Ipinakulong ng abogado ang binatang nandukot sa kanya. Pero nagulat siya noong malaman na ito pala ang dati niyang kaklase na tumulong sa kanya noong naghihirap siya. Magandang araw sa inyo mga kaserye. Ngayon ay buklatin natin ang panibagong pahina na naglalaman ng paksang sobrang baon. Ang init sa loob ng silid aralan ng room 302 ay tila hindi na kayang palamigin ng dalawang lumang electric fan na maingay na umiikot sa kisame.

Ang bawad pag-ikot nito ay naglalabas ng tunog na tila humihingi na rin ng saklolo katulad ng nararamdaman ni Daniela habang nakatitig sa itim na pisara. Tanhalian na. Para sa karamihan ng mga estudyante sa pampublikong paaralang iyon, ito ang pinakamasayang oras ng araw. Ngunit para kay Daniela, ito ang oras na pinakaayaw niya.

Ang oras ng pagtatago at pagtitiis. Nagsimulang maglabas ng kani-kanilang mga lalagyan ng pagkain ang kanyang mga kaklase. Ang amoy ng pritong isda, adobo at bagong saing na kanin ay unti-unting humalo sa mainit na hangin. Ang bawat kalansing ng kutsara at tinidor ay tila isang malakas na tambol sa kanyang pandinig.

Daniela, hindi ka pa ba kakain?” tanong ni Carla ang kaklase niyang laging masayahin. Kasalukuyang binubuksan ni Carla ang kanyang baon na may kasamang mainit na sabaw. Pilit na nangumiti si Daniela bagaman ramdam niya ang panunuyo ng kanyang lalamunan. “Busog pa ako, Carla. Marami kasi akong kinain bago pumasok kanina. Mauna na kayo.

Tatapusin ko lang itong binabasa ko. Isang malaking kasinungalinan. Ang totoo, huling kumain si Daniela kagabi pa. Isang pirasong pandisal na pinaghatian pa nila ng kanyang nakababatang kapatid. Ang kanyang sikmura ay nagsisimula ng humapdi, isang pamilyar na hapdi na tila unti-unting kumakain sa kanyang lakas. Ngunit mas matindi ang hapdi ng hiya sa kanyang dibdib kaysa sa gutom sa kanyang tiyan.

Ayaw niyang kaawaan siya. Ayaw niyang makita ng iba na ang kanyang bag ay walang lamang baunan kundi mga lumangerno lamang na puno ng sulat. Tiningnan ni Daniela ang kanyang unipore. Ang puting blusa na dati ay makinang ay naging madilaw na dahil sa kalumaan at paulit-ulit na paglalaba gamit ang mumurahing sabon.

May mga himulmol na rin ang layayan ng kanyang palda at ang kanyang sapatos ay may maliit na butas na sa talampakan na tinatakpan na lamang niya ng karton sa loob. Ito ang hitsura ng kahirapan. Isang bagay na pilit niyang ikinukubli sa pamamagitan ng pananahimik at pagpapakitang gilas sa klase. Daniela, sigurado ka ba? Masarap itong dalang ulam ni mama. Baka gusto mong tumikim.

Pagpupumilit pa ni Carla. Salamat talaga pero busog pa talaga ako.” ulit ni Daniela sabay yuko ko sa kanyang libro upang iwasan ang tingin ng kaklase. Nang makitang abala na ang lahat sa pagkukwentuhan habang kumakain, dahan-dahang tumayo si Daniela. Hawak ang kanyang lumang lalagyan ng tubig na wala na ring laman.

Naglakad siya palabas ng silid. Ang kanyang destinasyon ang silid Aklatan. Doon sa pagitan ng latandang estante ng libro walang amoy ng ulam walang tunog ng mga taong nasisiyahan sa pagkain. Sa tapat ng Water fountain sa dulo ng korridor, tumigil siya. Pinuno niya ang kanyang bote ng tubig at uminom ng mahaba. Ang malamig na tubig ay pansamantalang nagpatahimik sa kanyang kumakalam na sikmura.

Pantawid gutom, bulong niya sa sarili. Kailangan mong magtiis, Daniela. magiging abogado ka rin. Balang araw hindi ka naiinom ng tubig para lang mabusog. Bumalik siya sa silid aklatan at naupo sa pinakasulok. Binuksan niya ang kanyang libro tungkol sa kasaysayan ng Pilipinas. Pinilit niyang ituon ang kanyang atensyon sa mga petsa at pangalan ng mga bayani.

Ngunit ang kanyang isipan ay madalas lumilipad sa kanyang ina na labandera at sa kanyang ama na nakikipagsapalaran sa pagkakarpintero. Alam niyang edukasyon lamang ang kanyang tanging alas. Kung mapapagod siya ngayon, kung susuko siya sa gutom, mananatili silang nakabaon sa putikan. “Kunting tiis na lang.

” Panalangin niya sa isip habang hinahaplos ang kanyang tiyan. Makakaraos din tayo. Makalipas ang tatlong minuto, bumalik si Daniela sa kanilang silid aralan. Tapos na ang tanghalian at ang iba pa niyang kaklase ay naglilinis na ng kani-kanilang mesa. Ang iba ay nagtatawanan sa gilid habang ang iba naman ay nag-aayos ng sarili sa susunod na asignatura.

Bumalik siya sa kanyang upuan at muling kinuha ang kanyang ballpen. Habang nagpapanggap na nagsusulat, naramdaman niya ang isang kakaibang pakiramdam. Hindi ito ang hapdi ng gutom kundi ang pakiramdam na may nakatingin sa kanya, isang matalas tapat na tingin. Dahan-dahang inilingon niya ang kanyang ulo patungong sa gawing likuran ng silid.

Doon sa kabilang hilera nakaupo si Aljur. Si Aljur ang anak ng isang mayamang negosyante sa kanilang bayan. Laging bago ang kanyang uniporme, mamahalin ang kanyang sapatos, at laging puno ang kanyang bag ng mga imported na sitserya at masasarap na pagkain. Nagtagpo ang kanilang mga mata. Agad na umiwas si Daniela dahil natatakot siya na baka nababasa ni Aljur ang kaniyang nararamdaman, ang kaniyang pagod, ang kaniyang gutom at ang kanyang pangarap.

Ngunit si Aljur ay hindi lumingon sa iba. Nanatili ang mga mata ng binata sa kanya tila sinusuri ang bawat galaw niya. Hindi alam ni Daniela na kanina pa siyang pinapansin ni Aljur. Mula nung tumayo siya para uminom ng tubig hanggang sa pagbalik niya na may maputlang mga labi, hindi nawala ang atensyon ng binata sa kanya.

May halong pagtataka at habag ang mga mata ni Aljur. Na tila sa unang pagkakataon ay nakakita siya ng isang taong lumalaban sa isang gyera na wala siyang kaalam-alam. Sa mga sandaling iyon, ang init ng silid aralan at ang ingay ng mga kabataan ay tila naglalaha para sa dalawa. Isang lihiming pagmamasid na magiging mit siya ng isang kwentong hindi kailan man malilimutan ni Daniela.

Ang mga mata ni Aljur ay hindi manghuhusga kundi puno ng isang katanungan na hindi pa niya masabi ng malakas. Muling yumuko si Daniela sa kanyang kwaderno, pilit na itinatago ang paninginig ng kanyang mga kamay. Ngunit ang presensya ng mga matang iyon ay nananatili sa kanyang balat. Isang paalala na sa gitna ng kanyang pag-iisa at pagtatago, may isang taong nakapansin sa kanyang tahimik na paghihirap.

At sa maliit na silid na iyon, nagsimulang umikot ang gulong ng tadhana na mag-uugnay sa kanila sa mga susunod na taon. Tumunog ang kampana ng paaralan. Hudyat ng simuna ng isang oras na pahinga. Sa loob ng room 302, mabilis na nag-uunahan ang mga estudyante palabas upang pumunta sa kantina habang ang iba naman ay nagsimula ng ilabas ang kanilang mga baon sa loob ng silid.

Gaya ng kanyang nakagawian, dahan-dahang iniligpit ni Daniela ang kanyang mga gamit. Balak sana niyang magtungo muli sa silid aklatan upang takasan ang masarap na amoy ng pagkain na nagsisimula ng lumutang sa hangin. Ngunit bago pa man siya makatayo, isang anino ang humarang sa kanyang daraan. Napaangat ang tingin ni Daniela.

Doon sa harap ng kanyang lumang mesa, nakatayo si Aljor. Hawak nito ang dalawang malalaking lalagyan ng pagkain na gawa sa mamahaling plastic. Ang binata ay nakangiti ng tipid ngunit ang kanyang mga mata ay may taglay na kakaibang kislap na tila ba mayroon siyang mahalagang misyon. “Daniela, aalis ka na ba?” tanong ni Aljor. Ang kanyang boses ay mahinahon.

Walang halong pagyayabang sa kabila ng kanyang katayuan sa buhay. “Ah oo. Pupunta sana ako sa library para magbasa.” Mahinang sagot ni Daniela. Sabay iwas ng tingin. Hindi niya gustong marinig ng binata ang mahinang tunog ng kanyang sikmura na kanina pa nagrerebelde. Hindi umalis si Aljur. Sa halip, hinila niya ang isang bakanteng upuan sa tapat ni Daniela at inilapag ang mga baunan sa mesa. Huwag muna.

Masyadong mainit sa library ngayon. Sira pa naman ang electric fan doon. Dito ka muna. samahan mo ako.” Binuksan ni Aljor ang mga takip ng lalagyan. Biglang sumalubong sa ilong ni Daniela ang amoy ng bagong lutong manok na may kasamang gravy at mainit na kanin na tila hinaluan ng pandan. Ang kabilang lalagyan naman ay punong ng pansit malabon na hitik sa sahog.

Napalunok si Daniela. Ramdam niya ang paninginig ng kanyang mga kamay sa ilalim ng mesa. Sobra ang dala ni mama. tulungan mo naman akong ubusin ito.” Nakangiting sabi ni Aljure habang inaabutan siya ng isang set ng malinis na kutsara at tinidor. Sabi niya marami raw siyang naluto kaya dapat may katuwang ako.

Kapag ibinalik ko itong may laman pa, tiyak na magtatampo yun sa akin. Tumingin si Daniela Eljur. Pagkatapos ay sa pagkain. Alam niya ang katotohanan. Alam niyang imposibleng sobra lang ang dala nito dahil ang mga lalagyan ay mukhang sadyang inihanda para sa dalawang tao. May sariling lalagyan ng kanin at ulam para sa kanya at isa rin para sa binata.

Ngunit halip na maramdaman ng insulto, naramdaman ni Daniela ang isang init sa kanyang dibdib. Ang paraan ng pagkakasabi ni Aljor, ang paghingi ng tulong sa halip na direktang pag-aalok ng pagkain ay isang paraan upang protektahan ang kanyang dangal. Nagsisinungaling si Aljur para hindi siya mapahiya sa harap ng ibang tao.

Dahil sa matinding gutom at sa tapat na pakikipagtungo ng binata, dahan-dahang inabot ni Daniela ang kutsara. “Salamat, Aljur. Sige, tutulungan na kita.” Sa unang subo ng pagkain, tila nabuhay ang bawat hibla ng katawan ni Daniela. Ang linamnam ng ulam ay hindi lamang nagbigay ng laman sa kanyang tiyan kundi nagbigay din ng kakaibang ginhawa sa kanyang pagod na isipan.

Habang kumakain, hindi siya hinayaan ni Aljor na mailang. Patuloy itong nagkukwento tungkol sa mga nakakaiyang nangyari sa kanilang nakaraang bakasyon tungkol sa mga mahihirap na leksyon sa math at tungkol sa mga pangarap nito sa buhay. Alam mo Daniela, nakikita ko kung gaano ka kasipag mag-aral. Hangad ko talaga na maging abogado ka balang araw.

Sa talino mong yan, tiyak na marami kang tutulungan. Napatigil si Daniela sa pagngunya. Ito ang unang kakaibang pagkakataon na may naniwala sa kanyang pangarap ng ganoong kadisido. Sana nga Aljur, pero ang hirap. Minsan naiisip ko kung aabot ba ako doon. Aabot ka? mabilis na sagot ng binata. Inilapag niya ang kanyang kutsara at tuming direkta sa Daniela.

Huwag mong isipin ang mga kulang sayo ngayon. Isipin mo ang mga bagay na mayroon ka. Ang talino mo, ang tiyaga mo at tandaan mo kaibigan mo ako. Nandito lang ako para sumuporta. Ang hapon na iyon ang naging simula ng isang ritwal. Araw-araw bago magtanhalian ay magkatabi na silang nauupo sa silid aralan. Hindi na kailangan pang magtanong ni Aljor sadyang inilalabas na niya ang dalawang set ng pagkain na laging masarap at laging sapat para sa kanila.

Sa paglipas ng mga linggo at buwan, hindi na lamang pagkain ang pinagsasaluhan nila. Ibinabahagi na rin nila ang kanilang mga takot, ang kanilang mga sikreto at ang kanilang mga mithiin. Naging matalik silang magkaibigan. Para kay Daniela, si Aldjor ang naging safe haven o kanlungan. Sa tuwing pakamdam niya ay tila guguho na ang kaniyang mundo dahil sa mga bayarin sa bahay o sa hilap ng pagsasabay ng pag-aaral at pagtulong sa ina.

Isang ngiti lang at isang mainit na pananhalian mula kay Aljor ay sapat na upang patuloy siya. Si Aljor ang nagturo sa kanya na hindi kasalanan ang maging mahirap at hindi rin kasalanan ang tumanggap ng tulong mula sa mga taong tunay na nagmamalasakit. Bakit mo ito ginagawa para sa akin, Aldjur?” Minsan ay tinanong siya ni Daniela habang nagliligpit sila ng mga pinagkainan.

Tumawang mahinang ang binata dahil ang pagkakaibigan ay hindi nasusukat sa kung anong kaya mong ibigay na materyal na bagay kundi sa kung paano mo papagainin ang dalahin ng isa’t isa. Masaya ako kapag nakikita kang busog at nakangiti. Iyun lang sapat na. Sa bawat subo ng pagkain na ibinibigay ni Aljure, unti-unting nabubuo sa puso ni Daniela ang isang matibay na pundasyon ng tiwala at pagmamahal sa kanyang kaibigan.

Akala nila ang ganitong setup ay magpapatuloy hanggang sa dulo. Akala nila ang mesa sa room 302 ang magiging saksi sa kanilang sabay na pag-akyat sa tagumpay. Ang pagkakaibigan na iyon na nabuo sa gitna ng gutom at busog ay tila sumpa ang hindi mababasag ng panahon. Sa mga sandaling iyon, habang nagtatawanan sila sa ilalim ng maingay na electric fan, walang kamalay-malay si Daniela na ang kabutihang loob ni Aljor ang magiging pinakamahalagang ala-ala na kanyang panghahawakan sa hinaharap.

Hindi niya alam na darating ang araw na ang mga papel ay babaliktarin at ang sobrang baon ni Aldjor ay magiging simbolo ng isang utang na loob na hindi kayang bayaran ng anumang salapi. Sa ngayon ang mahalaga ay busog si Daniela. Busog ang kanyang sikmura at higit sa lahat busog ang kanyang puso sa pag-asa na may isang taong naniniwala sa kanya kabila ng kanyang kahirapan.

Ang kanilang tawanan ay umaling gawang sa korridor ng paaralan. Isang tunog ng pagkakaibigan na akala nila ay magtatagal hababang buhay. Walang kamalay-malay sa bagyong parating na susubok ng tatag ng kanilang mga landas. Ang hangin ng hapon ay may dalang kakaibang bigat. Tila ba nakikiayon ang panahon sa lungkot na bumabalot sa bawat sulok ng paaralan.

Katatapos lamang ng seremonya ng pagtatapos, ang entablado na kanina ay puno ng ingay at kislap ng mga camera ay unti-unti ng nawawalan ng tao. Ang bawat mag-aaral ay abala sa pagkuha ng huling mga litrato kasama ang kanilang mga pamilya. Suot ang kanilang mga toga na simbolo ng apat na taong pagsisikap. Sa gitna ng katuwaan, hinanap ng mga mata ni Daniela ang kaisa-isang tao na nais niyang pasalamatan ng higit sa lahat.

Sa ilalim ng malaking puno ng Nara sa likod ng gusali ng mga senior high, ang lugar na naging saksi sa kanilang mga tanhalian at pangarap, naroon si Aldjur. Nakasandal ang binata sa puno, hawak ang kanyang diploma at nakatingala sa mga dahon na sumasayaw sa hangin. Lumapit si Daniela dahan-dahan ng hakbang. Ang kanyang medalya ng karangalan ay kumakalansing sa kanyang dibdib.

isang mabigat na paalala ng tagumpay na hindi niya mararating kung wala ang tulong ng kaibigan. “Aldjur!” Tawag niya ng mahina. Lumingon ang binata at agad na sumilay ang isang malapad na ngiti sa kanyang mukha. “Ayan na ang ating magna kumlaude sa hinaharap.” “Oh, bakit tila malungkot ang mukha mo? Dapat ay nagdiriwang ka, Daniela.

Ikaw ang pinakamatalino sa batch natin. Ngumiti si Daniela ng pilit. Pilit na pinipigilan ng luhang nagbabadyyang pumatak. Salamat Aljur. Pero alam mo naman na kalahati ng medalyang ito ay para sa’yo. Kung hindi dahil sa mga sobrang baon mo, baka matagal na akong huminto. Baka wala ako dito sa harap mo ngayon. Umiling si Aljure at lumapit sa kanya.

Huwag mong sabihin yan. Ang talino at sipag mo ang nagdala sa’yo dito. Pagkain lang ang ibinigay ko pero ang determinasyon ay galing sa puso mo. Naupo ang dalawa sa sementadong upuan sa ilalim ng puno. Ito na ang huling pagkakataon na magsasama sila bilang mga estudyante ng paaralang ito. Bukas magsisimula na ang panibagong kabanata.

Isang kabanata kung saan hindi na sila magkasama sa iisang silid aralan. Sigurado ka na ba sa paglipat sa Maynila?” tanong ni Aljur. Ang tono ng boses ay may halong panghihinayang. Tumanggo si Daniela. “Nakakuha ako ng full scholarship sa unibersidad doon Aljur. Libre ang matrikula at may maliit na stpen para sa mga libro.

Hindi ko pwedeng palampasin ito. Ito lang ang taning paraan para makapag-aral ako ng law pagkatapos ng apat na taon. Pero natatakot ako. Mag-isa lang ako doon. Walang pamilya at wala ka. Huminga ng malalim si Aljur. Ganito talaga ang buhay, Daniela. Kailangan nating lumayo para makarating sa gusto nating patutunguhan.

Ako naman ipinasok na ni papa sa isang pribadong kolegio sa kabilang bayan. Business management ang kinuha ko. Sabi ni Papa, kailangan ko raw matutunan ang pasikot-sikot ng negosyo para ako na ang humawak ng kumpanya pagdating ng panahon. Tumingin si Daniela kay Aljur. Sa kanyang paningin, ang binata ay tila isang prinsipe na nakatakda sa isang maliwanag at marangyang kinabukasan.

Magiging matagumpay kang negosyante, Aljur. Sigurado ako doon. At balang araw baka ikaw na ang kliyente ko pagka ganap na akong abogado. Tumawa si Aljur, isang tawa na puno ng tiwala. Yan ang gusto kong marinig Daniela. Magiging abogado ka, Daniela. At ako naman, ako ang magpapatakbo ng aming kumpanya.

At pagdating ng araw na yon, titingalain tayo ng lahat. ang batang mahirap na naging tanyag na abogado at ang kaibigan niyang laging nakasuporta sa kanya. Natahimik sila sandali. Ang tanging naririnig ay ang huni ng mga kulig at ang malayo ng ingay ng mga taong nagsisialisan na sa paaralan. Ramdam nila ang bigat ng katotohanan na ito na ang huling sandali ng kanilang pagkabata.

Ang tunay na mundo ay naghihintay na sa labas ng mga taranggatan ng paaralan. At ang mundong iyon ay hindi laging madali at makulay. Pangako Aljur! wika ni Daniela habang nakatingin sa malayo. Hindi kita makakalimutan. Kahit nasaan man ako, kahit gaano man akong maging busy sa pag-aaral, hinding-hindi ko makakalimutan ang bawat thalian na pinagsaluhan natin.

Pangako rin, Daniela. Hinding-hindi ako magbabago. Ako pa rin ang aldjure na kilala mo. At kung kailangan mo ng tulong, alam mo kung saan ako. Tumayo silang dalawa. Ang araw ay unti-unti ng lumulubog. Nagbibigay kulay kahel sa paligid. Isang mahabang yakap ang pinagsaluhan ng dalawang kaibigan. Isang yakap na puno ng pasasalamat, panghihinayang at matibay na pag-asa.

Sa yakap na yon, tila ba nais nilang pigilan ng oras. Nais nilang manatili na lamang sa ilalim ng puno ng Nara kung saan ang buhay ay simple lamang at ang tanging problema ay ang susunod na leksyon sa klase. Dahan-dahang humiwalay si Daniela. Kailangan ko ng umalis, Aljur. Hinihintay na ako ni nanay sa labas. Sige, mag-iingat ka sa biyahe mo patungong Maynila sa susunod na linggo.

Hihintayin ko ang balita na isa ka na sa pinakamagaling na estudyante sa unibersidad niyo. Naglakad palayo si Daniela. Ngungit bago siya tuluyang lumabas ng gate, lumingon siyang muli. Nakita niya si Aldjur na nakatayo pa rin sa ilalim ng puno tila isang rebulto ng nakaraan. Kumaway siya ng huli at tuluyan ng lumabas.

Subalit lingid sa kaalaman ng dalawa, ang gabing iyon ang huling gabi ng kanilang katahimikan. Ang tadhana ay may inihandang malupit na pagsubok. Habang si Daniela ay patungo sa isang mahabang at mahirap na pag-akyat patungo sa kanyang pangarap ay yun amang si Aljur ay papunta sa isang dilim na bangin na hindi niya inaasahan.

Ang mga landas na dati ay magkadugtong ay unti-unti ng naglayo. Ang komunikasyon na dati ay araw-araw ay naging lingguhan hanggang sa naging buwan-buwanan hanggang sa tuluyan ng nawalan ng ugnayan. Ang buhay ni Daniela ay mapupuno ng libro, puyat at tagumpay. Samantalang ang buhay ni Aljur ay lalamunin ng krisis na wawasakin ang kanyang kinabukasan.

Ang puno ng Nara ay nanatiling nakatayo, tahimik na saksi sa isang pangako na susubukin ng malupit na panahon at ng mapaglarong pagkakataon. Ang Maynila ay isang higanteng gubat na gawa sa semento, bakal at usok. Para kay Daniela, ang lungsod na ito ay hindi isang lugar ng pasyalan kundi isang arena ng pakikipagsapalaran.

Mula ng lumipat siya rito para sa kolehiyo, ang bawat araw ay naging isang mahabang laban para sa kanyang sikmura at sa kanyang pangarap. Wala na ang payapang hangin sa ilalim ng puno ng Nara. Pinalitan ito ng ingay ng mga bus sa Espanya at ang walang katapusang siksikan sa mga tren. Sa umaga, si Daniela ay isang masigasig na mag-aaral sa isang libreng unibersidad.

Nakaupo siya sa harap ang bahagi ng silid. Pilit na itinatala ang bawat salita ng kanyang propesor. Kahit na ang kanyang mga mata ay tila gusto ng pumikit. Dahil sa puyat, ang kanyang mga libro ay hindi bago, ang karamihan ay hiram lamang sa silid aklatan o kaya naman ay mga photocopy na halos malabo na ang pagkakalimbag.

Miss Santos, maaari mo bang ipaliwanag ang konsepto ng do process? Tanong ng kanyang professor sa political science. Tumayo si Daniela ng tuwid. Kahit na kumakalam ang kanyang tiyan, hindi ito naging hadlang upang sumagot siya ng may talino at paninindigan. Sir, ang due process ay ang garantiyang konstitusyonal na walang sino man ang mawawalan ng buhay, kalayaan o ari-arian ng walang patas na proseso ng batas.

Pagkatapos ng klase sa hapon, hindi siya uuwi sa isang boarding house upang magpahinga. Doon magsisimula ang kanyang pangalawang buhay. Mabilis siyang magpapalit ng suot sa loob ng banyo ng unibersidad mula sa kanyang kupas na sibilan patungo sa uniporme ng isang fast food chain. Ang trabaho niya bilang crew ay hindi biro.

Sa loob ng walong oras, nakatayo siya sa harap ng mainit na prito ng manok. naglilinis ng mga basang sahig at tumatanggap ng mga reklamo mula sa mga masusungit na customer. Ang kanyang mga paa ay madalas mamaga sa loob ng kanyang itim na sapatos. Sa bawat pag-abot niya ng tray sa mga pamilyang masayang kumakain, hindi niya maiiwasang maalala si Aljur.

Naalala niya ang mga araw noong high school kung kailan hindi niya kailangang mag-alala sa kanyang kakain. Ngayong mag-isa na siya, kailangan niyang pagtiyagaan ng kakarampot na kinikita. Pagkatapos bayaran ng upa sa maliit na kwartong pinagsasaluhan nilang tatlong iba pang babae at ang perang ipinapadala niya sa kanyang ina sa probinsya halos barya na lamang ang natitira para sa kanyang sarili.

Madalas ang kanyang hapunan ay ang libreng staff meal o kaya ay isang pirasong tinapay na binibili niya sa kanto bago umuwi. Ang pinakamahirap na bahagi ng kanyang araw ay ang biyahe pauwi tuwing hating gabi. Sa loob ng jeep habang bumibiyahe patungong sampalok, ang kanyang ulo ay madalas sumasandal sa bakal na poste ng sasakyan.

sa pagitan ng pagpepreno at pag-aarangkada ng jeep. Doon siya nakakakuha ng kakarampot na tulog. Minsan ay nagigising na lamang siyang lagpas na sa kanyang bababaan dahil sa sobrang pagod. Para ho sa kanto lang. Sigaw niya sa driver sabay punas sa kanyang mga mata. Pagbaba niya lalakarin pa niya ang madilim na iskinita bitbit ang kanyang mabigat na bag na puno ng mga babasahing legal.

Isang gabi habang nag-aaral siya sa ilalim ng isang bumbilyang aandap-andap sa kanilang kwarto, biglang pumatak ang kanyang luha sa binabasang pahina ng civil code. Pagod na pagod na siya. Ang sakit ng kanyang likod at ang bigat ng kanyang mga responsibilidad ay tila isang bundok na hindi niya kayang akyatin.

Kaya ko pa ba ito? Bulbol niya sa sarili. Kinuha niya ang isang lumang litrato mula sa kanyang kwaderno. Isang litrato nila ni Aldjure noong graduation nila ng high school. Nakangiti sila roon. Puno ng pag-asa. Naalala niya ang boses ni Aljur. Magiging abogado ka Daniela. Isipin mo ang mga bagay na meron ka.

Ang talino mo, ang tiyaga mo. Ang ala-alang iyon ang nagsilbing gasolina ni Daniela. Sa bawat pagod, iniisip niya na hindi siya pwedeng sumuko dahil may isang taong naniwala sa kanya bago pa man siya naniwala sa kanyang sarili. Ang bawat sentimong pinagtrabahuhan niya ay katumbas ng isang hakbang palapit sa katarungang nais niyang ipaglaban.

Lumipas ang mga taon parang isang mabilis na tren. Natapos ni Daniela ang kanyang kursong prilo ng may karangalan. At sa kabila ng lahat ng hirap, nakapasok siya sa law school. Doon naging lalong malupit ang hamon. Ang makakapal na batas at mga case studies ay naging kanyang pagkain araw-araw. Mas madalas na siyang makita sa silid aklatan kaysa sa kanyang higaan.

naging kaibigan na niya ang kape at ang puyat. Sa wakas, dumating ang sandaling kanyang pinakahihintayin at pinakakatakutan. Ang Bar exam, apat na linggo ng matinding pagsusulit na magtatakda ng kanyang kinabukasan. Sa gabi bago ang unang araw ng pagsusulit, pumasok si Daniela sa isang maliit na kapilya malapit sa kanyang tinitirhan.

Wala siyang dala kahit ano kundi ang kanyang mga gamit sa pagsusulit. at ang kanyang pananampalataya. Panginoon, salamat sa lakas na ibinigay niyo sa akin ng loob ng maraming taon. Gabayan niyo po ang aking kamay at isipan sa mga susunod na araw. Pagkatapos ng kanyang personal na hiling, hindi niya nakakalimutang isama ang isang pangalan na tagal na niyang hindi nakakausap.

At nawa po, nasaan man si Aljur ngayon, nasa mabuti siyang kalagayan. Sana’y natupad niya ang kanyang mga pangarap. Sana’y masaya siya. Lumabas si Daniela ng kapilya na may dalang kapayapaan. Alam niyang ginawa na niya ang lahat ng kanyang makakaya. Ang batang babaeng walang baon noon sa high school ay nakatayo na ngayon sa pintuan ng tagumpay.

Ang kaniyang mga palad na dati ay puno ng paltos dahil sa pagtatrabaho sa fast food ay handa na ngayong humawak ng pluma upang lumigda ng isang ganap na abogado. Habang naglalakad siya pauwi sa huling gabi bago ang pagsusulit, ang bawat ilaw sa kalsada ay tila nagsisilbing gabay. Ang hirap ay hindi na niya nararamdaman ang tanging naroroon ay ang apoy ng determinasyon.

Nakahanda na siyang harapin ng rurok ng tagumpay. Bitbit ang lahat ng aral ng nakaraan at ang pangakong binuo sa ilalim ng puno ng Nara. Sinasabing ang tadhana ay isang mapaglarong sining. Habang ang isang bituin ay nag-uumpisang magning sa kabilang panig ng kalangitan, may isa namang unti-unting namamatay at nahuhulog sa kawalan.

Habang si Daniela ay puyat sa pag-aaral niyang mga batas sa Maynila. Si Aljur naman ay gising sa gitna ng gabi sa kanilang mansyon. Nakatitig sa mga papeles na hindi tungkol sa kanyang kurso kundi tungkol sa mga utang, demanda at babala ng pagbawi ng kanilang mga ari-arian. Ang lahat ay nagsimula sa isang maling desisyon sa negosyo ng kanyang ama na sinundan ng sunod-sunod na krisis sa ekonomiya.

Ang kumpanyang itinuturing na matatag na pundasyon ng kanilang kinabukasan ay gumuho na parang kastilyong buhangin sa harap ng malakas na alon. “Pa, anong mangyayari sa atin?” tanong ni Aljur isang gabi habang nakikita ang kanyang ama na nakasubsob sa mesa na papaligiran ng mga alak at mga abiso ng bangko. Inangat ng kanyang ama ang kanyang namumulang mga mata.

Ang dading makapangyarihang negosyante ay tila tumanda ng samp taon sa loob lamang ng ilang buwan. Patawad anak. Nawala ang lahat. Ang bahay, ang mga sasakyan, pati ang pambayad sa matrikula mo wala na. Hindi makapaniwala si Aljur. Ang buhay na kanyang kinalakihan, ang karangyaan, ang katiyakan na bukas ay may masarap siyang pagkain at bagong gamit ay nabiyaho sa isang iglap.

Kinabukasan, pumasok siya sa kanyang pribadong unibersidad sa huling pagkakataon hindi upang kumuha ng pagsusulit kundi upang kumuha ng kanyang mga papeles para sa clearance. Habang naglalakad siya sa kuridor ng marang paaralan, naririnig niya ang tawanan ng kanyang mga kaklaseng kabilang sa Altaad. Dati siya ang pinuno ng grupong iyon.

Siya ang laging nanlilibre at laging tinitingala. Ngunit ngayon ramdam niya ang bigat ng bawat hakbang. Pakiramdam niya ay may nakasulat na bagsak sa kanyang noo. Aljure, saan ka pupunta? May practice tayo ng basketball mamaya. Sigaw ng isa niyang kaibigan. Tumigil si Aljur ngunit hindi humarap. Hindi na ako makakasama.

May kailangan lang akong asikasuhin sa bahay. Iyun na ang huling beses na nakita siya sa paaralang iyon. Ang paghinto niya sa pag-aaral ay naging simula ng isang pababang spiral na hindi niya mapigilan. Lumipat sila sa isang maliit at barong-barung na bahay sa isang lugar na hindi niya akalaing matitirahan niya kailan man.

Ang kanyang ina ay dinapuan ng matinding depresyon at kalaunan ay nagdasakit ng malubha. Ang kanyang ama naman ay nawalan na ng ganang mabuhay. Laging tulala at tila isang anino na lamang ng kanyang dating sarili. Bilang kaisa-isang anak, ang bigat ng responsibilidad ay lumipat sa mga balikat ni Aljur. Sinubukan niyang maghanap ng trabaho.

Bitbit ang kanyang transcript of records na hindi natapos. Nag-apply siya sa iba’t ibang kumpanya. Pasensya na, Mr. Aldjur. Ngunit ang hinahanap namin ay college graduate. Kahit entry level na posisyon ito, kailangan namin ng diploma. Paulit-ulit ang ganitong eksena. Sa bawat, “Huwag kang tumawag. Kami ang tatawag sa’yo.

” Unti-unti namamatay ang pag-asa sa kanyang puso. Ang binata na dati ay puno ng timala sa sarili ay nagsimulang manliit. Ang kanyang mga mamahaling damit ay naging luma at marumi. Ang kanyang katawan ay nangayata dahil sa kakulangan sa pagkain. Isang hapon, habang naglalakad siya sa kalsada, naramdaman niya ang pag-vibrate ng kanyang cellphone sa bulsa.

Isa na lamang itong lumang modelo ang tanging natira sa kanyang mga kagamitan. Nakita niya ang pangalan sa screen, Daniela. Nanginginig ang kanyang kamay habang tinititigan ang pangalan nito. Isang text message ang pumasok. “Aldjur, kumusta ka na? Malapit na ang graduation ko rito sa Maynila. Sana makapunta ka.

Miss na miss ko na ang best friend ko. Balitaan mo ako ha.” Napaupo si Aljur sa gilid ng kalsada. Gusto niyang sumagot. Gusto niyang sabihin na, “Daniela, tulungan mo ako. Lugmok na lugmok na ako. Ngunit ang matinding hiya ay namamayani. Paano niyang haharapin ang babaeng dating tinulungan niya? Ang babaeng walang baon noon ngayon siya naman ang nasa ganoong kalagayan? Paano niyang sasabihin na ang prinsipe na nagbibigay ng pagkain noon ay isa na ngayong istambay na walang maipakain sa kanyang may sakit na ina? Pinunas ni Aljure ang

luhang tumakas sa kanyang mga mata. Pinindot niya ang delete button at tuluyang pinatay ang kanyang cellphone simula sa araw na iyon. pinutol niya ang lahat ng ugnayan sa kanyang nakaraan. Binuran niya si Daniela sa kanyang kasalukuyan dahil sa takot na kaawaan siya nito. Ang kanyang pagmamalaki na siyang taning natitira sa kanya ay naging bilangguan niya.

Dahil sa kawalan ng direksyon at matinding pangangailangan ng pera para sa gamot ng kanyang ina. Sinugukan ni Aljur na sumama sa mga maling grupo sa kanilang bagong komunidad. Doon niya nakilala ang mga taong nagturo sa kanya. ng mga madaling paraan upang kumita. Noong una ay mga simpleng iligal na raket lamang hanggang sa unti-unti siyang malubog sa mundo ng bisyo at maliliit na krimen.

Ang dating masayahin at mapagbigay na binata ay naging isang lalaking may dalim na mukha at puno ng puit sa mundo. Ang mga pangarap niya na magpatakbo ng kumpanya ay napalitan ng pangarap na makaraos lamang sa maghapon ng hindi nahuhuli o nagugutom. Nawariwara ang kanyang landas. Ang kanyang talino ay ginamit niya sa panlalamang sa kapwa upang maibili ng kahit karampot na pagkain at gamot.

Sa gitna ng kanyang pagkalugmok, madalas siyang tumingin sa langit tuwing gabi, naaalala niya ang puno ng Nara. Naaalala niya ang mukha ni Daniela na punong-puno ng pag-asa. Nasaan kaya ka na Daniela? bulbol niya sa sarili habang humihitip ng sigarilyo sa madilim na iskinita. Siguro ay isa ka na ngang matagumpay na abogado.

Masaya ako para sa’yo pero sana huwag mo na akong makita sa ganitong kalagayan. Huwag mo n sanang malaman kung anong klaseng tao na ang aldjure na kilala mo. Ang bawat araw ay naging isang laban para sa kanya. hindi laban para sa pangarap kundi laban para sa sikmurak. Ang dilim ay tuluyan ng lumamon sa kanyang buhay at ang liwanag na dati ay dala niya para sa iba ay tuluyan ng namatay sa kanyang sariling mga palad.

Wala siyang kamalay-malay na ang landas na tinatahak niya na ion ang landas ng kasalanan ay siyang magdadala sa kanyang muli sa harap ng kaisa-isang taong na kanyang kinalimutan. Ang mundo ni Aljur ay naging isang malamig at malungkot na bilangguan bago pa siya aktwal na makulong. At sa bawat kasalanang kanyang ginagawa, lalong lumalayo ang kanyang loob sa katotohanang siya ay mabuti ring tao noon.

Ang tadhana ay handa na para sa kanyang susunod na hakbang. Ang isang hakbang na magsisimula sa isang mabilis na hablot sa harap ng isang simbahan. Ang tunog ng gavel ng hukom ay tila isang matamis na musika sa pandinig ni Attorney Daniela Santos. Case Dismissed ang hatol na nagtapos sa isang buwan na pakikipaglaban niya para sa karapatan ng isang manggagawang inabuso ng kumpanya.

Habang nagliligpit siya ng kanyang mga papeles sa loob ng kagalang-galang na silid ng korte, nararamdaman niya ang mga tingin ng paghanga sa kanyang mga kasamahan sa propesyon. Sa edad na 27, si Daniela ay isa na sa mga pinakahinahang abogado sa lungsod. Isang matalas na isipan na binalot ng pusong may malasakit. Paglabas niya ng building, sumalubong sa kanya ang mainit na sikat ng araw.

Ngunit hindi na ito ang init na nagpapahirap sa kanya noon sa siksikang jeep. Sumakay siya sa kanyang sariling sasakyan, isang makintab at puting SUV na simbolo ng kanyang mga puyat at sakripisyo. Habang nagmamaneho pauwi, dumaan siya sa subdivision kung saan niya naipatayo ang pangarap na bahay para sa kanyang pamilya.

“Nay, nandito na ako.” Tawag niya pagpasok sa kanilang tahanan. Sinalubong siya ng kanyang ina na ngayon ay maayos na ang kalusugan at hindi na kailangang magkalyo ang mga kamay sa paglalaba para sa ibang tao. Ang kanilang sala ay malawak, presko at puno ng mga larawan ng kanyang pagtatapos. Sa kapagkainan, ang ulam ay hindi na lamang basta pantawid gutom.

Ito ay mga pagkaing dati ay tinitignan lamang nila sa mga poster sa kalsada. “Kumusta ang kaso, anak?” tanong ng ina habang naghahanda ng meryenda. Nanalo tayo, nay. Nabigyan ng hustisya ang mga manggagawa na kaliting sagot ni Daniela. Ngunit sa likod ng kanyang tagumpay, may isang bahagi ng kanyang puso na laging naghahanap.

Sa tuwing nakakakita siya ng masarap na pagkain o sa tuwing nakakamit niya ang isang milestone, laging pumapasok sa isip niya ang isang tao. Pagkatapos magbihis at makapagpahinga ng sandali, nagpasya si Daniela na lumabas. Nay, dadaan lang ako sa simbahan. Gusto ko lang magpasalamat sa lahat ng ito. Nagmaneho siya patungo sa isang lumang simbahan sa gilid ng siyudad.

Isang lugar na malayo sa ingay ng mga korte at opisina. Ito ang simbahan kung saan siya madalas umiyak noong siya ay nag-aaral pa. Noong ang tanging hiling niya ay makapasa sa exam kahit walang laman ng tiyan. Pagpasok sa loob, sumalubong sa kanya ang amoy ng insenso at ang katahimikang tila yumayakap sa kanyang kaluluwa.

Lumapit siya sa harap at lumuhod. Ipinikit niya ang kanyang mga mata. Sa kanyang panalangin, hindi niya binanggit ang kanyang mga susunod na kaso o ang kanyang mga plano sa career. Sa halip, bumalik siya sa nakaraan. Panginoon, salamat. Salamat dahil hindi niyo ako pinabayaan. Salamat sa bawat taong naging instrumento para makarating ako dito at higit sa lahat salamat kay Aljur.

Sa loob ng madilim na simbahan, tila naramdaman muli ni Daniela ang lasa ng pansit na ibinabahagi ni Aljur sa kanya sa room 302. Naalala niya ang tapat na ngiti ng binata at ang panga kong hindi sila magkakalimutan. Sa bawat biyaya na natatanggap niya ngayon. Ang magandang bahay, ang respeto ng tao, ang masarap na pagkain. Laging may kasamang kirot ang ala-ala ni Aljur.

Nasaan na kaya ito? Natupad kaya nito ang pangarap na maging isang matagumpay na negosyante? Sana ay masaya ka, Aljur. Sana ay marangya rin ang buhay mo ngayon gaya ng ibinigay mo sa akin noon. Dalangin pa niya bago tuluyang tumayo. Nag-alay siya ng kandila at tahimik na lumabas ng simbahan. Payapa ang kanyang kalooban.

Bitbit niya ang kanyang mamahaling designer bag sa kanyang kanang hamay. Ang kabilang hamay ay hawak ang kanyang susi. Habang naglalakad siya sa sementadong daan tatungo sa kanyang sasakyan, iniisip niya ang kanyang mga susunod na hakbang sa buhay. Ang paligid ay medyo madilim na dahil papalubog na ang araw.

At ang mga tao sa paligid ng simbahan ay unti-unti na ring nagkakanya-kanyang umuwi. Ngunit ang katahimikang iyon ay biglang nabasag. Isang iglap lamang ang kailangan upang magbago ang lahat. Habang hawak ni Daniela ang kanyang susi at naglalakad patungo sa kanyang sasakyan, isang madilim na anino ang mabilis na sumulpot mula sa gilid ng isang malaking poste.

Bago pa man rumihistro sa kanyang isipan ng panganib, naramdaman niya ang isang marahas na pwersa sa kanyang kanang balikat. Akin na ‘to. Ungol ng isang paos na tinig. Buong lakas na hinablot ng lalaki ang strap ng kanyang bag. Dahil sa bigla at tindi ng hila, nawalan ng balanse si Daniela. Sumadsad ang kanyang tuhod sa semento at naramdaman niya ang hapdi ng pagkakasgas ng kanyang balat.

Ngunit sa kabila ng gulat, nanaig ang kanyang determinasyon. Hindi siya ang tipo ng babaeng basta na lamang magpapatalo. Magnanakaw. Tulong. Habulin niyo siya. Halos mapatid ang ugat sa leeg ni Daniela sa lakas ng kanyang sigaw. Ang kanyang boses na madalas ay mahinahon at pormal sa loob ng korte ay naging isang matalim na babala na bumasag sa katahimikan ng gabi.

Ang lalaki na nakasuot ng kupas na jacket na may hood ay mabilis na tumakbo patungo sa madilim na eskinita sa tapat ng simbahan ngunit hindi siya nag-iisa sa kalsadang iyon. Dahil sa sigaw ni Daniela, tila nagising ang paligid. Ang mga driver ng jeep na naghihintay ng pasahero sa kanto at ang ilang mga lalaking nagbabantay sa malapit na tindahan ay agad na rumesponde.

“Hoy, magnanakaw! Huwag kang tatakbo.” sigaw ng isang driver habang mabilis na humaharurot ang kanyang mga paa upang habulin ang suspect. Napatayo si Daniela. Hinihingal at nanginginig ang mga kamay. Pinagpag niya ang kanyang palda ngunit ang kanyang paningin ay nakapako sa lalaking papalayo.

Galit ang dumadaloy sa kanyang mga ugat. Bilang isang abogado na araw-araw na nakikipaglaban para sa katarungan, ang ganitong klaseng pananamantala ay hindi niya mapapalampas. Para sa kanya, ang taong iyon ay hindi lamang kumuha ng materyal na bagay. Kinuha nito ang kanyang kapanatagan at kinalaban ang kaayusang kanyang pinoprotektahan.

Ang habulan ay tumagal lamang ng ilang minuto. Dahil sa pagod at marahil ay sa panghihina ng katawan, hindi naging mabilis ang takbo ng suspect. Na-corner siya sa isang eskinita na walang labasan. Pagdating ni Daniela sa lugar, nakita niyang pinapalilibutan na ang lalaki ng mga galit na mamamayan. Ibalik mo ‘yan.

Ang tatanda niyo na nagnanakaw pa kayo. Bulyaw ng isang lalaki habang pilit na kinukuha ang bag mula sa kamay ng suspect. Ang suspect ay nakayuko tila wala ng lakas na lumaban o tumakas pa. Isang gwardya mula sa simbahan ang humawak sa kanyang magkabilang braso upang maitiyak na hindi na ito makakalawa. Maya-maya pa ay narinig na ang sirena ng sasakyan ng pulis.

Ang asul at pulang ilaw ay nagmistulang. Anino sa mga pader ng eskinita. Anong nangyari dito? Tanong ng isang opisyal na bumaba mula sa mobile. Hinablot niya ang bag ng babaeng ito. Officer. Turo ng isang saksi kay Daniela. Lumapit si Daniela sa pulis. Ang kanyang mukha ay seryoso at walang bahid ng takot. Ako ang biktima officer, Attorney Daniela Santos.

Ipinipilit ko na dalhin ang taong ito sa presinto. Desidido akong sampahan siya ng kasong robbery o theft. Ano man ang mas mabigat na kaukulang reklamo. Tinitignan ng pulis ang lalaking nakahood. Pusuhan niyo y’yan. Dalhin sa istasyon. Habang pinoposusanosan ang lalaki, nanatili itong nakayuko. Hindi makita ni Daniela ang kanyang mukha dahil sa dilim at dahil na rin sa pilit na pagtatago nito sa ilalim ng hood.

Ngunit napansin niya ang kanyang mga kamay, marumi, nanginginig at tila tuyot na tuyo. Sa isang bahagi ng kanyang isipan, nakaramdam siya ng bahagyang kuryosidad ngunit agad itong natabunan ng kanyang paninindigan bilang isang abogado. Ang mga taong gaya nito. Bulung ni Daniela sa kanyang sarili habang pinagmamasdan ang suspect na isinasakay sa likod ng mobile ang sumisira ng tiwala ng publiko.

Kung hahayaan nating makalusot ang mga maliliit na krimen, paano na ang hustisya para sa mga tapat na nagtatrabaho? Sumakay si Daniela sa kanyang sariling sasakyan upang sumunod sa mobile ng mga pulis. Habang nagmamaneho, ang kanyang isipan ay abala na sa pagbuo ng kanyang affidavit. Iniisip niya ang bawat detalye.

Ang oras, ang lugar, ang pwersa na ginamit sa paghablot. Sanay siya sa ganitong proseso. Marami na siyang naisang pangkaso para sa kanyang mga kliyente. Ngunit ngayon siya mismo ang biktima. Ito ay naging personal. Pagdating sa presinto, sumulubong sa kanya ang amoy ng lumang papel, sigarilyo at ang maingay na tunog ng mga typewriter at computer.

Ang presinto ay puno ng taong may kanya-kanyang problema. Ngunit dahil sa kanyang aura at pagkakakilanlan bilang isang tanyagang abogado, agad siyang inasikaso ng heke. “Dito muna kayo, Attorney Santos!” alok ng isang pulis sa isang bakanteng silya sa harap ng isang desk. Kukunin lang namin ang mga detalye ng suspect at ihahanda ang booking.

Naupo si Daniela. Ang kanyang bag ay mahigpit niyang hawak sa kanyang kanlungan. Tinignan niya ang mga gasgas sa strap nito. Maraming mahahalagang dokumento sa loob niyon kasama na ang kanyang ID at pera. Ngunit higit sa lahat ang kanyang dignidad bilang isang mamamayan ang kanyang ipinaglalaban. Sa kabilang bahagi ng silid.

Sa loob ng isang maliit na rehas na nagsisilbing pansamantalang kulungan habang iniimbestigahan, nakita niyang ipinasok ang lalaki. Nanatili itong nakatalikod nakasuot pa rin ng kaniyang madilim na jacket. Tila isang basang sisiw na iniiwasan ang bawat tingin ng mga pulis. Duhungwog ang abogadong ngunit dahil sa kanyang sarili dapat siyang maging maingat.

Walang sikreto na natatago matagal at hindi magiging madali ang paghanap ng totoong dahilan. “Atorney Santos, kailangan lang namin ng pormal na pagkilala.” wika ni SPO2 Ramos, ang imbestigador na may hawak ng kaso. “Kapag itinuro niyo siya bilang ang taong humablot ng bag niyo, itutuloy na natin ang pag-file ng kaso para hindi na ito makapagpiyansa agad.

” Tumanggo si Daniela. Ang kanyang mukha ay seryoso at matigas. Bilang isang abogado, alam niya ang kanyang tungkulin. Ang batas ay walang kinikilingan at ang krimen ay dapat laging may kaparusahan. “Handa na ako, officer.” Maikli niyang sagot. Tumigil sila sa harap ng mga rehas.

Ang lalaki ay nakaupo sa isang sementadong upuan. Nakayuko at ang kanyang mga siko ay nakatukod sa kanyang mga tuhod. Ang madilim na hood ng kanyang jacket ay halos tumatabon sa buong mukha niya. Ang kaniyang mga kamay na nakaposas ay nanginginig ng bahagya. Isang senyales ng takot o marahil ay matinding gutom. “Hoy, ikaw! Tawag ng pulis sa suspect sabay tapik sa rehas gamit ang isang kahoy na batuta.

Iangat mo ang ulo mo. Kilalanin mo ang ninakawan mo.” Dahan-dahan. Tila bawat milimetro ng paggalaw ay may kalakip na bigat. Inangat ng suspect ang kaniyang ulo. Ang kaniyang hood ay dahan-dahang nahulog sa kanyang balikat at sa ilalim ng malamig na liwanag ng bumbilya sa presinto, tumambad ang kanyang mukha. Tila huminto ang pag-ikot ng mundo para kay Daniela.

Ang hangin sa kanyang baga naglaho at ang kanyang mga tuhod ay nanghina na tila ba mawawalan siya ng balanseng muli. Ang matalas na tingin ng isang abogado ay napalitan ng mga nanlalaking mata ng isang batang babaeng muling nagbalik sa nakaraan. Ang lalaking nasa harap niya sa kabila ng kanyang maruming balat, magulong buhok at nangangayat na pisngi ay hinding-hindi niya mapagkakamalan ang mga matang iyon.

Bagaman ngayon ay puno ng pait at takot ay ang parehong mga mata na nagmasid sa kanya noon sa silid aralan habang siya ay nagugutom. Aljur. Ang boses ni Daniela ay halos isang bulong. Puno ng matinding gulat at hapdi. Ang suspect ay tila’t tinamaan ng kidlat ng marinig ang pangalang iyon. Nang magtagpo ang kanilang mga mata.

Ang takot ni Alger ay napalitan ng isang emosyong mas matindi pa sa anumang parusahang legal. Ang matinding hiya. Nanlaki ang kanyang mga mata at agad siyang napasandal sa pader ng Zelda. Tila gustong lamunin ng lupa sa kinalalagyan niya. Daniela. Nauutal na sagot ni Alger. Ang kaniyang boses ay paos at basag.

Ang katahimikan sa pagitan ng dalawa ay napakabigat. Hindi makapaniwala si Daniela. Ang imahe ni Aldger na kanyang dala-dala sa kanyang puso sa loob ng maraming taon. Ang alger na nakasuot ng malinis na unipore. Ang alger na may malapad na ngiti habang inaabot ang baon. Ang alger na naniniwalang magiging matagumpay siyang abogado ay tuluyang nabura at napalitan ng lalaking nakaposa sa kaniyang harap.

Biglang bumuhos ang luha mula sa mga mata ni Alger. Hindi na niya kinayang tignan ng diretso si Daniela. Yumuko siyang muli at itinago ang kanyang mukha sa kanyang mga nakaposas na kamay. Ang tunog ng kanyang hikbi ay umalingawngaw sa buong sulok ng presinto. Isang tunog ng isang taong tuluyan ang nawalan ng dangal. Patawad, Daniela. Patawad. Hagulgol ni Aljur.

Ang bawat salita ay putol-putol dahil sa tindi ng kanyang iyak. Hindi ko alam. Hindi ko alam na ikaw pala yan. Patawarin mo ako please. Hinding-hindi ko gagawin ‘yun kung alam ko lang. Napatakip si Daniela ng kanyang bibig. nararamdaman niya ang init ng mga luhang nagsisimula ng gumapang sa kanyang mga pisngi.

Ang galit na kanina ay nag-aalab sa kanyang dibdib ay biglang naging abo. Aninang kriminal ang makita niya. Ang nakikita niya ay ang kanyang bayani, ang kanyang matalikong kaibigan na ngayon ay lugmok na lugmok sa buhay. Ano ang nangyari sa’yo, Aljure? Bakit? Bakit ka humantong sa ganito? Tumingin muli si Alger sa kanya.

Ang kanyang mga mata ay namumula at puno ng pagsisisi. Wala na ang lahat, Daniela. Nawala ang pamilya ko. Nawala ang lahat ng meron kami. Nagkasakit sina mama at papa. Wala akong mahanap na trabaho dahil hindi ako nakatapos. Disperado na ako. Wala na kaming makain. Lumapit pa lalo si Daniela sa rehas. Halos hahawakan na niya ang bakal na naghihiwalay sa kanila.

Ang propesalismo niyang abogado ay tuluyang naglaho. Taning ang pagmamahal at utang na loob ng isang kaibigan ang natira. Naalala niya ang bawat butil ng kanin na ibinahagi sa kanya ni Algerom High School. Naalala niya ang bawat salitang nagbigay sa kanya ng lakas noong siya naman ang nasa ilalim. “Atorney Santos, kilala niyo po ba ang suspect?” tanong ni SPO2. Ramos.

Halatang naguguluhan sa isenang namumuo sa harap niya. Hindi agad nakasagot si Daniela. Tinitigan niya si Aljure, ang kanyang kaibigan na dati ay nasa rurok ng tagumpay at ngayon ay nasa kailaliman ng bilangguan. Ang sakit na makita itong ganito ay mas matindi pa sa sakit ng pagkakagasgas ng kanyang tuhod kanina.

Ang taong nagbigay sa kanya ng kinabukasan ay siya mismong taong kanyang ipakakalong. Siya simula ni Daniela habang pinapahid ang kanyang mga luha. Ang siha ay dahilan kung bakit ako naging abogado officer. Siya ang pinakamabuting taong nakilala ko. Napahagulgol lalo si Alger ng marinig ang iyon.

Napaluhod siya sa sahig ng Zelda habang nakakapit sa rehas. Huwag, Daniela, huwag. Huwag mo ng sabihin yan. Hindi na ako ang alger na kilala mo. Isa na lang akong basura. Ipakulong mo na ako. Nararapat lang ito sa akin. Hindi Aljur. Umiling si Daniela. Ang kaniang puso ay nadudurog sa kanyang kaibigan. Hindi niya matanggap na ang ganitong klaseng tadhana ang sumapit sa taong nagpakita sa kanya ng tunay na kahulugan ng kabutihan.

Sa mga sandaling iyon, ang presinto ay tila naging silib haralan muli ng room 302. Ngunit sa pagkakataong ito, hindi pagkain ang kailangan ni Aljure kundi katarungan sa kanyang sariling buhay at ang pagkakataong mahanap muli ang kanyang sarili. Hindi makapaniwala si Daniela na ang gulong ng tadhana ay umikot ng ganito kabilis at ganito kalupit.

Ang kanyang kaisa-isang hiling sa loob ng simbahan kanina ay matagpuan si Aljore. Ngunit hindi sa ganitong paraan. Ang rehas na nasa pagitan nila ay hindi lamang bakal. Ito ay simbolo ng mga taong lumipas ng mga pangarap na nawasak at ng isang pagkakaibigang sinusubok ng pinakamabigat na krisis. Habang nakatingin si Daniela sa lumuluhod na aljure, alam niya sa kanyang sarili na hindi niya kayang ituloy ang kaso.

Paano niya ipapakalong ang kamay na isang beses ng nag-abot sa kanya ng pagkain noong wala siyang malapitan? Patawarin mo ako, Daniela. Patawarin mo ako. Patuloy na hikbi ni Aljur. Natila ba ang pagpapatawad ni Daniela ang kaisa-isang bagay na magbibigay sa kanya ng kalagtasan sa madilim na gabing iyon? Ang ingay sa loob ng presinto ay tila naging isang malabong ugong na lamang sa pandinig ni Daniela habang nakatitig siya sa nakaluhod na si Aljur.

Sa kabilang banda, ang mga tao sa paligid, ang mga saksing nakakita sa paghabol at ang mga pulis na nag-aabang ng isang mabilis na pag-usad ng kaso ay nagsisimula ng mainip at magbulungan. “Ate Santos, kailangan na nating pirmahan ang reklamo.” Muling untag ni SPO2 Ramos habang iniaabot ang ballpen. “Marami pang ibang kaso at malinaw naman ang ebidensya.

Huwag po kayong matakot sa kanya. Kami na ang bahala sa seguridad niyo.” Huminga ng malalim si Daniela. Pinunasan niya ang kanyang mga luha at tumayo ng tuwid. Ngunit hindi niya kinuha ang ballpen. Sa halip, tumingin siya ng diretso sa mata ng imbestigador. “Officer, hindi ko na itutuloy ang kaso.” Mahinahon ngunit matatag niyang pahayag.

Biglang natahimik ang paligid. Ang mga tao sa bench ay napatingin sa kanya ng may halong pagtataka at galit. Ano po ma’am? Hinabol namin yan. Ninakawan kayo niyan. Sigaw ng isang driver na tumulong sa paghuli. Dapat sa mga yan nabubulok sa kulungan para hindi na makapamirwisyo. Ate Santos, sigurado ba kayo? Tanong ng hep na lumapit na rin.

Ito may kasamang pwersa. Hindi ito simpleng usapan lang. Sigurado ako, Chief.” sagot ni Daniela. Ang kanyang boses ay puno ng aoridad na nakuha niya mula sa mga taon ng pagiging abogado. Ang taong ito ay hindi kriminal sa puso. Siya ay isang kaibigan na naligaw ng landas dahil sa tindi ng pangangailangan. Ako ang biktima at ako ang may karapatang magpatawad.

Bilang abogado, alam ko ang bigat ng desisyon ko. Gagawin ko ang lahat ng kailangang affidavit of theistance. Si Aljure na nasa loob pa rin ng rehas ay napaangat ang ulo. Ang kanyang mukha ay basang-basa ng luha at puno ng hindi makapaniwalang tingin. Daniela, bakit hindi mo kailangang gawin ito? Nagkasala ako sa iyo.

Hindi siya sinagot ni Daniela sa loob. Matapos ng ilang oras na proseso, pagpipirma ng mga dokumento at paggamit ng kaniyang impluwensya bilang isang iginagalang na abogado upang mapabilis ang pagpapalaya. Tuluyan ng kinalas ang mga pusas ni Aljur. Lumabas sila ng presinto sa gitna ng malamig na hangin ng madaling araw. Ang kalsada ay tahimik na taning ang mga poste ng ilaw ang nagbibigay ng aniw sa kanilang dalawa.

Naglakad sila patungo sa sasakyan ni Daniela. ngunit tumigil si Aljur sa gilid ng kalsada hindi makatingin ng diretso sa kanyang kaibigan. “Daniela, hiyanghiya ako.” Simulang hikbi ni Aljur. Ang kanyang mga balikat ay nakayuko tila pasang ang buong mundo. Sa lahat ng tao sa mundo, ikaw pa ang naging biktima ko. Ang taong pinaka iipinagmamalaki ko.

“Aldjure, maupo muna tayo.” Yaya ni Daniela. Naupo sila sa isang sementadong gutter sa tapat ng sasakyan. Doon tila nabasag ang dam ng emosyon ni Aljur. Wala na Daniela. Ubos na ubos na ako. Pagsimula niya. Matapos tayong mag-graduate ng high school. Akala ko ay tuloy-tuloy na ang swerte namin pero biglang bumagsak ang negosyo ni papa.

Nalugi ang lahat dahil sa maling investment at pandaraya ng mga kasosyo niya. Sa loob ng isang buwan naata ang bahay namin. Napilitan kaming lumipat sa squatters area sa kabilang bayan. Huminto siya sandali para huminga habang si Daniela ay tahimik na nakikinig na dudurog ang puso niya sa bawat salitang lumalabas sa bibig ng kanyang kaibigan.

Nagkasakit si mama dahil sa lungkot at sumunod si papa. Wala akong mahanap na matinong trabaho dahil hindi ako nakatapos ng kolehiyo. Sa huli, pumanaw silang dalawa ng walang sapat na gamot. Mag-isa na lang ako, Daniela. Nagpalaboy-laboy ako. Sinubukan kong magtinda, magkargador, pero kulang pa rin hanggang sa makasama ako sa maling grupo.

Hanggang sa dumating ang gabing ito na sobrang gutom na ako at wala ng maisip na paraan. Napahabolgol si Aljur. Ang kanyang mukha ay itinago niya sa kanyang mga kamay. Hindi ko nakilala ang sarili ko. Ang aldjure na kilala mo noon ay namatay na kasabay ng mga magulang ko. Hinawakan ni Daniela ang balikat ni Aljur. Ang kanyang sariling mga luha ay muling pumatak.

Aljur! Hindi ito ang buhay na nararapat sa iyo. Ang aljure na kilala ko ay ang lalaking nagligtas sa akin ng gutom noon. Ang lalaking naniniwala na magiging abogado ako. Hindi ka namatay, Aljur. Nawala ka lang sa dilim pero nandito na ang liwanag. Tumingin siya sa kanya. Puno ng kawalan ng pag-asa. Wala na akong kinabukasan, Daniela.

May record na ako. Sino pa ang magtitiwala sa isang nananakaw? Ako? Mabilis na sagot ni Daniela. Ako ang magtitiwala sa iyo.” Kinuha ni Daniela ang kanyang pitaka at inilabas ang isang panyo upang punasan ang kanyang mukha. Noong high school, ikaw ang naging baon ko. Ikaw ang nagpuno sa sikmura kong kumakalam at sa puso kong nawawalan ng pangarap.

Ngayon Aljure, ako naman ang maging baon mo. Ako naman ang magsisilbing lakas mo. Anong ibig mong sabihin? Tanong ni Aljur. Hindi kita iiwan sa ganitong kalagayan. Maghahanap tayo ng paraan para makabalik ka sa pag-aaral. Tutulungan kitang makatapos. Mayroon akong maliit na opisina. Kailangan kong isang taong mapagkakatiwalaan na tutulong sa akin habang nag-aaral ka.

Bibigyan kita ng trabaho at pag-aaralin kitang muli.” Marin sabi ni Daniela. “Daniela, hindi ito utang na utang.” Pagtanggi ni Aljur. Aljur. Hindi ito utang na utang. Ito ay pagbabayad ng utang ng tadhana. Paliwalag ni Daniela habang nakangiti sa gitna ng luha. Kung hindi dahil sa malasakit mo noon, baka isa rin akong palaboy ngayon.

Pinagtatagpo tayong muli ng Diyos dahil alam niyang kailangan mo ng kamay na hihilain kang paumap. Huwag mong tanggihan ang pagkakataong ituwid ang buhay mo. Tumingin siya sa langit. Ang bukang liwanag ay nagsisimula ng magpakakita ng kulay kahel sa dulo ng kalsada. Sa unang pagkakataon sa maraming taon, naramdaman niya ang isang kislap ng pag-asa na akala niyang tuluyan ng nalahago.

“Bakit mo ito ginagawa?” tanong ni Aljur sa huling pagkakataon. Dahil ang tunay na pagkakaibigan ay hindi natatapos sa pagtatapos ng high school. At dahil naniniwala ako na bawat isang tao lalo na ang isang taong may busilak na puso na gaya mo ay deserve ng pangalawang pagkakataon. Tumayo silang dalawa.

Ang bigat ng gabi ay napalitan ng isang pango ng bagong simula. Binuksan ni Daniela ang pinto ng kanyang sasakyan para kay Aljur. Sa pagsakay nila, hindi na sila ang biktima at ang suspect. Sila ay muling sina Daniela at Aljur. Dalawang magkakaibigan na handang harapin ang panibagong bukas. Bitbit ang aral ng nakaraan at ang pag-asa ng hinaharap.

Ang daan patunggo sa pagbabago ay mahaba at mahirap. Ngunit alam ni Aljur na sa pagkakataong ito hindi na siya nag-iisa. May isang abogado sa kanyang tabi na hindi lamang batas ang alam kundi ang wika ng puso at kapatawaran. Ang sikat ng araw ay masayang sumisilip sa malalaking bintanang salamin ng Santos and Associates Law Office.

Sa loob ng opisinang ito na matatagpuan sa isa sa pinakamataas na gusali sa Makati, maririnig ang mahinang tunog ng mga daliri sa keyboard at ang kalansing ng mga tasa ng kape. Ang bawat sulog ay amoy bagong limbag na papel at katad na upuan. Isang kapaligirang puno ng propesalismo at dangal. Sa kanyang malawak na mesa, nakaupo si Attorney Daniela Santos.

Hindi na siya ang batang babaeng kupas ang unipore. Suot niya ngayon ang isang elegante at madilim na asul na blazer na sumasalamin sa kanyang aoridad. Ngunit sa kabila ng kanyang tagumpay, ang kanyang mga mata ay nananatiling may malasakit at kababaang loob. Isang mahinang katok sa pinto ang bumasag sa kanyang konsentrasyon.

Pasok!” wika ni Daniela ngiangatin mula sa binabasang kaso. Bumukas ang pinto at iniluwal nito ang isang lalaking matikas ang tindig, nakasuot ng maayos na polo at may bitbit na makakapal na folder. Ang kanyang buhok ay maayos na nakasuklay at ang kanyang mukha ay wala na ang bakas ng pagod at desperasyon na namayani rito ilang taon na ang nakalilipas.

Attorney Daniela, narito na ang karagdagang affidavits para sa kaso ni Mang Jose. Narasuhan ko na rin ang mga ebidensya mula sa kabilang kampo. Wika ni Aljor. Inangat ni Daniela ang kanyang ulo at isang matamis na ngiti ang sumilay sa kanyang mga labi. Salamat Aljor. Maupo ka muna. Kamusta ang paghahanda para sa iyong law school entrance exam sa susunod na buwan? Naupo si Eljor sa tapat ng mesa ni Daniela.

Ang kaniang mga mata ay kumikislap sa tuwa at pasasalamat. Maayos naman Daniela. Salamat sa mga libro at reviewers na ibinigay mo. Kung hindi dahil sa paggabay mo, baka hanggang ngayon ay hindi pa rin ako naniniwala na kaya ko pang bumalik sa ganitong landas. Makalipas ang ilang taon mula ng gabing iyon sa presinto, ang buhay ni Aljor ay dumaan sa isang ganap na transpormasyon.

Sa tulong at suporta ni Daniela, nagpatuloy si Eljor sa pag-aaral habang nagtatrabaho bilang kanyang aprice. Hindi naging madali ang proseso. Kinailangan niyang harapin ang sarili niyang mga takot at ang panghuhusga ng lipunan. Ngunit sa tuwing tila susuko na siya, naoon si Daniela upang ipaalala sa kanya ang kanyang halaga.

Naitayo muli ni Aljor ang kanyang dangal. Hindi lamang siya isang empleyado. Siya ang pinakapinagkakatiwalaang legal assistant ni Daniela. Sa katunayan, siya ang nagsisilbing kanang hamay ng abogado sa paghahanap ng mga katotohanan sa likod ng mga komplikadong kaso. Alam mo, Aljor? Simula ni Daniela habang isinasantabi ang kanyang pluma.

Habang tinitignan ko itong mga dokumento, naaalala ko ang high school. Naaalala ko noong nagtatago ako sa library dahil wala akong baon. Tumawa ng mahina si Aljor, isang tawang puno ng kagaangan ng loob. At naalala ko naman kung paano kitang pinipilit kumain ng pansit at adobo ni mama. Sino ang mag-aakala na pagkalipas ng maraming taon, narito pa rin tayo? Pero ngayon ikaw na ang nagbibigay sa akin ng pagkakataon.

Hindi Aljor. Hindi ako ang nagbigay sao ng pagkakataon. Ang kabutihan mo noon ang nagbukas ng pinto para sa’yo ngayon, pagtatama ni Daniela. Ang utang na loob na nagsimula sa isang pirasong pinapay at sa sobrang baon mo ay nagbunga ng isang ugnayang hindi kayang buwagin ng anumang krisis.

Sabay tayong lumaban noon sa gutom at ngayon sabay tayong lumalaban para sa katarungan. Tumayo si Eljor at lumapit sa bintana. pinagmamashadan ang malalaking gusali at ang mga taong tila langgam sa ibaba. Minsan kapag naiisip ko ang madilim na kabanata iyon sa presinto, natatakot pa rin ako. Pero kapag nakikita mo ang tiwala mo sa akin, nawawala ang takot na yon.

Itinuro mo sa akin na ang bawat tao ay nagkakamali. Ngunit ang tunay na pagkakaibigan ay hindi kailan man sumusuko. Ang ating misyon dito sa opisina ‘ ba sabi ni Daniela habang tumatayo rin at lumalapit sa tabi ng kanyang kaibigan. Hindi lang tayo nagtatanggol ng mga kliyente. Nagbibigay din tayo ng pag-asa sa mga taong akala nila ay wala na silang pagkakataon katulad ng ginawa natin sa isa’t isa.

Sa bawat kasong hinaharap nina Daniela at Aljor, laging bitbit ang aral ng kanilang nakaraan. Sila ang naging tinig ng mga naaapi, ng mga nagugutom at ng mga taong naligaw ng landas. Ang kanilang opisina ay hindi lamang naging lugar ng batas kundi naging kanlungan ng mga taong nangangailangan ng malasakit. Singa pala, Aljor.

Habang tinitignan ng relo, tanghalian na. Nagpadala ang asawa ko ng nilutong ulam. Sinadya niyang damihan kasi alam niyang laging sobra ang baon natin dito. Natawa ng malakas si Daniela. Mukhang hindi na talaga mawawala sa atin ang tradisyong yan ano. Sige ilabas mo na ang sobrang bao na yan at pagsaluhan natin.

Habang kumakain sila sa loob ng magarang opisina, ang bawat subo ay tila pagsiselebra ng kanilang tagumpay. Hindi na sila ang mga batang high school na nagtatago sa mainit na silid aralan ngunit ang puso ng kanilang pagkakaibigan ay nanatiling kasing busilak ng dati. Ang mga luhang pumatak sa ilalim ng puno ng Nara. Sa madilim na eskinita at sa malamig na presinto ay naging mga perlas ng karunungan na nagpatag sa kanila.

Ang kwento nina Daniela at Aljor ay isang patunayan na ang buhay ay may sariling paraan ng pagbabayad ng utang na loob. Ang kabutihang itinanim sa gitna ng kakulangan ay aanihin sa tamang panahon na may kasamang kasaganaan. Ang kanilang pagkakaibigan ay naging isang matibay na tulay na nagdugtong sa dalawang mundong magkaiba.

Ang mundo ng mga mayroon at mundo ng mga wala upang bumuo ng isang mundong puno ng hustisya at pagmamahalan. Para sa katotohanan, itinaas ni Aljor ang kanyang baso ng tubig bilang toast para sa katotohanan at sa walang hanggang pagkakaibigan.” Sagot ni Daniela habang idinidikit ang kanyang baso sa baso ng kanyang kaibigan.

Sabay silang lumalaban, magkasama at mas matatag kaysa noon. Ang madilim na kabanata ay tuluyang ng natapos at ang kasalukuyan ay isang maliwanag na pahina na sila mismo ang sumusulat. Isang kwento ng dalawang kaluluwa na hindi sumuko sa isa’t isa kahit anumang bagyo pa ang dumaan sa kanilang mga buhay. Dito ko na nga pong isasara ang kabanatang pinamagatang sobrang baon