SA LOOB NG 12 ARAW PAGKATAPOS NG ISANG BUROL, 12 TAO SA PAMILYANG REYES ANG SUNUD-SUNOD NA NAPAHAMAK — SA IKA-13 ARAW, ANG LUMANG BALON SA LIKOD NG BAHAY ANG NAGLANTAD NG ISANG NAKAKAPANGHILAKBOT NA KATOTOHANAN…

Sa Barangay San Isidro, bayan ng Santa Lucia, Lalawigan ng Quezon, kilala ang pamilyang Reyes bilang isa sa pinakamalaking angkan sa lugar.
Malalawak ang lupa, sagana sa ani, at tuwing may anibersaryo ng ninuno, buong angkan ay nagtitipon—may tolda, may handaan, parang pista.

Noong taong iyon, ginanap ang ika-49 na anibersaryo ng pagkamatay ni Lolo Mateo Reyes, ang unang nagtatag ng angkan.
Tahimik at masaya ang burol. Walang senyales ng masama.

Ngunit pagsapit ng hatinggabi pagkatapos ng burol, nagsimula ang kakaiba.

UNANG ARAW

Si Daniel Reyes, panganay na apo, ay naaksidente habang pauwi sakay ng motorsiklo.
Nabangga ng delivery truck.
Buhay—pero bali ang braso.

May nagbiro:

“Masama ’yan. Pagkatapos ng burol, may disgrasya.”

Tinawanan lang ng lahat.

IKALAWANG ARAW

Si Aling Rosa Reyes, habang nagdadala ng pagkain, nadulas at bumagsak, tinamaan ang ulo at nawalan ng malay nang ilang oras.

Dalawang araw. Dalawang tao.

Wala nang tumatawa.

IKA-3 HANGGANG IKA-7 ARAW

Sunud-sunod ang nangyari:

  • Si Marites Reyes, nasapol ng bumagsak na sampayan—napunit ang anit

  • Si Mang Ernesto Reyes, nahulog sa hagdan—nabungi ang ngipin

  • Si Paolo Reyes, muntik nang makagat ng king cobra na gumapang sa kama

  • Ang batang si Lianne, nilagnat at paulit-ulit na tumatawag ng pangalan ng isang matanda

  • Si Tito Ramon, natamaan ng basag na paso—hindi mapigil ang dugo

Umuugong ang barangay.

“May galit ang ninuno ng mga Reyes.”

IKA-8 HANGGANG IKA-12 ARAW

Hindi pa rin huminto:

  • Si Aling Cora, muntik nang malunod sa kanal

  • Nasunog ang motorsiklo ni Jun Reyes sa gitna ng kalsada

  • Ang batang si Noel, nagwawala sa gabi:

    “May lolo sa bintana… tinatawag ako…”

  • Nasunog ang bodega ni Mang Felix

Labindalawang araw. Labindalawang tao.

Pagsapit ng gabi, walang gustong lumabas ng bahay.

ANG IKA-13 TAO — ANG HINDI INAASAHAN

Sa ika-13 araw, alas-tres ng madaling-araw, nagising na sumisigaw si Miguel Reyes, anak ng pinuno ng angkan.

Maputla ang mukha, pawis na pawis.

“Tay… may tumatawag sa akin mula sa balon sa likod ng bahay…”
“Sabi niya: ‘Tama na… buksan ang balon para tumigil na.’”

Nanlamig ang lahat.

ANG LUMANG BALON

Sa likod ng ancestral house ng mga Reyes, may balon na mahigit 90 taong gulang, itinayo pa noong panahon ni Lolo Mateo.
Matagal nang hindi ginagamit.
May takip na itim na konkretong slab.

Nang alisin ang takip, sumingaw ang malamig at mabahong hangin, parang mula sa ilalim ng lupa.

Nang tutukan ng flashlight ang ilalim…

May isang bagay na nakasabit sa lumot.

Hinila palabas.

ANG KATOTOHANANG NAGPALUHOD SA BUONG ANGKAN

Isang lumang kahong kahoy, halos bulok, may ukit:

“PAMPIGIL — HUWAG BUBUKSAN.”

Sa loob nito:

  • Isang lumang talaan ng pamilya

  • Isang puting tela na sunog ang gilid

  • Isang sulat na nakasulat sa lumang tinta:

“Si Mateo Reyes ay ipinagkanulo ng sariling pamilya at pinilit mamatay.
Ang kanyang espiritu ay nakatali sa balon.
Kung ang balon ay galawin at kalimutan ang alay,
labintatlong kapahamakan ang sisingilin.”

Nanlupaypay ang buong pamilya.

Ang balon pala ay hindi lang pinagkukunan ng tubig,
kundi piitan ng galit na kaluluwa ng ninuno.

At ang tungkulin ng pag-aalay…
nakalimutan sa paglipas ng mga taon.

PAGKATAPOS NG RITWAL

Agad na tumawag ng albularyo mula sa kabundukan ng Sierra Madre.
Tatlong araw ang ritwal.

Pagkatapos, iisa lang ang sinabi niya:

“Hindi galit ang ninuno…”
“Ngunit ang pamilyang nakakalimot sa ugat… kailangang paalalahanan.”

HANGGANG NGAYON

  • May maliit na dambana na ang balon

  • Walang burol o anibersaryo ang lumilipas nang walang alay

  • At bulong ng mga matatanda sa San Isidro:

“Ang balong hindi na dinadaluyan ng tubig…
pero dinadaluyan ng kaluluwa at karma.”

At ang kasabihang ipinapasa hanggang ngayon:

“Kapag nakalimot ka sa pinanggalingan mo—
ang lupa mismo ang magpapaalala.”