Hindi ko makakalimutan ang araw na pinahiya ang anak ko sa gitna ng buong fiesta… at ang taong gumawa noon ay sarili kong bayaw.
Ako si Ivy, 33, mula sa Bicol.
May isang anak akong lalaki, si Diego, walong taong gulang.
Si Diego ay may ADHD.
Hindi siya masamang bata.
Masigla lang talaga siya. Mabilis siyang ma-excite, mabilis din ma-distract.
Minsan parang ang daming energy na hindi kasya sa maliit niyang katawan.
Pero mabait siya.
Mahilig tumulong sa lola niya sa pagdidilig ng halaman. At kapag may nakikitang aso sa kalsada, lagi niyang gustong pakainin.
Noong nakaraang buwan, fiesta sa barangay namin.
Sa probinsya, alam niyo naman.
Kapag fiesta, parang buong barangay nagiging isang malaking pamilya.
May bandang tumutugtog sa plaza, may mga mesa ng pagkain sa harap ng bahay, may mga batang nagtatakbuhan habang may mga matatandang nagkukwentuhan.
Masaya ang atmosphere.
Sa bahay ng parents ko ginanap ang malaking handaan.
Dumating din ang kapatid ng asawa ko kasama ang asawa niyang si Dan Harold.
OFW si Dan Harold sa Dubai.
Halos limang taon na siyang nagtatrabaho doon.
Simula nang bumalik siya para magbakasyon, parang may kakaiba sa kanya.
Mas mataas ang boses kapag nagsasalita.
Mas mayabang ang tono.
Parang gusto niyang ipaalala sa lahat na galing siya sa abroad.

Habang nag-uusap ang mga matatanda sa mesa, tumatakbo-takbo naman ang mga bata sa bakuran.
Kasama si Diego.
May banda na tumutugtog sa kalsada, may mga batang sumisigaw habang naglalaro, at maya-maya may mga paputok pang pumutok sa malayo.
Ramdam kong masyadong maraming stimulus para kay Diego.
Lumapit ako sa kanya.
“Anak, dahan-dahan lang ha,” sabi ko.
Ngumiti siya.
“Opo, Mommy.”
Pero ilang minuto lang, nagsimula na siyang tumakbo ulit kasama ng ibang bata.
Habang naglalaro sila malapit sa mesa ng inumin, may nangyari.
Biglang may nabagsak na baso.
Nabasag iyon sa sahig.
Tahimik ang paligid ng ilang segundo.
Napalingon ang lahat.
At nakita ko si Diego na nakatayo doon, mukhang nagulat din sa nangyari.
Hindi niya sinadyang matamaan ang mesa habang tumatakbo.
Bago pa ako makalapit sa kanya, may biglang sumigaw.
“Hoy!”
Malakas.
Matulis.
Si Dan Harold.
Nakatayo siya malapit sa mesa, nakatingin kay Diego na parang galit na galit.
“Disiplina kasi ang kulang diyan!” sigaw niya.
Parang tumigil ang buong handaan.
“Hindi sakit yan,” dagdag pa niya habang nakatingin sa akin.
“Spoiled lang yang bata.”
Narinig iyon ng mga kapitbahay.
Narinig iyon ng ibang bata.
At higit sa lahat… narinig iyon ni Diego.
Nakita kong biglang yumuko ang anak ko.
Nakatayo lang siya doon, hawak ang laylayan ng damit niya.
Parang gusto niyang maglaho sa gitna ng mga taong nakatingin.

Lumapit ako agad sa kanya.
“Okay lang, anak,” sabi ko habang hinahawakan ang balikat niya.
Pero hindi pa tapos si Dan Harold.
“Sa abroad, hindi ganyan pinalalaki ang bata,” sabi niya habang umiinom ng softdrinks.
“Kung anak ko yan, matagal ko nang nadisiplina yan.”
Narinig ko ang ilang bulungan.
May ibang nakatingin sa akin.
May iba ring halatang hindi komportable.
Huminga ako nang malalim.
Pinilit kong manatiling kalmado.
“Dan Harold,” sabi ko.
“May ADHD si Diego.”
Umiling siya.
“Excuse lang yan.”
Napatingin ako sa kanya.
“Lahat na lang ngayon may label. Noon wala namang ganyan.”
Ramdam kong unti-unting umiinit ang dibdib ko.
Hindi dahil sa galit lang.
Kundi dahil sa hiya na pinaparamdam niya sa anak ko.
Sa harap ng buong barangay.
“Hindi siya spoiled,” sabi ko.
Mahinahon pa rin ang boses ko.
“May kondisyon lang siya na kailangan ng pag-intindi.”
Napangisi siya.
“Ano ba yan. Konting takbo lang ADHD na agad.”
Napansin kong hawak na ni Diego ang kamay ko nang mahigpit.
“Mommy…” mahina niyang sabi.
Yun ang sandali na may kung anong nag-click sa loob ko.
Hindi na ako nahihiya.
Hindi na rin ako natatakot kung ano ang sasabihin ng iba.
Tumingin ako diretso kay Dan Harold.
“At least ang anak ko,” sabi ko, malinaw ang boses ko,
“hindi niya kailangang manghamak ng ibang tao para magmukhang mas magaling.”
Biglang natahimik ang mesa.
“Hindi mo alam ang pinagdadaanan ng batang tulad niya,” dagdag ko.
“Hindi mo alam kung gaano kahirap ang araw-araw na sinusubukan naming tulungan siya.”
May ilang kapitbahay na napatingin kay Dan Harold.
“Kung hindi mo kayang intindihin ang anak ko,” sabi ko,
“pwede ka namang manahimik.”
Tahimik ang buong bakuran.
Ang banda sa kalsada lang ang naririnig sa malayo.
Akala ko tapos na.
Pero biglang may nagsalita mula sa likod.
“Diego!”
Napalingon kami.

Si Ashley, ang barangay health worker namin.
Lumapit siya kay Diego at ngumiti.
“Na-miss ka namin sa therapy session noong isang linggo ah.”
Napatingin ang ilang tao.
“Si Diego ba yung batang laging tumutulong sa feeding program?” tanong ng isang kapitbahay.
“Oo,” sagot ni Ashley.
“Napakabait na bata niyan. Siya pa nga minsan ang nag-aabot ng pagkain sa ibang bata.”
Napatingin ang mga tao kay Diego.
Ang batang kanina lang tinawag na spoiled.
Unti-unting nagbago ang tingin ng mga tao.
Si Dan Harold naman, biglang natahimik.
Wala na siyang nasabi.
Hinawakan ko ang kamay ni Diego.
“Halika na, anak,” sabi ko.
Pero bago kami umalis, biglang may lumapit.
Isa sa mga kapitbahay namin.
Hinaplos niya ang ulo ni Diego.
“Mabait kang bata,” sabi niya.
Ngumiti si Diego.
Sa gitna ng ingay ng fiesta, may isang bagay akong napagtanto.
Hindi ko kailangang ipaliwanag ang anak ko sa mga taong ayaw namang makinig.
Pero ipaglalaban ko siya sa mga taong gustong maliitin ang pagkatao niya.
Ang tunay na disiplina ay hindi pagsigaw sa bata sa harap ng maraming tao.
Ang tunay na lakas ay ang panindigan ang anak mo kahit hindi siya naiintindihan ng mundo.