NAGALIT ANG ISANG ANAK SA KANYANG INA DAHIL PAULIT-ULIT ITONG NAGTATANONG KUNG PAANO GAMITIN ANG SMARTPHONE PERO NADUROG ANG PUSO NIYA NANG MAKITA NIYA ANG ISANG LUMANG NOTEBOOK NG INA

Sabado ng hapon. Dumalaw si Jason, isang 28-anyos na IT specialist, sa bahay ng kanyang ina na si Aling Cora. Bilang regalo sa 65th birthday nito, binilan niya ito ng pinakabagong smartphone.

“Ma, ganito kasi ‘yan,” iritableng sabi ni Jason habang pinipindot ang screen. “Kapag gusto mo akong tawagan, pipindutin mo itong Messenger. Tapos hanapin mo ang mukha ko. Tapos pindutin mo ‘yung video icon. Gets?”

Tumango si Aling Cora, pero halatang nalilito. Sinuot niya ang kanyang salamin at nanginginig na itinuro ang screen.

“Ito ba ‘yun, anak? ‘Yung kulay asul?”

“Hindi! Facebook ‘yan eh!” bulyaw ni Jason. “Sabi ko Messenger! ‘Yung may kidlat! Pang-limang beses ko na sinabi sa’yo ‘yan ah!”

Napayuko si Aling Cora. “Pasensya na, anak. Nalilito kasi ako sa dami ng pindutan.”

Huminga nang malalim si Jason. Padabog niyang kinuha ang cellphone.

“Ulitin natin. Tignan mo maigi!” mabilis na pinindot ni Jason ang mga apps. “Click this, then this, then call. Napaka-simple lang naman.”

Sinubukan ulit ni Aling Cora. Pero dahil nenerbiyos sa inis ng anak, napindot niya ang Delete.

“Ayan na naman!” sigaw ni Jason. Tumayo siya at napakamot sa ulo.

“Ano ba naman ‘yan, Ma! Ang hina mo naman pumick-up! Kanina ko pa tinuturo ‘yan eh! Grade 1 kayang gawin ‘yan! Bakit ba ang bagal-bagal mong maka-gets?!”

Natahimik ang buong sala.

Dahan-dahang ibinaba ni Aling Cora ang cellphone sa mesa. Nangingilid ang luha sa kanyang mga mata, pero pilit siyang ngumiti.

“Sorry, anak…” garalgal na sabi ng matanda. “Sige, tama na muna. Maghahanda lang ako ng meryenda mo. Baka gutom ka lang kaya mainit ang ulo mo.”

Tumayo si Aling Cora at dahan-dahang naglakad papuntang kusina, hila-hila ang kanyang paang rayuma na.

Naiwan si Jason sa sala. Inis na inis pa rin siya. Kinuha niya ang remote ng TV para manood, pero may nahagip ang mata niya sa ilalim ng center table.

Isang lumang notebook. Punit-punit na ang gilid at kupas na ang cover.

Dahil sa kuryosidad, kinuha ito ni Jason. Akala niya ay listahan lang ito ng utang o grocery. Pero pagbukas niya, nanlaki ang kanyang mga mata.

Ang bawat pahina ay puno ng drawing.

May drowing ng logo ng cellphone. May drowing ng mukha ni Jason. May drowing ng camera icon.

Ang bawat drowing ay may step-by-step na instruction na sulat-kamay ni Aling Cora. Ang sulat ay magalaw, halatang hirap na ang kamay sa pagsusulat.

STEP 1: Pindutin ang bilog na may kidlat.
STEP 2: Hanapin ang picture ng gwapo kong anak na si Jason.
STEP 3: Pindutin ang hugis camera para makita ko siya.

Sa huling pahina, may maliit na sulat na para bang reminder ni Aling Cora sa sarili niya. Binasa ito ni Jason:

“Cora, galingan mo mag-aral ng cellphone ha. Pagpasensyahan mo na kung mabagal ka. Gusto ko lang naman matuto mag-video call para makita ko ang anak ko araw-araw. Masyado na kasi siyang busy, hindi na nakakauwi. Kahit sa screen ko na lang siya mayakap, masaya na ako.”

Bumagsak ang notebook sa sahig.

Parang dinurog ang puso ni Jason.

Biglang bumalik sa alaala niya ang kabataan niya.

Naalala niya noong 3 years old siya. Tinuturuan siya ng nanay niya magsulat ng letrang “A”. Paulit-ulit siyang nagkakamali. Ang “A” niya ay nagiging bilog o guhit lang. Pero nagalit ba si Aling Cora? Hindi. Pumapalakpak pa ito at sinabing, “Ang galing naman ng baby ko! Ulitin natin ha?”

Naalala niya noong tinuturuan siya nitong maglakad. Ilang beses siyang nadapa. Ilang beses siyang umiyak. Pero hindi siya sinabihan ng nanay niya na “Ang hina mo naman! Maglakad ka nga!” Sa halip, inalalayan siya nito nang may ngiti hanggang sa makatayo siya.

Libong beses. Libong beses siyang tinuruan ng nanay niya sa lahat ng bagay—kumain, magsalita, magbasa, magbisikleta. Walang halong inis. Walang halong sumbat. Puro pagmamahal.

Pero ngayon… humihingi lang ng kaunting oras ang nanay niya para matuto sa isang bagay na mag-uugnay sa kanila… ipinagkait pa niya. Sinabihan pa niya ng “mahina.”

Napahagulgol si Jason. Ang kanyang pagiging “Tech Expert” ay walang binatbat sa pagiging “Love Expert” ng kanyang ina.

Tumakbo siya papuntang kusina.

Nakita niya si Aling Cora na nagtitimpla ng juice, pasimpleng pinupunasan ang luha gamit ang laylayan ng daster.

“Ma…” tawag ni Jason.

Lumingon si Aling Cora, takot na mapagalitan ulit. “O, anak? Tapos na ba? Heto na ‘yung juice mo.”

Lumapit si Jason at niyakap nang mahigpit ang ina. Sobrang higpit.

“Sorry, Ma…” iyak ni Jason sa balikat ng matanda. “Sorry po. Ang sama-sama ng ugali ko. Patawarin mo ako, Ma. Hindi ka mahina pumick-up. Ako ang mahina. Ang hina-hina kong umintindi sa nararamdaman mo.”

Hinaplos ni Aling Cora ang likod ng anak. “Tahan na. Ayos lang ‘yun. Sanay naman si Mama.”

“Hindi, Ma,” humiwalay si Jason at pinunasan ang luha ng ina. “Halika sa sala. Tuturuan kita ulit. Kahit abutin tayo ng umaga. Kahit ilang beses. Hinding-hindi na ako magagalit.”

Bumalik sila sa sala. Sa pagkakataong ito, hinawakan ni Jason ang kamay ng ina. Dahan-dahan. Isa-isa. Puno ng pasensya. Puno ng pagmamahal.

At nang sa wakas ay mapindot ni Aling Cora ang Video Call at makita ang sarili niyang mukha sa screen katabi ng mukha ng anak niya, ang ngiti ng matanda ay sapat na para burahin ang lahat ng inis sa mundo. 

Nang hiện lên sa màn hình ang dalawang mukha—ang kanya at ang ngiting puno ng kulubot ng kanyang ina—napatawa si Aling Cora na parang bata.

“Ay! Andiyan ka pala!” masayang sabi niya, kahit katabi lang naman niya si Jason.

Napangiti si Jason, may luha pa rin sa gilid ng mata.

“Opo, Ma. Kahit nasaan man ako, puwede mo na akong makita. Isang pindot lang.”

Tinapik ni Aling Cora ang dibdib niya, parang may tinatago roong ligayang matagal nang nawawala.

“Salamat, anak… ngayon kahit mag-isa ako, hindi na ako mangungulila masyado.”

Tahimik na umupo si Jason sa tabi ng ina. Sa unang pagkakataon matapos ang maraming taon, hindi siya nagmamadali. Hindi siya nag-check ng email. Hindi siya tumingin sa relo.

Nandoon lang siya.

ISANG MALAMING PANGAKO

Kamag-anak

“Ma,” sabi niya, “puwede ba ‘to?”

Napahiya si Aling Cora. “Ay… nakita mo pala. Nahihiya nga ako diyan. Parang bata, no?”

Umiling si Jason. Mahigpit niyang hinawakan ang notebook.

“Huwag kang mahihiya. Ito ang pinaka-magandang manual na nakita ko sa buong buhay ko.”

Kinabukasan, bumili si Jason ng bagong notebook.

Sa unang pahina, siya naman ang nagsulat:

“Para kay Mama.
Lesson 1: Kahit mabagal, okay lang.
Lesson 2: Kahit paulit-ulit, okay lang.
Lesson 3: Hindi kailanman istorbo ang pagmamahal.”

ANG MGA SUMUNOD NA ARAW

Isang

Minsan video call.
Minsan voice call.
M

Sa iyo

“Naku po”

Sa l

“Okay lang ‘yan, Ma. Ulitin lang natin.”

ANG HULING LINYA

Isang gabi, habang nagva-video call sila, biglang sinabi ni Aling Cora:

“Al”

“Sa ano po, Ma?”

“Na baka kapag hindi ko natutunan ang cellphone… tuluyan na akong maiwan sa mundo mo.”

Napaluha si Jason.

“Hindi ka kailanman maiiwan, Ma,” sabi niya.
“Kahit hindi ka marunong mag-smartphone. Kahit paulit-ulit ka magtanong. Kahit gaano ka kabagal.”

Humin

“Dahil bago pa ako natutong mag-click…
ikaw muna ang nagtiyagang magturo sa akin kung paano mabuhay.”

Tahimik si Aling Cora. Ngumiti lang siya—ngiting kontento.

Isang

Hindi lahat ng mabagal ay mahina.
Minsan, sila pa ang may pinakamalalim na pagmamahal.

WAKAS