Ang bawat salita ay parang latigo na humahampas sa kanyang konsensya. Ang sampal na ibinigay ko sao nong unang araw kulang pa yon.

Sabi ni Michelle ang kanyang boses ay naging isang pabulong na puno ng pait. Pinatay mo ang masayahing Michelle na nakilala mo. Ang babaeng nasa harap mo ngayon ay binuo ko mula sa sarili kong mga abo ng walang tulong mo ng walang pera mo. Michelle, patawad. Tanging na sabi ni Michael ang kanyang boses ay gumaralgal din. Umalis ka na rito, Michael.

Huling sabi ni Michelle habang pinupunasan ang kanyang luha. Iligtas mo ang kumpanya mo. Narinig ko ang tawag ni Kevin. May mga taong sinusubukang agawin ang imperyo mo sa Manila. Iyun naman ang mahalaga sao ‘ ba ang pera mo, ang kapangyarihan mo. Bumalik ka na roon. Eksaktong pagkatapos ng linyang iyon, pumasok si Kevin sa ward hingal na hingal at may dalang masamang balita.

Sir Michael, kailangan na nating umalis. Ang board of directors ay nagpatawag ng emergency meeting para sa Auster niyo bilang CEO. Kung hindi kayo makakarating bago mag 3 ng hapon, mawawala sa inyo ang kontrol sa Villaral Group. Tumingin si Michael kay Kevin. Pagkatapos ay kay Michelle na nakatalikod na sa kanya muling nakatitig sa natutulog na si Mia.

Ito ang sandali ng katotohanan. Ang Belaral group ay ang lahat ng pinagpaguran ni Michael sa buong buhay niya. Ito ang kanyang pagkakakilanlan ang kanyang kuta. Ngunit nang tingnan niya ang kanyang mga kamay na may bahid pa ng putik at dugo. Mula sa pagliligtas kay Mia, naramdaman niya ang isang kakaibang uri ng kalayaan.

Kevin, tawag ni Michael. Sir, ibigay mo ang susi ng kotse kay Daniel. Sabihin mo sa kanya gamitin niya iyon para ihatid sina Michelle at Mia pauwi kapag pwede na silang lumabas. Nalaglag ang panga ni Kevin. Pero sir, paano ang meeting? Paano ang kumpanya? Sabihin mo sa board hindi ako makakarating. Matatag na sagot ni Michael.

Sabihin mo sa kanila kung gusto nilang kunin ang kumpanya kunin nila. Dahil sa pagkakataong ito, may mas mahalagang bagay akong kailangang ayusin na hindi kayang bayaran ng kahit anong stock option.” Lumingon si Michelle nang marinig ang sinabi ni Michael. Bakas sa kanyang mukha ang gulat. Hindi niya akalain na itataya ni Michael ang kanyang buong imperyo para lamang manatili sa isang hamak na ospital sa probinsya.

Ngunit bago pa makapagsalita si Michelle, isang pangkat ng mga lalaking naka-suit ang pumasok sa ward. Hindi sila mga tauhan ni Michael. Sila ay mga tauhan ni Antonio ang kanyang dating abogado. Michael Villerial. Nakangiting bati ni Antonio habang papasok. Akala mo ba ay matatapos ang lahat sa pagtanggal sa akin? Nandito ako para saksihan ang iyong pagbagsak.

At Michelle, matagal na rin tayong hindi nagkikita. Gusto mo bang malaman ang totoong dahilan kung bakit ka pinalayas sa condo mo noon? Isang bagong kabanata ng panlilin lang. Ang nakatakdang mabuksan at ang kuryenseng dala ng presensya ni Antonio ay tila nagbabadyya ng isa pang unos sa buhay nina Michael at Michelle.

Ang pagpasok ni Antonio sa ward ay tila nagdala ng isang nakakalasong hangin. Ang kanyang suot na kulay abong suit ay walang bahid ng dumiang malaking insulto sa madungis at pagod na anyo ni Michael. Hawak ni Antonio ang isang itim na folder at ang kanyang mga mata ay nagnining sa tagumpay habang nakatingin kay Michelle na tilba isa itong basura na nakaharang sa kanyang dinadaanan.

Anong ginagawa mo rito, Antonio? Wala kang lugar sa ospital na ito? Ang boses ni Michael ay parang dagong ng kulog mababa ngunit puno ng babala. Nandito ako para sa isang mercy mission, Michael. Sarkastikong sagot ni Antonio. Gusto ko lang ipaalala sao na habang naglalaro ka rito sa putikan, ang iyong mga shares sa Villarreal group ay bumabagsak.

At ikaw Michelle, mukhang hiyang na hiyang ka sa buhay pulubi. Sino ang mag-aakalang ang dating reyna ng Polanko ay amoy gamot at uling na ngayon? Isang mabilis na galaw ang ginawa ni Michael. Hinarangan niya si Michelle at tumayo sa harap ni Antonio. Ang agwat ng kanilang mga mukha ay ilang pulgada na lamang. Huwag mong duduungan ang pangalan niya ng marumi mong bibig.

Tumawa si Antonio, isang tunog na tila kiskis ng bakal. Bakit Michael? Natatakot ka ba na malaman niya ang totoo? Michelle, alam mo ba na ang mga litratong naging mitan ng inyong hiwalayan, iyung mga litrato mo na may kasamang ibang lalaki sa hotel ay ako ang kumuha? Ako ang nag-ayos ng lahat sa utos ng iyong biyenan.

At ang asawa mo masyado siyang bilib sa sarili niya kaya agad siyang naniwala na nagtaksil ka. Nabitawan ni Michelle ang baso ng tubig na hawak niya. Ang tunog ng pagkabasag ng bubog sa sahig ay tila sumasalamin sa kanyang nararamdaman. Ano? Totoo ang naririnig mo? Patuloy ni Antonio habang binubuksan ang folder. Michael Heto ang huling dokumento na kailangan mong pirmahan.

Ibigay mo na ang iyong voting rights sa board at hahayaan kitang mabulok dito kasama ang babaeng ito. Kung hindi sisiguraduhin kong pati ang baryo maligaya ay gigibain ang kumpanya mo dahil ang lupang kinatatayuan niyo ay pagmamay-ari na ng Barial Group Subsidiary. Sa sandaling iyon, pumasok si Daniel sa ward.

Nakita niya ang tensyon at ang dugoang kamay ni Michael na naka-cuyom. Hindi nag-atubili ang mekaniko. Lumapit siya at hinawakan ang braso ni Antonio ng napakahigpit na nagresulta sa pagdaing ng abogado. “Bitawan mo ako. Ikaw na mabahong trabahador.” sigaw ni Antonio. Ang mabahong trabahador na ito ay kayang basagin ang mukha mo sa isang pitik lang.

Bulong ni Daniel ang kanyang boses ay puno ng panganib. “Umalis ka na bago ko pa malimutan na nasa loob tayo ng ospital. Tumingin si Michael kay Daniel pagkatapos ay kay Michelle na kasalukuyang nakahawak sa kanyang ulo. Tila hindi makapaniwala sa lalim ng katakilang ginawa sa kanya. Ang galit ni Michael ay umabot na sa sukdulan ngunit hindi niya ito idinaan sa dahas.

Sa halip kinuha niya ang kanyang cellphone at dinial ang numero ni Kevin. Kevin ni loud speaker mo ang tawag na ito sa gitna ng board meeting. Ngayon din. Utos ni Michael. Nang marinig ang boses ng board members sa kabilang linya, huminga ng malalim si Michael. Mga ginoo ko si Michael Villal. Narito ako para mag-anuns ng aking penal na desisyon.

Mula sa sandaling ito, pormal na akong nagbibitiw bilang CEO at chairman ng Villaral Group. Ibinibigay ko ang lahat ng aking shares sa isang blind trust na pamamahalaan ni Kevin sa isang kondisyon. Lahat ng kikitain nito ay mapupunta sa isang bagong foundation para sa mga biktima ng ilegal na pagpapaalis at sa pagpapaunlad ng mga liblib na baryo gaya ng baryo maligaya.

Napasinghap si Antonio. Ang folder na hawak niya ay nalaglag sa sahig. Sira ka na ba Michael? Itinatapon mo ang bilyon-bilyon para sa ano? Itinatapon ko ang basura para makuha ang tunay na kayamanan. Antonio sagot ni Michael. At tungkol sa’yo, naka-record ang lahat ng pag-amin mo kanina tungkol sa pag-falsify ng ebidensya laban kay Michelle.

Ang mga pulis ay naghihintay na sa’yo sa labas ng ospital. Gaya ng isang pelikula, pumasok ang dalawang pulis sa ward at agad na pinasabihan si Antonio ng kanyang mga karapatan. Habang kinaladkad palabas ang nagpupumiglas na abogado, muling naging tahimik ang silid. Lumapit si Michael kay Michelle. Gusto niya itong yakapin ngunit alam niyang wala pa siyang karapatan.

Michelle, hindi ko maibabalik ang limang taon pero ang bagong imperyo na itatayo ko ay hindi nagawa sa semento at salamin. Ito ay itatayo ko para sa inyo. Para sa dangal mo na kinuha ko. Tumingin si Michelle sa kanya may mga luhang dumadaloy sa kanyang pisngi ngunit may kasamang isang maliit na ngiti. Ibinigay mo ang lahat Michael.

Bakit? Dahil ngayon ko lang na-realize sagot ni Michael habang hinahawakan ng kamay ni Michelle na puno rin ng kalyo. Ang pagiging bilyonaryo ay walang silbi kung ang puso mo ay sapat lang para sa sarili mo. Gusto kong matuto kung paano magmahal gaya ng pagmamahal mo sa baryong ito. Lumapit si Daniel at tinapik ang balikat ni Michael.

Medyo mayabang ka pa rin pero mukhang may pag-asa ka na. Salamat Daniel. Tugon ni Michael. Pero kailangan ko pa ring matutong mag-ayos ng makina. Marami ka pang kailangang matutunan, Michael. Sabi ni Michelle habang pinupunasan ang kanyang mga luha. Pero marahil, pwede nating simulan ang unang leksyon sa pagkumpunin ng ating mga sarili.

Sa kabila ng tagumpay na ito, alam ni Michael na ang pag-alis ni Antonio ay simula lamang. Ang tunay na hamon ay kung paano niya mapapatunayan sa buong baryo maligaya na siya ay isa na sa kanila lalo na’t may mga balitang nagsasabing ang pagbagsak ng kanyang kumpanya ay magdadala ng mga bagong kaaway na naisang lupain ng baryo. Ang kabanatan ng kanyang buhay bilang bilyonaryo ay sarado na ngunit ang kanyang buhay bilang isang tao ay kakabukas pa lamang.

Ang sikat ng araw sa dapit hapon ay nagbibigay ng ginintuang kulay sa malawak na palayan ng baro Maligaya. Wala na ang ingay ng mga sasakyan at ang amoy ng usok ng siyudad. Ang tanging naririnig ay ang banayad na paghampas ng hangin sa mga dahon at ang malayo ngunit masayang tawanan ng mga magsasaka. Si Michael ay nakatayo sa gitna ng itinatayong garden ng kooperatiba.

Wala na siyang suot na mamahaling relos o sapatos na gawa sa balat ng hayop. Ang kaniyang suot ay isang simpleng sando at maluwag na pantalon na may mga mantsa ng lupa. Ang kanyang mga kamay na dati ay hindi man lang marunong humawak ng martilyo ay sanay na ngayon sa pagpukpok ng mga pako para sa bakod.

Lumapit si Michelle habang may dalang pitsel ng malamig na juice. Tumigil siya ng sandali at pinagmasdan si Michael. Nakita niya ang pagtulo ng pawis sa noon nito at ang seryosong ekspresyon habang maingat na itinatayo ang isang maliit na swing para sa mga bata ng baryo. “Uinom ka muna!” tawag ni Michelle. Ang kanyang boses ay wala na ang talim ng galit kundi isang malumanay na pag-aalaga.

Tumigil si Michael at pinunasan ang kanyang mukha gamit ang isang lumang bimpo. “Salamat!” nakangiti niyang tugon. Kinuha niya ang baso at mabilis na ininom ang laman nito. Tila ba ito ang pinakamasarap na inumin sa buong mundo. Naupo silang dalawa sa ilalim ng isang malaking puno ng mangga na nagbibigay ng malawak na lilim.

Ang katahimikan sa pagitan nila ay hindi na nakakabingi kundi puno ng mga bagay na hindi na kailangan pang sabihin ng malakas. Michael, totoo ba ang lahat ng ito?” tanong ni Michelle habang nakatingin sa malayo. Ang pagbitiw mo sa kumpanya, “Ang pananatili mo rito sa putikan. Hindi mo ba hinahanap ang malamig na aircon at ang marangyang hapunan sa Manila? Tiningnan ni Michael ang kanyang mga kamay na puno ng kalyo.

Sa totoo lang, Michelle, mas masarap ang tulog ko rito sa ibabaw ng papag kaysa sa kahit anong kama sa penthouse ko. Doon bilyonaryo ako pero pakiramdam ko ay palagi akong nag-iisa. Dito wala akong pera pero pakiramdam ko ay buo ako. Humarap siya kay Michelle at sa pagkakataong ito, hinayaan niyang makita ng babae ang lahat ng emosyon sa kanyang mga mata.

Mas mahal ko ang Michelle na nasa harap ko ngayon ang matapang ang leader, ang babaeng kayang magpatakbo ng kooperatiba kaysa sa Michelle na ginawa kong manika noon. At gusto kong maging karapatdapat sa’yo hindi dahil sa bank account ko kundi dahil sa taong kinahinatnan ko rito sa baryo.

Naramdaman ni Michelle ang panginginig ng kanyang puso. Dahan-dahan niyang inilagay ang kanyang kamay sa ibabaw ng kamay ni Michael. Akala ko ay hindi ko na kayang magtiwala muli. Ang sakit na ibinigay mo noon. Akala ko ay iyun na ang katapusan ko. Pero nang makita kitang naglilinis ng mga bato sa ilalim ng ulan para kay Mia, doon ko naisip na baka nga baka nga nagkamali ako sa paghusga sayo ngayon.

Mula sa malayo na katayo si Daniel malapit sa kanyang talyer, nakita niya ang dalawa na magkahawak kamay sa ilalim ng puno. May bahid ng lungkot sa kanyang mga mata dahil sa kanyang lihim na pagtingin kay Michelle. Ngunit mas matimbang ang respeto niya sa pagbabagong ginawa ni Michael. Tumango siya ng bahagya isang tahimik na pagtanggap na ang bilyonaryo ay nahanap na ang kanyang tunay na tahanan.

Biglang tumayo si Michael at hinila ng marahan si Michelle. May gusto akong ipakita sa’yo. Dinala niya si Michelle sa dulo ng garden kung saan may isang maliit na bahagi na puno ng mga bagong tanim na rosas. Ngunit hindi ito ang mga rosas na inangkat mula sa ibang bansa na mabilis malanta.

Ang mga ito ay mga lokal na rosas na matatag at sanay sa init ng araw. Ito ang mga rosas na hindi ko kayang bilhin noon,” bulong ni Michael. “Dahil ang mga ito, kailangan mong itanim mismo, alagaan at hintayin na lumago. Gaya ng pag-ibig ko sayo ngayon, hindi ito mabilis, hindi ito madali. Pero sigurado akong hindi ito malalanta.” Hindi na napigilan ni Michelle ang kanyang sarili.

Lumapit siya at isinandal ang kanyang ulo sa dibdib ni Michael. Naramdaman niya ang malakas at tapat na tibok ng puso nito sa gitna ng bukid, sa gitna ng kahirapan at simpleng pamumuhay muling nabuo ang isang pagkakaibigan na nauwi sa isang mas malalim na uri ng pagmamahal. Dahan-dahang itinaas ni Michael ang baba ni Michelle at tinitigan ang mga mata nito. Walang salita, walang kaba.

Tanging isang pinal na desisyon na magkasamang harapin ng bukas. Sa ilalim ng naglalagablab na dapit hapon, naglapat ang kanilang mga labi sa isang matamis at matagal na halik-isang halik na nagbubura sa limang taon ng pait at naghuhudyat ng simula ng kanilang bagong imperyo. Ngunit habang nagtatapos ang araw ng may kapayapaan isang anino mula sa labas ng baryo ang dahan-dahang lumalapit.

Isang itim na sasakyan ang huminto sa highway at isang pamilyar na mukha ang nakatingin sa kanila mula sa malayong may hawak na mga dokumento na magpapayanig muli sa katahimikan ng barigaya. Ang kapayapaan ng umaga sa barong maligaya ay biglang nabulabog hindi ng tunog ng kalikasan kundi ng ugong ng tatlong itim at malalaking SUV na huminto sa tapat ng itinatayong community center.

Ang alikabok na nilikha ng mga gulong nito ay bumalot sa paligid tila isang madilim na babala. Bumaba mula sa unang sasakyan si Paul, isang ambisyosong bisepresidente ng Villerial Group na dating nasa ilalim ni Michael. Hawak niya ang isang makintab na folder at suot ang isang suit na tila sumisigaw ng kapangyarihan. Sa likuran niya ay limang lalaking nakauniporme ng security guard.

Matitigas ang mukha at tila handang manakit. Sino ang namamahala rito? Ang boses ni Paul ay matalim at walang galang. Kailangan niyo ng lisanin ang lugar na ito. Mayroon kaming hawak na utos para sa demolisyon ng mga ilegal na estrukturang ito upang simulan ang pagtatayo ng Villarial Luxury Resort. Mabilis na lumabas si Michelle mula sa loob ng center.

Kasunod si Michael na kasalukuyang may hawak na martilyo. Lumapit din si Daniel at ang iba pang mga lalaki ng baryo bitbit ang kanilang mga kagamitan sa paggawa. Walang aalis dito. Matatag na sabi ni Michelle. Ang kanyang tinig ay hindi nanginig. Kahit sa harap ng mga armadong gwardya ang lupang ito ay ibinigay na sa amin. Bahagi ito ng aming kooperatiba.

Tumawa ng mapanguyam si Paul habang nakatingin kay Michael. Michael, tingnan mo ang sarili mo. Mula sa pagiging hari ng industriya ngayon ay amoy pawis ka na at nagtatrabaho kasama ang mga basurero. Nakakaawa ka. Pero negosyo ito, Michael. Ang pirma mo sa blind trust noon ay may butas.

Nabawi namin ang voting rights at ang unang proyekto ng bagong board ay ang linisin ng basurang ito. Humakbang pasulong si Michael ang kanyang anino ay bumagsak ng malaki kay Paul. Ang basurang tinutukoy mo, Paul ay ang buhay ng mga taong ito. Ang butas na sinasabi mo ay hindi butas. Dahil bago ko ibinigay ang shares ko, inilipat ko na ang titulo ng lupang ito sa ilalim ng Baro Maligaya Foundation.

Napakunot ang noon ni Paul. Hindi totoo yan. Wala sa record ang titulong sinasabi mo. Dahil wala ito sa opisina niyo. Singit ni Kevin na kakarating lang dala ang isang selyadong dokumento mula sa Registry of Deeds. Nandito ang lahat, Paul. Legal ang bawat sentimo at bawat pulgada ng lupang ito. Wala kayong karapatan dito.

Nangalit ang bagang ni Paul. Sa sobrang galit, tinangka niyang hablutin ang dokumento kay Kevin ngunit mabilis siyang hinarangan ni Daniel. Sa isang mabilis na galaw, itinulak ni Daniel si Paul pabalik sa kanyang sasakyan. “Hindi niyo kami matatakot.” sigaw ni Michelle. Kumuha siya ng isang balde ng tubig na may halong putik mula sa ginagawang semento at diretsong isinalya ito sa harapan ni Paul.

Ang mamahaling suit at sapatos ng B presidente ay agad na nabahiran ng malapot at maduming putik. Umalis na kayo. Sigaw ni Aling Lordes habang ang ibang mga kababaihan ay nagsimula ng maghagis ng mga nabubulok na gulay at putik sa mga sasakyan. Ang mga gwardya dahil sa dami ng mga tagabaro na nagkakaisa ay hindi na nakakilos.

Napilitan si Paul na bumalik sa loob ng sasakyan habang ang kanyang mukha ay pulang-pula sa hiya at galit. Pagsisisihan niyo ito. Hiyaw niya bago mabilis na pinaharurot ang sasakyan palayo. Ang hiyawan ng tagumpay ay umalingawngaw sa buong barong maligaya. Nagyap-yakap ang mga ina at nagkamay ang mga kalalakihan. Tumingin si Michael kay Michelle at sa mga mata nito, nakita niya ang pinakamagandang uri ng kayamanan, ang dangal na hindi nabibili ng pera.

Pagkalipas ng limang taon, ang baryo maligaya ay hindi na lamang isang simpleng baryo sa dulo ng kalsada. Ito na ngayon ay isang eemplo ng tagumpay ng ekonomiya mula sa ibaba. Ang mga dampa ay napalitan na ng maayos na mga bahay. May sarili na silang eskwelahan at ang kooperatiba ni Michelle ay nag-e-export na ng mga dekalidad na produktong gawa sa kamay sa iba’t ibang panig ng mundo.

Sa gitna ng isang malawak na hardin, may nagaganap na pagtitipon. Si Michael na ngayon ay isang respetadong tagapayo. Para sa mga proyektong panlipunan ay abala sa paglalaro sa damuhan kasama ang isang batang babae na may edad na apat. Ito si Sofia ang kanilang anak ni Michelle. Lumapit si Michelle suot ang isang simpleng bestidang gawa sa tela ng kanilang kooperatiba.

Mukha siyang mas bata, mas masigla at puno ng kapayapaan. Michael, kailangan na nating magsimula. Hinihintay na tayo ni Daniel at ng board ng foundation,” tawag ni Michelle. Tumayo si Michael at binuhat si Sofia. Sandali na lang, mahal. Sinasabi ko lang kay Sofia kung paano ang kanyang ina ang naging pinakadakilang bayani ng baryong ito.

Ngumiti si Michelle at hinawakan ng kamay ni Michael. Tayo ang naging bayani Michael dahil kung hindi ka bumalik kung hindi mo piniling maging tao kaysa maging bilyonary wala tayo rito. Naupo sila sa ilalim ng parehong puno ng mangga kung saan sila unang muling nagkasundo. Sa di kalayuan ang tanaw nila ang malawak na komunidad na itinatayo nila ng magkasama.

Wala ng takot, wala ng pait. Tanging ang init ng sikat ng araw at ang pag-asa para sa susunod na salin lahi. Michelle! Bulong ni Michael habang nakatitig sa kanila ng kanyang anak. Bakit? Salamat sa pagsampal sa akin noon. Dahil sa sampal na yon, nagising ako mula sa isang mahabang panaginip ng kasakiman. Tumawa si Michelle, isang tunog na mas masarap pa sa pandinig kaysa sa kahit anong musika.

Huwag mo n ipaalala iyon. Baka isipin ni Sofia na bayolente ang nanay niya. Hindi bayolente, Annie Michael habang hinahalikan ng noo ng kanyang asawa. Matapang. Iyan ang dahilan kung bakit mahal na mahal kita. Ang sikat ng araw ay unti-unting lumubog sa abot tanaw. Nag-iiwan ng kulay kahel at lilangguhit sa langit.

Sa bar maligaya ang tunay na kayamanan ay hindi nasusukat sa ginto o shares sa kumpanya kundi sa bawat ngiti ng bata, sa bawat pagkakahawak kamay ng magkakapitbahay at sa pag-ibig na nahanap sa gitna ng putikan at pagsisikap. Ang kwento ni Michael Villal ang bilyonaryong naging tao at ni Michelle ang babaeng bumuo ng sariling mundo ay isang paalala na ang bawat pagkakamali ay may pagkakataon para sa pagbabago basta’t handa kang dumanas ng hirap para sa tunay na pagmamahal.

Ang baryo, Maligaya ay tila isang paraiso sa ilalim ng asul na langit. Ngunit ang katahimikang ito ay biglang bumasag nang pumasok ang isang mahabang itim na sasakyan na may plakang naglalarawan ng yaman at kapangyarihan. Huminto ito ng mara sa tapat ng community center na naglikha ng isang makapal na ulap ng alikabok na tumabon sa mga bulaklak na itinanim ni Michael.

Bumaba ang isang babaeng may tindig na tila isang reyna mula sa sinaunang panahon. Si Victoria Villal. Ang kanyang buhok ay puting-puti na inayos ng perpekto. At ang kanyang suot na itim na bestida ay nagkakahalaga ng sapat para pakainin ang buong baryo sa loob ng isang taon. Hawak niya ang isang gintong tungkod na tumatama sa semento ng may aoridad.

Michael. Ang kanyang boses ay hindi sigaw ngunit ito ay may talim na tila kayang humiwa sa hangin. Lumabas si Michael mula sa talyer ni Daniel. Ang kanyang mukha ay puno ng grasa at ang kanyang t-shirt ay basang-basa ng pawis. Nang makita niya ang kanyang ina, tumigil ang kanyang mundo.

Ang takot na naramdaman niya noong bata pa siya ay tila bumalik ng panandalian ngunit agad itong napalitan ng isang matatag na paninindigan. Ina maikling tugon ni Michael. Wala siyang balak na lumapit o humalik sa kamay nito. Lumapit si Victoria at tiningnan ang kanyang anak mula ulo hanggang paa ng may matinding pandidiri. Tingnan mo ang sarili mo, Michael.

Isang bilyonaryo na nagmukhang basurero. Akala ko ba ay nagbabakasyon ka lang ngunit mukhang tuluyan ka ng nahulog sa putikang ito. Sa sandaling iyon, lumabas si Michelle kasama ang maliit na si Sofia. Ang bata na may suot na simpleng dilaw na damit ay kumapit sa kamay ng kanyang ina habang nakatingin ng may kuriosidad sa matandang babae.

Nanlaki ang mga mata ni Victoria nang makita ang bata. Ang kanyang mukha na dati ay matigas ay biglang nagkaroon ng isang kakaibang kinanghindi ng pagmamahal kundi ng pagkagusto sa isang bagong pagmamay-ari. Kaya naman pala,” bulong ni Victoria. Ang dugong bilarial ay nananalaytay sa batang ito. Hindi siya dapat manatili rito. Humarap si Victoria kay Michelle.

Ang kanyang mga mata ay nanlilisik sa galit. Ikaw, akala ko ba ay tinapos na namin ang lahat noon? Ginamit mo ang bata para akitin muli ang anak ko. Magkano? Magkano ang kailangan mo para ibigay sa akin ang apo ko at tuluyan ng mawala? Isang matinding katahimikan ang bumalot sa plaza.

Lumapit si Michelle hindi takot kundi may mataas na noo. Hindi po mabibili ng pera niyo ang pagmamahal ng anak ko, Ginang Victoria. At hindi rin po ako ang Michelle na madali niyong napalayas noon. Ang pintuan ng baryong ito ay bukas para sa mga bisitang may respeto ngunit para sa inyo. Mukhang naliligaw po kayo. Lapas tangan. Sigaw ni Victoria.

Itinuro niya ang tungkod kay Michelle. Michael, pumili ka. Ngayon din. Babalik ka sa Manila kasama ang bata o sisiguraduhin kong ang lahat ng itinatayo niyo rito ay magiging abo bukas na bukas din. Humakbang si Michael sa gitna ng dalawang babae. Kinarangan niya ang kanyang ina upang protektahan si Michelle at Sofia.

Ang kanyang boses ay mababa ngunit puno ng kapangyarihan. Ina, ang gintong tungkod mo ay walang silbi rito. Ang yaman na ipinagmamalaki mo ay walang halaga kumpara sa kapayapaang nahanap ko. Kung gusto mong magdeklara ng digmaan, sige ngunit tandaan mo ito. Hindi na ako ang Michael na sunod-sunuran sa’yo. Ako ay isang ama at isang asawa.

at proprotektahan ko ang pamilya ko kahit ikaw pa ang kalabanin ko.” Tumingin si Victoria sa paligid. Nakita niya ang mga tagabaro, si Daniel, si Aling Lordes, si Chucho na unti-unting lumalapit bitbit ang kanilang pagkakaisa. Ramdam niya na sa unang pagkakataon ang kanyang pera ay walang kapangyarihan. “Mkikita tayo sa korte Michael.

” Huling sabi ni Victoria habang pabalik sa kanyang limusin. Sisiguraduhin kong kukunin ko ang apo ko. Iyan ang pangakong Bilerial. Nang umalis ang sasakyan, naiwan ang isang mabigat na ulap ng alikabok. Naramdaman ni Michael ang panginginig ng kanyang kamay ngunit naramdaman din niya ang pagyakap ni Michelle mula sa likuran. “Magkasama tayo rito, Michael.

” bulong ni Michelle. Alam ko,” sagot ni Michael habang binubuhat ang anak na si Sofia. At sa pagkakataong ito, wala ng makakaagaw sa atin ang ating kalayaan. Ngunit sa loob ng kanyang isipan, alam ni Michael na ang legal na laban ay magiging madugo. Ang anino ng nakaraan ay hindi basta-basta mawawala ng walang matinding sakripisyo.

Ang katahimikan ng madaling araw sa baro Maligaya ay muling binalot ng tensyon ng magsidatingan ng apat na puting sasakyan na may mga selelyo ng korte at ng kapulisan. Sa gitna ng liwanag ng sumisikat na araw, ang mga anino ng mga lalaking nakauniporme ay tila mga itim na guhit na nagbabantay sa paligid. Sa pangunguna ng isang matangkad na sheriff, pumasok sila sa bakuran ng community center.

Bitbit nila ang isang legal na dokumento, isang pansamantalang court order na nag-uutos na ibigay si Sofia sa pangangalaga ni Victoria Villal habang dinidinig ang kaso ng custody. Hindi niyo pwedeng gawin ito.” Sigaw ni Daniel habang nakaharang sa pintuan ng kanyang mga kamay ay mahigpit na nakahawak sa hamba ng pinto.

Walang bata na lalabas dito ng labag sa loob ng kanyang magulang. Tumabi ka lalaki. Malamig na utos ng sheriff. Ginagawa lang namin ang aming trabaho ngunit bago pa sila makahakbang pasulong ang mga kababaian ng baro Maligaya. Sa pangunguna ni Aling Lordes ay nagkapitbisig at bumuo ng isang padern ng tao sa harap ng center.

Walang sigawan, walang kaguluhan. Tanging ang matalim na tingin ng mga inang handang ibuwis ang buhay para sa isa sa kanilang mga anak. Mula sa likuran ng mga sasakyan, dahan-dahang bumaba si Victoria Villareal. Hawak niya ang kanyang gintong tungkod at ang bawat tunog ng pagtama nito sa semento ay tila isang babala.

Lumakad siya patungo sa harapan. Tila hindi pinapansin ang mga taong nakaharang sa kanya. Michelle, tawag ni Victoria ang kanyang boses ay puno ng kapangyarihan. Lumabas ka, Rian. Huwag mong gamitin ang mga taong ito bilang kalasag mo. Harapin mo ako bilang isang babaeng marunong tumanggap ng pagkatalo. Bumukas ang pinto ng center at lumabas si Michelle.

Kalmado siya ang kanyang mukha ay walang bakas ng takot. Tanging isang matibay na dignidad na tila hindi kayang buwagin ng kahit anong bagyo. Sa kanyang tabi ay si Michael na ang mga mata ay nanlilisik sa galit habang nakatingin sa kanyang sariling ina. Hindi ko sila ginagamit na kalasagin ng Victoria. Simula ni Michelle habang bumababa sa hagdan.

Nandito sila dahil alam nila kung ano ang tama. At ang tama ay ang hindi pag-agaw sa isang anak mula sa kanyang ina sa pamamagitan ng pananakot at pera. Ngumiti si Victoria ng may pagkauyam. Anong alam mo sa tama? Ang bata ay kailangang lumaki sa isang kapaligirang may bukas na kinabukasan hindi sa isang lugar na amoy putik at tuyong palay.

Tingnan mo ang sarili mo, Michelle. Ikaw ay isang hamak na leader ng kooperatiba. Ako, ako ang nagpapatakbo ng isang imperyo. Senyas ni Victoria sa kanyang mga tauhan. Isang malaking kahon ang inilabas at binuksan sa harap ng lahat. Laman nito ay mga mamahaling laruan mga damit na gawa sa seda at isang nagnining na kwintas na gawa sa brilyante.

So apo tawag ni Victoria sa bata na sumisilip sa likod ng binti ni Michelle. Tingnan mo ang mga ito. Lahat ng ito ay para sa’yo. Sa Manila, magkakaroon ka ng sariling kwarto na mas malaki pa sa bahay na ito. Magkakaroon ka ng mga katulong na susunod sa bawat nais mo. Hindi mo na kailangang magtiis dito. Lumabas si Sofia dahan-dahang lumapit sa kahon.

Tiningnan niya ang mga kumikinang na hiyas at ang mga manikang tila gawa sa porselana. Ang lahat ay natahimik tila hinihintay ang reaksyon ng bata. Dinampot ni Sofia ang isang maliit na manika. Tinitigan ito ng sandali pagkatapos ay ibinalik sa kahon. Tumingin siya kay Victoria ng may katapatan na tila sumusugat sa puso. “Hindi ko po gusto ang mga ito, Lola.

” Sabi ni Sofia sa kanyang maliimit, ngunit malinaw na boses. Ang sabi po ni nanay, ang tunay na maganda ay ang mga bagay na pinagtutulungan naming itanim. Mabaho po ang amoy ng mga laruan niyo. Amoy po silang pera na nakakasakit ng tao. Isang malakas na pagsingap ang narinig mula sa mga taga Baryo. Ang mukha ni Victoria ay biglang nagbago.

Mula sa pagiging mapagmataas, ito ay naging isang maskara ng matinding puot. Ginamit mo ang bata para hiyain ako.” sigaw ni Victoria habang itinataas ang kanyang tungkod upang iamba kay Michelle. Wala kang utang na loob. Inagaw mo na ang anak ko. Pati ang apo ko ay lalasunin mo ang isip. Bago pa man maibaba ni Victoria ang kanyang tungkod, sinalo ni Michael ang kamay ng kanyang ina.

Mahigpit ang kanyang pagkakahawak sa pat upang maramdaman ni Victoria ang lakas ng isang lalaking hindi natakot sa kanyang anino. Tama na ina. Ang boses ni Michael ay mababa ngunit tila isang lindol na nagpapakaba sa lupa. Ang tanging lason dito ay ang paniniwala mong ang lahat ng tao ay may presyo. Ang tanging lason dito ay ang kalungkutan sa loob ng mansion mo na pumapatay sa bawat pusong dumaan doon.

Ayoko n maging bahagi niyan, ina. Hinding-hindi ko hahayaan na maging katulad mo si Sofia, isang taong balot ng ginto ngunit tuyo ang kaluluwa. Binitiwan ni Michael ang kamay ng kanyang ina ng may halong pandidiri. Napaatras si Victoria bahagyang nawalan ng balanse kaya mabilis siyang inalayan ng kanyang mga bodyguard.

Ang kanyang mukha ay naging kasing puti ng papel sa tindi ng hiya at galit. Sa harap ng mga tagabaryo sa harap ng mga sheriff, itinakwil siya ng sarili niyang anak. Sheriff bulyaw ni Victoria ang kanyang boses ay pumapatak na sa desperasyon. Gawin mo ang trabaho mo. Kunin mo ang bata. May hawak kayong utos ng korte. Nag-alinlangan ang sheriff.

Tiningnan niya ang pader ng mga tao. Mga inang magkakapitbisig. Mga lalaking may matitigas na masel at mas matitigas na paninindigan. Madamang sitwasyon po ay masyadong delikado. Hindi po namin pwedeng gamitan ng dahahas ang pagkuha sa bata lalo na’t narito ang kanyang ama at ina na parehong may legal na karapatan. Humarap si Michelle kay Victoria.

Lumakad siya ng dahan-dahan hanggang sa maging magkatapat ang kanilang mga mukha. Ang bango ng mamahaling pabango ni Victoria ay nakikipaglaban sa amoy ng basang lupa at sariwang hangin na dala ni Michelle. Ginang Victoria! Ang boses ni Michelle ay kalmado ngunit may bigat na tila isang dambuhala.

Ang court order na yan ay nakuha niyo sa pamamagitan ng inyong impluwensya sa Manila ngunit narito kayo sa baro Maligaya. Dito ang batas namin ay pagkakaisa. Kung itutuloy niyo ang pag-agaw sa anak ko, kailangan niyo munang dumaan sa ibabaw ng lahat ng taong narito. Inilibot ni Victoria ang kanyang paningin.

Nakita niya ang mga cellphone ng mga taga Baro na nakataas kumukuha ng video sa bawat segundo ng pangyayari. Alam niyang sa isang pindot lang ang kanyang reputasyon bilang isang philanthropist at kagalang-galang na negosyante ay madudungisan ng imahe ng isang matandang nangaagaw ng bata sa probinsya. “Akala mo ba ay panalo ka na Michelle?” bulong ni Victoria ang mga labi ay nanginginig.

Pabagsak na ang kumpanya ni Michael. Ang foundation na ipinagmamalaki niyo ay mawawalan ng pondo. Titingnan ko kung paano kayo mabubuhay kapag tuyot na ang lupang ito at wala na kayong makain. Hayaan mo kaming magutom, ina. Sabat ni Michael habang inilalagay ang kanyang kamay sa balikat ni Michelle. Dahil kahit sa gutom, masaya kami rito kaysa sa feeling mo at tungkol sa pangalan ko.

Mula sa araw na ito, hindi na ako si Michael Villerial. Formal na akong magpapalit ng apelyido. Gagamitin ko ang apelyido ni Michelle. Ako ay isa na ring ordinaryong mamamayan ng baryong ito. Isang malakas na ingay ng pagkagulat ang narinig mula sa mga tagabaryo. Ang pagbitiw ni Michael sa kanyang apelyido ay ang pinakamalaking sakripisyong maaari niyang gawin.

Isang pinal na pagputol sa lahat ng ugnayan sa yaman at kapangyarihan ng kanyang pamilya. Walang nagawa si Victoria kundi ang tumalikod. Ang kanyang tungkod ay muling tumama sa semento. Ngunit sa pagkakataong ito ang tunog nito ay tila isang pagkatalo sa halip na aoridad. Magsisisi kayo. Huling banta niya bago pumasok sa loob ng kanyang limusine.

Habang umaalis ang mga sasakyan ng mga taga Baro ay nagsimulang magbunyi. Ngunit para kina Michael at Michelle alam nilang hindi pa ito ang huli. Ang laban ni Victoria ay lilipat mula sa kalsada patungo sa mga legal na dokumento at pagsakal sa ekonomiya ng baryo. Michael, sigurado ka ba sa ginawa mo? Tanong ni Michelle habang nakatingin sa kanyang asawa.

Ang apilyido mo, ang lahat ng koneksyon mo. Hindi ko kailangan ang pangalang Villarial para maging ama ni Sofia at asawa mo, Michelle. Sagot ni Michael habang niyayakap ang kanyang pamilya. Ang tanging pangalang gusto kong itanim dito ay ang pangalang binuon natin nang magkasama. Tumingin si Daniel sa malayo. Nakita ang itim na usok na iniwan ng sasakyan ni Victoria.

Lumapit siya kay Michael at iniabot ang kanyang kamay. Mukhang kailangan nating magtrabaho ng mas matindi. Ang laban na ito ay hindi na lang tungkol sa custody kundi tungkol sa kaligtasan ng buong baryong maligaya. Handa ako. Tugon ni Michael. Ang kabanatan ng custody battle ay pansamantalang natigil. Ngunit ang mas malaking hamon ay kakasimula pa lamang.

Paano mapapanatili ng baryo ang kanilang kalayaan kung ang lahat ng pinto ng oportunidad sa labas ay isasara ng makapangyarihang kamay ni Victoria. Ang mga linggo, matapos ang pag-alis ni Victoria Villal ay naging pinakamahirap na panahon para sa baryo Maligaya. Gaya ng kanyang banta, ginamit ng matandang babae ang lahat ng kaniyang koneksyon upang sakalin ang ekonomiya ng baryo.

Ang mga kumpanyang dating bumibili ng mga produkto mula sa kooperatib ni Michelle ay biglang nagkancela ng kanilang mga order. Ang mga bangko ay tumangging magbigay ng pondo at ang mga supplier ng binhi ay biglang nagtaas ng presyo. Isang gabi nagtipon ang mga leader ng baryo sa gitna ng plaza. Baka sa mukha ng marami ang pag-aalala.

Michael Michelle! Simula ni Chucho habang kinakamot ang kanyang ulo. Wala na tayong mapagdalhan ng ating mga aning gulay. Kung hindi natin ito maibebenta sa loob ng tatlong araw, mabubulok lang ang lahat. Tumayo si Michael. Ang kanyang anyo ay mas lalong tumatag. Ang kanyang balat ay mas naging kayumanggi dahil sa pagtatrabaho sa ilalim ng araw.

Huwag tayong matakot sa katahimikan ng mga malalaking kumpanya. Ang yaman nila ay nakadepende sa pagkonsumo. Ngunit ang yaman natin ay nakadepende sa lupa at sa ating pagkakaisa. Hindi pera ang ginamit ni Michael. Ginamit niya ang kanyang kaalaman sa estratehiya na natutunan niya sa mundo ng negosyo.

Ngunit sa pagkakataong ito, ginamit niya ito para sa kabutihan. Tinuruan niya ang mga taga Baro kung paano gumawa ng sariling network, ng distribusyon ng direkta sa mga mamimili sa siyudad bypassing ang mga kumpanya ni Victoria. Ginamit nila ang social media at ang kwento ng kanilang pakikipaglaban upang makuha ang puso ng publiko.

Sa loob ng anim na buwan ng baro Maligaya ay hindi lamang nakaligtas ito ay lumago. Ang Villa Real Blackade ay nabigo dahil hindi kayang talunin ng ginto ang isang komunidad na marunong magtiis at magmahalan. Isang hapon habang nagtatanim si Michael at Michelle sa kanilang hardin, isang pamilyar na anino ang humarang sa sikat ng araw.

Hindi ito ang mahabang limusin ni Victoria kundi isang ordinaryong sasakyan. Bumaba si Victoria Villareal ngunit wala na ang kanyang gintong tungkod. Ang kanyang tindig ay tila bumigay na sa bigat ng kanyang sariling kalungkutan. “Nandito ako hindi para makipag-away.” Mahinang sabi ni Victoria. Ang kanyang boses ay nanginginig.

Wala na ang talim na dati ay nakakatakot. Gusto ko lang gusto ko lang makita ang apo ko bago ako tuluyang mawala. Nagkatinginan sina Michael at Michelle. Nakita ni Michael sa mga mata ng kanyang ina ang isang katotohanang matagal na niyang alam. Si Victoria ay bilyonaryo ngunit siya ang pinakamahirap na tao sa mundo dahil wala siyang kahit na sinong tunay na nagmamahal sa kanya.

Maaari niyo siyang makita ina. Tugon ni Michael habang pinupunasan ang kanyang maduming kamay. Ngunit dito sa baryo, hindi kayo si Ginang Victoria Villal. Kayo ay si Lola Victoria. At dito ang mga bata ay tinuturang rumespeto sa lahat mayaman man o mahirap. Pinalapit ni Michelle si Sofia.

Ang bata ay nag-aalangan noong una. Ngunit nang makita ang luhang pumapatak mula sa mga mata ng matandang babae, lumapit ito at iniabot ang isang maliit na bulaklak na pinitas niya mula sa garden. “Para sa inyo po, Lola.” Sabi ni Sofia. Doon ay tuluyang humagulgol si Victoria. Sa unang pagkakataon, naramdaman niya ang init ng isang tunay na ugnayan na hindi dumaan sa pirma ng kontrata.

Ang kanyang imperyo ay gumuho na sa loob ng kanyang puso at napagtanto niyang ang tunay na pamana ay hindi ang pangalang bilal kundi ang kakayahang mag-iwan ng pag-ibig sa susunod na henerasyon. Lumipas ang mga taon. Isang malaking selebrasyon ang ginanap para sa ikaamp taon ng Baro Maligaya Foundation. Ang plaza ay puno ng mga tao mula sa iba’t ibang dako na nagnanais matuto sa tagumpay ng baryo.

Sa gitna ng pagdiriwang kumuha si Michael ng isang maliit na kahon mula sa kanilang lumang dampa. Laman nito ang susi ng kanyang dating opisina sa Makati at ang kanyang gintong tatak na singsing. Dinala niya ito sa gitna ng isang maliit na bonfire na itinayo ng mga kabataan. Michael, sigurado ka na ba?” tanong ni Michelle habang nakatitig sa apoy.

“Higit pa sa sigurado, Michelle?” sagot ni Michael. Inihagis niya ang mga huling simbolo ng kanyang nakaraan sa gitna ng apoy. Pinanood nila ang pagtunaw ng ginto at ang paglamon ng apoy sa mga dokumentong nag-uugnay sa kanya sa mundong puno ng kasakiman. Ang tanging titulong gusto kong hawakan ay ang pagiging asawa mo at ama ni Sofia.

Niyakap ni Michael si Michelle ng mahigpit. Ang kanilang mga kamay na parehong magaspang at puno ng kalyo ay magkahawak kamay na tila isang simbolo ng kanilang pagkakaisa. Ang kwento ay nagtatapos sa isang cinematic na tanawin si Sofia na ngayon ay isang dalagit na ay nagtuturo sa mga maliliit na bata sa ilalim ng bagong tayong paaralan ng baryo.

Ang paaralang ito ay hindi nagtuturo kung paano maging bilyonaryo kundi kung paano maging tao. Sa huling sikat ng araw, makikita sina Michael at Michelle na nakaupo sa kanilang simpleng bahay. Wala na ang kaba, wala na ang galit. Ang tunay na kayamanan ay nahanap nila hindi sa mga nagnining na skyscraper ng Manila kundi sa bawat butil ng palay na kanilang itinanim at sa bawat pusong kanilang tinulungan.

Ang baryo Maligaya ay hindi lamang isang lugar sa mapa. Ito ay ang patunay na ang pag-ibig kapag hinaluan ng pagsisikap at katapatan ay ang tanging imperyong hindi kailan man mababagsak.