Naging maingay ang buong nayon nang araw na iyon. Ang pamilya ni G. Du – ang ama ni Linh – ay nagtayo ng isang malaking tolda sa looban, na pinalamutian ng mga parol at bulaklak upang salubungin ang pamilya ng lalaking ikakasal para sa seremonya ng pakikipagtipan. Si Linh ay nakasuot ng pulang ao dai (tradisyonal na damit Vietnamese), ang kanyang mukha ay maamo, ang kanyang mga mata ay kumikinang na may bahid ng kaba. Ngayon, opisyal na siyang magiging kasintahan ni Minh, ang lalaking kanyang nakasama sa loob ng tatlong taon.

Ngunit sa gitna ng kapaligirang iyon, isang malamig na titig ang biglang nagpahinto sa lahat ng kagalakan – ang titig ni Ginang Tam, ang ina ni Minh. Lumabas si Ginang Tam sa kotse, ang kanyang matapang na pabango ay nangingibabaw sa amoy ng mga bunga, at bahagyang kumunot ang noo habang lumilingon sa paligid:
– Dito? Diyos ko, ang dumi naman nito! Kay sikip at mababang kisame ng bahay!

Natahimik ang paligid. Nagpalitan ng tingin ang mga kapitbahay na nanonood, ang ilan ay napapahiya. Humagalpak ng tawa si G. Du, ama ni Linh:
“Oo, mahirap lang kami, kaya simple lang ang mga ayos. Sana maintindihan mo. Ito lang ang meron kami sa probinsya; isang malaking karangalan na nandito ka.”

Ngumisi si Ginang Tam: “Oo, iginagalang siya, pero nag-aalala ako para sa anak ko. Natatakot ako na kung magpapakasal siya sa isang pamilyang tulad nito, mapapahiya siya habang buhay.”

Ang mga salita ay parang isang balde ng malamig na tubig na ibinuhos sa isang mainit na hapon ng tag-araw. Naikuyom ni Linh ang kanyang mga kamao, ang kanyang mga mata ay namumuo na sa luha. Si Minh, na nakatayo sa tabi ng kanyang ina, ay nahihiyang hinila ang kanyang kamay: “Nay, tumigil ka na, hindi mo dapat sabihin iyan sa harap ng lahat…
” “Bakit hindi?” singhal ni Ginang Tam. “Nagsasabi lang ako ng totoo! Galing kami sa mahirap na pamilya, ang aming mga magulang ay hindi mayaman, ano pa ang aming aasahan mula sa iyo sa hinaharap?”

Lumingon si Linh kay Minh, ang mga mata nito ay puno ng sakit. Yumuko siya at walang imik. Naging nakakabingi ang atmospera ng seremonya. Tahimik na nakaupo ang mga kamag-anak ng lalaking ikakasal, habang si Ginang Tam ay tumingin sa paligid nang may masusing tingin. Itinuro niya ang tray ng mga regalo at bumuntong-hininga:
“Sabi ko na sa iyo, sapat na ang dote na ito, pero kung titingnan mo ang bahay na ito, sayang ang pagdadala ng sobra. Iisipin ng mga tao na ang anak ko ay napangasawa ng isang masamang pamilya…”

Hindi niya natapos ang pangungusap, ngunit naunawaan ng lahat ang ibig niyang sabihin. Namumula at namamaga ang mga mata ni Linh, ang kanyang mga kamay ay nakakuyom nang mahigpit na parang namumuti. Mabigat ang kapaligiran, na parang malapit nang mabasag. Sa sandaling iyon, tumayo siya at dahan-dahang naglakad patungo kay Ginang Tam. Natahimik ang buong teatro.

Mababa ang boses niya, pero malinaw ang bawat salita: “Naiintindihan kong ayaw mong tumuntong sa bahay ko. Pero sa tingin ko… ang isang taong walang respeto sa mga magulang ko nang ganyan, na walang respeto sa lugar kung saan ako ipinanganak, ay hindi ako kailanman igagalang.”

Sandali na natigilan si Ginang Tam. Nataranta si Minh: “Linh, ano’ng sinasabi mo? Tumigil ka nga…”

Humarap siya sa kanya, ang kanyang mga matang kalmado ngunit matatag: “Minh, kaya kong tiisin ang hirap at kakapusan, ngunit hindi ko hahayaang hamakin ka. Mahal kita dahil sa tingin ko ay naiiba ka sa iba. Ngunit kung hindi mo sasabihin sa iyong ina na mali ang ginagawa niya, kung gayon… mali ako.”

Nabasag ang kanyang boses, ngunit nanatiling matatag. Pagkatapos ay humarap siya sa mesa ng mga regalo para sa pagpapakasal, kinuha ang lahat ng mga ito, inilagay nang direkta sa harap ni Ginang Tam, at determinadong sinabi: “Kaya nga, ngayon, magalang kong ibinabalik ang lahat ng mga regalo para sa pagpapakasal. Dito nagtatapos ang kasal na ito.”

Cả đám đông xôn xao. Mấy người hàng xóm giàu lòng chính nghĩa khẽ gật đầu, có người lau nước mắt. Bà Tâm trừng mắt, giọng cao vút:
– Cô dám hủy hôn với con tôi à? Đừng tưởng cô là ai!
– Không, bác nhầm rồi. – Linh mỉm cười nhạt. – Chính cháu không dám bước vào nhà bác nữa. Một nơi mà con dâu tương lai chưa về đã bị khinh, thì khi về, chắc chỉ có bị giày xéo thôi.

Cô quay sang, nắm lấy tay bố mình, bàn tay chai sần run run:
– Bố ơi, mình vào nhà đi. Nhà mình tuy nghèo, nhưng chưa bao giờ bẩn như lòng người ta đâu.

Bà Tâm đứng chết lặng. Không ai nói thêm lời nào. Minh định chạy theo, nhưng ánh mắt của Linh khiến anh dừng bước. Cái nhìn ấy không oán hận – chỉ có một nỗi thất vọng sâu thẳm, đủ khiến anh cảm thấy mình nhỏ bé vô cùng.

Cô và bố quay lưng, bước vào nhà trong tiếng xì xào của đám đông. Một vài người trong họ hàng nhà trai lặng lẽ thu lại sính lễ, không dám ngẩng đầu. Buổi chiều, trời đổ mưa.
Minh một mình lái xe về, không nói một lời. Bà Tâm ngồi sau, vẫn hậm hực:
– Cái con bé đó láo thật. Đàn bà nhà quê, nói năng như đinh đóng cột.

Minh quay sang, giọng lạnh băng:
– Mẹ nói đủ chưa?
– Con… con nói gì?
– Mẹ vừa làm con mất đi người con gái con yêu nhất đời.
– Nhưng con ơi, mẹ chỉ muốn tốt cho con…
– Không, mẹ chỉ muốn con lấy người khiến mẹ nở mày nở mặt, chứ không cần biết con có hạnh phúc không.

Bà Tâm nghẹn lại. Minh siết chặt vô-lăng, nước mắt trào ra mà không kìm được.

Ba năm sau. Một công ty lớn khánh thành chi nhánh tại thành phố. Trong buổi lễ, người ta trầm trồ khi thấy Giám đốc điều hành chi nhánh miền Bắc – Nguyễn Thùy Linh bước lên phát biểu. Cô mặc vest trắng, thần thái tự tin. Tin đồn lan nhanh: công ty đó thuộc tập đoàn do bà chủ tịch Tâm An vừa đầu tư vào – mà bà chủ tịch ấy… chính là bà Tâm, mẹ của Minh.

Bà Tâm ngồi ở hàng ghế đầu, khi thấy Linh bước lên sân khấu, mặt bà tái mét.
Ba năm qua, bà hối hận, tìm con dâu tương lai khắp nơi nhưng không gặp. Giờ đây, người con gái mà bà từng khinh rẻ lại đang đại diện cho đối tác lớn nhất của mình.

Khi Linh bước xuống, hai người vô tình đối mặt. Bà Tâm run rẩy:
– Linh… là cháu thật sao?

Linh nhìn bà, mỉm cười nhã nhặn nhưng xa cách:
– Vâng, cháu đây. Cảm ơn bác, nhờ cú hủy hôn năm đó mà cháu biết mình phải sống sao cho xứng đáng.

Bà Tâm cúi đầu, giọng run run:
– Bác… xin lỗi… Bác sai rồi…

Linh khẽ đáp, ánh mắt không còn oán hận:
– Người ta có thể nghèo tiền, nghèo của, nhưng đừng bao giờ nghèo lòng. Bác nhớ nhé.

Cô nói xong, bước đi giữa tiếng vỗ tay của khán phòng, dáng vẻ tự tin, kiêu hãnh – như thể mọi vết thương năm xưa giờ đã hóa thành đôi cánh.

Sa unang hanay, tahimik na nakaupo si Ginang Tam. Umaagos ang mga luha sa kanyang maingat na naka-makeup na mukha. Sa kanyang puso, paulit-ulit na umalingawngaw ang mga salita ni Linh noong mga nakaraang taon: “Mahirap ang pamilya ko, pero hindi pa kami naging kasingsama ng moral ng puso ng ibang tao.”

Sa unang pagkakataon sa kanyang buhay, naunawaan niya kung ano ang tunay na karumihan – kapag ang isang puso ay hindi na yumuyuko sa dignidad ng iba.