ANG MAG-ASAWA NA PAREHONG NAWALAN NG TRABAHO AT NAGPASIYANG MAGBENTA NA LAMANG NG KANILANG MGA GAMIT SA GARAHE UPANG MAY IPAMILI NG PAGKAIN NGUNIT HABANG NAG-AAYOS SILA NG MGA LUMANG LIBRO AY MAY NAHULOG NA ISANG SOBRE NA NALIMUTAN NA NILA NOON PA

Mabigat ang hangin sa loob ng maliit na apartment nina Mario at Teresa. Sabay silang napabuntong-hininga habang nakatitig sa separation pay na natanggap nila. Sa kasawiang-palad, pareho silang tinamaan ng retrenchment sa kumpanyang pinapasukan nila dahil sa pagsasara nito.

Si Mario ay limang taon nang warehouse supervisor, habang si Teresa naman ay admin staff. Sa isang iglap, nawala ang kanilang monthly income. Ang masaklap, baon pa sila sa utang sa credit card dahil sa pagkakasakit ng nanay ni Teresa noong nakaraang buwan.

“Mario, paano na tayo?” naiiyak na tanong ni Teresa. “Wala na tayong pambili ng bigas sa susunod na linggo. Dumating na rin ang Notice of Disconnection ng Meralco.”

Hinawakan ni Mario ang kamay ng asawa. “Huwag kang mag-alala, Mahal. Gagawa ako ng paraan. Sa ngayon, kailangan nating magbenta ng gamit. Mag-garage sale tayo bukas. Ibenta natin ang lahat ng hindi kailangan.”

Kinabukasan, Sabado ng umaga, inilabas nila ang mga lumang damit, sapatos, appliances na hindi ginagamit, at mga koleksyon nila. Nakapaskil sa gate ang karatulang: “GARAGE SALE: EVERYTHING MUST GO.”

Masakit para sa kanila na makitang binabarat ng mga kapitbahay ang mga gamit na pinaghirapan nilang bilhin.

“Puwede bang bente pesos na lang ’tong blouse?” tanong ng isang ale.

“Sige po, Nay. Kunin niyo na,” sagot ni Teresa nang pilit ang ngiti, kahit na ang blouse na ’yun ay regalo pa ni Mario noong anniversary nila.

Habang abala si Mario sa pag-aasikaso sa mga bumibili ng lumang electric fan, si Teresa naman ay nag-aayos ng isang kahon ng mga lumang libro. Ito ang mga libro ni Mario noong kolehiyo at ilang nobela na luma na at inaamag.

“Ang bigat naman nito,” reklamo ni Teresa.

Kinuha niya ang isang makapal na hardbound encyclopedia na kulay berde. Ang librong ito ay pamana pa ng yumaong Lolo ni Mario. Balak na sana itong ibenta ni Teresa ng singkwenta pesos sa isang estudyanteng naghahanap ng vintage books.

Bubuksan sana ni Teresa ang libro para tignan kung may punit, nang biglang may dumulas na isang brown envelope mula sa gitna ng mga pahina.

PLAK!

Bumagsak ang sobre sa sahig. Luma na ito, medyo inaanay na ang gilid, at naninilaw ang papel.

Pinulot ito ni Teresa. “Ano ’to?”

Binuksan niya ang sobre. Sa loob, may isang dokumento na may tatak ng Land Registration Authority.

TRANSFER CERTIFICATE OF TITLE

Nanlaki ang mata ni Teresa. “Mario! Mario, sandali lang!”

Lumapit si Mario, pawisan at pagod. “Bakit, Mahal? May problema ba?”

“Tignan mo ’to,” inabot ni Teresa ang dokumento. “Diba ito ’yung lupang ibinigay sa’yo ng Lolo Isko mo bago siya namatay sampung taon na ang nakakaraan?”

Tinignan ni Mario ang titulo. Napakamot siya ng ulo. “Ah, oo. ’Yan ’yung sa Sitio Bato sa probinsya. Diba sabi natin noon walang kuwenta ’yan? Bundok ’yan eh. Walang signal, walang kuryente, puro damo. Ni hindi nga natin mapuntahan kasi walang daan. Bakit mo pa hinalungkat ’yan? Itago mo na lang ulit.”

Akmang ibabalik ni Mario ang titulo sa sobre nang biglang may humintong itim na SUV sa tapat ng kanilang garage sale. Bumaba ang dalawang lalaking naka-barong at may dalang attaché case. Mukha silang mga opisyal ng gobyerno o abogado.

Kinabahan si Mario. “Hala, bawal ba mag-garage sale? Huhulihin ba tayo ng BIR?”

Lumapit ang isa sa mga lalaki. “Magandang tanghali po. Kayo po ba si Mr. Mario Delos Reyes?”

“O-opo, ako nga po. Bakit po?” kabadong sagot ni Mario.

“Sir, kami po ay mula sa Department of Public Works and Highways (DPWH) at sa National Infrastructure Corp. Ilang buwan na po namin kayong hinahanap. Nagpunta kami sa luma ninyong address pero wala na kayo doon. Mabuti na lang at may nagturo sa amin dito.”

Nagkatinginan sina Mario at Teresa.

“HInahanap po namin kayo dahil sa propyedad ninyo sa Sitio Bato,” tuloy ng opisyal.

“Yung… yung bundok po?” tanong ni Teresa. “Bakit po? May illegal logging po ba doon? Wala po kaming alam doon!”

Ngumiti ang opisyal. “Hindi po, Ma’am. Sa katunayan, ang lupa ninyo po na may sukat na limang ektarya ay nasa gitna ng itatayong National Eco-Tourism Highway at Solar Power Plant Project ng gobyerno.”

Binuksan ng kasama nito ang attaché case at naglabas ng mapa.

“Ito po ang plano. Ang lupa ninyo po ang pinaka-strategic na lokasyon para sa main terminal at access road. Dahil po dito, subject for expropriation ang lupa ninyo, pero dahil rush project ito at prime lot na siya ngayon, handang bilhin ng gobyerno ang lupa sa current market value plus zonal value.”

Hindi maintindihan ni Mario ang mga termino. “Diretsuhin niyo na po kami, Sir. Ano pong ibig sabihin niyan?”

Naglabas ng Contract to Sell ang opisyal.

“Mr. Delos Reyes, nandito po kami para mag-offer ng Twenty-Five Million Pesos (P25,000,000.00) para sa lupa ninyo. Cash payment po agad kapag napirmahan ang deed of sale.”

Bumagsak ang panga ni Mario. Nabitawan ni Teresa ang hawak niyang basahan.

“M-magkano po?!” sabay nilang sigaw.

“Dalawampu’t limang milyon po,” ulit ng opisyal. “At may dagdag pa pong relocation assistance kung sakali.”

Nanghina ang tuhod ni Teresa at napaupo siya sa bangkong plastik na tinitinda nila. Si Mario naman ay napahawak sa gate para hindi matumba.

Ang “walang kuwentang bundok” na kinalimutan nila sa loob ng isang dekada, ang kapirasong papel na muntik na nilang maibenta kasama ng lumang libro sa halagang singkwenta pesos, ay siya palang susi sa kanilang pag-ahon.

“Tanggapin niyo na po,” sabi ng opisyal. “Kailangan lang po namin ang orihinal na titulo.”

Nanginginig na itinaas ni Mario ang hawak niyang sobre. “Eto… eto po… nahulog lang kanina sa libro.”

Sa araw na iyon, natapos ang garage sale hindi dahil naubos ang paninda, kundi dahil hindi na nila kailangang magbenta pa. Nagyakapan ang mag-asawa habang umiiyak sa harap ng mga kapitbahay na nagtataka kung bakit sila nagdiriwang.

Binayaran nila ang lahat ng utang. Nagtayo sila ng sariling negosyo, at tinulungan din nila ang mga dating katrabaho na nawalan ng trabaho. Ang lumang encyclopedia ay hindi na nila ibinenta; inilagay nila ito sa isang glass case sa kanilang bagong bahay—bilang paalala na minsan, ang yaman ay hindi nakikita sa kintab ng ginto, kundi nakatago sa mga pahina ng nakaraan na iningatan ng panahon para sa araw na kailangang-kailangan mo ito.