Nang matapos ang libing, bumalik si Mika sa bahay na tila ibang-ibang lugar. Ang dating puno ng halakhak at ingay ng labahan ay naging isang tahimik na malungkot na espasyo. Nakita niya ang mga bagay na dati ay hindi niya pinapansin: ang nabasang notebook kung saan isinusulat ni Nanay ang listahan ng mga sinusuklayang damit, ang lukot na retaso na gamit pantakip sa sira-sirang upuan, ang maliit na altar na may kandilang laging naiiwan ng pastilyas.

Sa kanyang kwarto, binuklat niya ang baul na pinaglagyan ng mga lumang larawan. May natagpuan siyang sobre na puno ng resibo. Pagtingin niya nang mabuti, mga withdrawal slip pala ito mula sa bangko—nakatala ang bawat singkong pinadala ni Nanay Rosa sa kanya noong kolehiyo. Pitumpung piso noong Linggo. Isang daan kapag may extra. May nakasulat sa likod ng isang resibo: “Para sa baon ni Mika. Bili ng libro. Huwag puro sardinas, magkarne ka rin.”

Ang pananabik ay naging bigat sa dibdib. Tumungo siya sa kusina. Binuksan ang lumang refrigerator. Sa loob ay may isang pritong itlog, nakabalot sa plastic, nasa plato. Ito ang huling niluto ng kanyang ina bago maospital. Tiningnan niya ito nang matagal, tila hinihintay na kumilos ito, o magsalita. Wala. Niyakap niya ang lamig ng ref, at sa wakas, umiyak nang buong-buo—iyong uri ng iyak na galing sa lalim ng kaluluwa, na kasing tindi ng ulan na umaagos sa manipis nilang bubong noong siya ay bata.

ANG UNANG BUWAN

Bumalik si Mika sa Maynila, dala ang lunch box at ang bigat ng kalungkutan. Ang dating enerhiya niya sa trabaho ay nawala. Sa isang presentasyon, nakatulala lang siya sa slide, nakikita ang imahe ng kanyang ina na naglalaba sa isang batya.

Ang kanyang mga kaibigan ay nagsikap na aliwin siya.
“Mika, labas tayo. Inuman. Kalimutan mo muna,” anyaya nila.
Sumama siya, pero habang nag-iinuman, bigla siyang napaiyak sa gitna ng ingay. Umuwi siyang nag-iisa, hawak-hawak ang lunch box.

Isang gabi, nagising siya nang hatinggabi. Para bang may amoy ng sabon at alikabok—ang pamilyar na amoy ng nanay. Tumindig siya at tiningnan ang lunch box na nakalapag sa mesa. Wala namang nagbago. Pero sa pagkakataong iyon, naisip niya: “Paano kung ako naman ang maghanda ng baon para sa kanya?”

Kinabukasan, bumili siya ng kanin at itlog. Nagluto siya ng dalawa: isang para sa kanya, at isang para kay Nanay. Inilagay niya ang isang plato sa maliit na altar na ginawa niya—isang larawan ni Nanay at ang lumang kandado mula sa kanilang barung-barong.

“Ayan, Nay. Itlog, tulad ng dati,” bulong niya.
Hindi siya naniniwala sa multo o espiritu. Pero sa gawaing ito, naramdaman niyang parang naibsan ang bigat. Parang may koneksyon pa rin.

ANG SULAT SA LIKOD

Isang araw, habang nililinis niya ang lunch box, napansin niya na may maliit na piraso ng papel na nakadikit sa ilalim ng takip. Dahan-dahan niyang tinanggal ito. Ito pala ay sulat na nakasulat sa likod ng isang resibo ng gamot.

“Anak, kung nababasa mo ito, wala na siguro ako. Alam kong mahilig ka sa itlog pero minsan, naiisip ko, baka nagsasawa ka na. Pasensya na kung wala akong maibigay na iba. Pero gusto ko lang sabihin: kahit anong ulam pa ang nasa baon mo, ang importante, kumakain ka. Huwag kang magpapagutom. Ang nanay, laging nag-aalala. Mahal kita hanggang sa dulo. -Nanay”

Tiningnan niya ang petsa ng resibo—isang taon na ang nakalilipas. Noong panahong iyon, reklamo nang reklamo si Mika sa pagod sa trabaho, at isang buwan siyang hindi tumawag. Iyon pala, may sakit na ang kanyang ina noon, pero hindi niya ito sinabi. Bumili lang ito ng gamot sa botika at ipinagpatuloy ang paglalaba.

Mula noon, hindi na lang itlog ang inilalagay ni Mika sa lunch box. Minsan, sardinas. Minsan, karne. Pero lagi, may kasamang pritong itlog—hindi para kainin, kundi para sa plato sa altar. Parang simbolo ng lahat ng sakripisyong hindi nasabi, ng mga salitang hindi naibigkas, ng pagmamahalang hindi natapos sa kamatayan.

ANG HULING LUNCH BOX NI NANAY (Phần 3)

ANG PAGTUKLAS AT PAG-UNLAD

Isang taon ang lumipas. Si Mika ay na-promote sa trabaho. Sa isang team building, nagkaroon sila ng activity kung saan dapat nilang ibahagi ang “pinakamahalagang bagay” sa kanilang buhay. Marami ang nagdala ng mga trophy, medalya, o mamahaling relo.

Si Mika ay nagdala ng lumang lunch box.

“Ano ‘yan? Luma na,” koment ng isang katrabaho.
“Oo, luma na,” sagot ni Mika ng may ngiti. “Pero ito ang pinakamahalaga sa akin.”

Ibinahagi niya ang kuwento ni Nanay Rosa. Ibinahagi niya ang mga resibo, ang sulat, at ang pritong itlog na hindi niya kinain. Ang buong silid ay natahimik. Pagkatapos ng sharing, lumapit sa kanya ang kanyang boss.

“Mika, ang lakas ng story mo. Parang gusto kong makilala ang nanay mo,” sabi nito.
“Hindi na po siya nandito, sir. Pero nandito siya,” at itinuro niya ang kanyang puso.

Mula noon, naging mas bukas si Mika sa pakikipag-ugnayan sa mga katrabaho. Natutuhan niyang ang pagiging matatag ay hindi nangangahulugan ng pagiging malayo at tahimik; ang pagiging matatag ay ang pag-amin na nasasaktan ka, at patuloy pa ring lumalaban.

ANG PAGTUTURO NG PAGMAMAHAL

Isang araw, habang nasa grocery, may nakita siyang batang lalaki na nagtampo sa kanyang ina.
“Ayoko ng itlog! Araw-araw na lang itlog!” iyak ng bata.
Tumawa ang nanay at niyakap ito.
“Alam ko, anak. Pero ito muna ngayon. Bukonh, may sardinas tayo.”

Nakangiti si Mika. Lumapit siya sa nanay.
“Pasensya po, narinig ko po. Ganyan din po ako dati. Araw-araw itlog ang baon ko.”
“Talaga?” tanong ng babae.
“Opo. At ngayon, miss na miss ko na ‘yon.”

Ibinahagi niya ang maikling bersyon ng kanyang kuwento. Ang nanay ay napaiyak. Ang bata ay tahimik na nakinig.
“Salamat po,” sabi ng babae. “Parang naalerto ako. Salamat.”

Mula noon, tuwing nakakakita si Mika ng batang nagrereklamo sa baon, o ng nanay na nahihirapan, ibinabahagi niya ang kuwento. Hindi para magmalaki, kundi para ipaalala: ang bawat baon ay may kuwento ng pagmamahal.

ANG PAGBALIK SA BAHAY SA TABI NG RILES

Dalawang taon pagkatapos ng kamatayan ni Nanay, bumalik si Mika sa dating tinitirhan. Ibang-iba na ang lugar—giniba na ang mga barung-barong at pinapalitan ng mga apartment. Sa lugar ng kanilang dating bahay, may maliit na parke na ngayon.

Sa gitna ng parke, may nakita siyang batang babae na naglalaro, habang ang kanyang nanay ay nakaupo sa bangko, nagbabantay. Pumasok sa isip ni Mika ang isang ideya.

Bumalik siya sa Maynila at gumawa ng isang maliit na proyekto sa tulong ng kanyang opisina: isang community pantry na tinawag niyang “Baon ng Pagmamahal”. Dito, mga nanay at estudyante ay maaaring kumuha ng libreng pagkain—lalo na ang mga de-lata at itlog. Sa bungad ng pantry, may nakasulat:

“Ang bawat baon ay may kuwento. Ang bawat kuwento ay may pagmamahal. Ikalat natin ito.”

ANG PAGHAHANDOG AT PAGPAPALAWAK

Sa kaarawan ni Nanay Rosa, naghanda si Mika ng isang maliit na handaan sa community pantry. Nagluto siya ng maraming pritong itlog at kanin. Inimbitahan niya ang mga nanay at anak na nakilala niya sa kanyang paglalakbay.

Habang kumakain, nagsalita si Mika.
“Alam n’yo po, noong bata ako, hindi ko gusto ang itlog. Akala ko, simbolo ito ng kahirapan namin. Pero ngayon, simbolo ito ng sakripisyo ng nanay ko. At ngayon, naipapasa ko na ito sa inyo.”

Isang matandang babae ang lumapit sa kanya.
“Ako rin, anak. Araw-araw ko ring pinabaunan ng itlog ang anak ko hanggang sa maging abogado siya. Salamat sa pagpapaalala.”

ANG BAGONG LUNCH BOX

Isang araw, habang nag-aayos sa pantry, may tumawag sa kanyang batang babae.
“Kuya, ito po para sa inyo.”
Ibinigay nito ang isang lunch box. Binuksan ni Mika—may laman itong kanin at pritong itlog, at isang maliit na sulat.
“Salamat po sa pagtulong sa nanay ko. Siya po ang nagluto nito para sa inyo. Sabi niya, para daw po sa nanay nyo.”

Napaiyak si Mika. Hindi dahil malungkot, kundi dahil naramdaman niyang ang pagmamahal ng kanyang ina ay nagpatuloy. Hindi na lang ito nasa isang lunch box; ito ay naging isang kwentong nagpapaalala sa lahat: ang pagmamahal ng isang ina ay hindi nawawala; ito ay nagpaparami at nagpaparami, tulad ng mga butil ng kanin sa isang sack, o ng mga itlog sa isang basket.

At tuwing umaga, bago pumasok sa trabaho, naghahanda pa rin si Mika ng dalawang plato: isa para sa kanya, isa para kay Nanay Rosa. At tuwing gabi, bago matulog, taimtim niyang sinasabi:
“Salamat, Nay. Hindi lang ako ang kumakain ng itlog ngayon. Marami na tayo. Maraming salamat.