Sa pulitika, may mga salitang binitawan na inaakalang magpapalakas ng posisyon—pero sa halip, nagbubukas ng mas malalim na bangin. Ganito inilarawan ng marami ang biglaang pag-init ng isyu na kinasasangkutan ng ilang senador, ang 2025 National Expenditure Program (NEP), at ang umano’y sistemang gumagalaw sa likod ng mga proyekto ng gobyerno. Isang paratang ang binitawan, isang tanong ang naitanim, at bigla—parang domino—sunod-sunod na ang bumagsak na pangalan, dokumento, at alegasyon.

Nagsimula ang lahat sa usapin ng “wish list” ng mga mambabatas. Ayon sa mga impormasyong lumabas, tinatayang halos Php21 bilyon ang kabuuang halaga ng mga proyektong iniuugnay sa kahilingan ng ilang senador na naisama umano sa 2025 NEP. Isa sa mga pangalang lumutang ay si Senador Imee Marcos, na ayon sa mga dokumentong kumalat, ay may 28 proyektong nagkakahalaga ng humigit-kumulang Php2.5 bilyon. Sa unang tingin, tila isa lamang itong karaniwang isyu ng pork barrel na matagal nang iniiwasan sa opisyal na diskurso. Ngunit habang lumalalim ang usapan, mas dumidilim ang larawan.

Noong Nobyembre 14, 2025, muling umingay ang isyu matapos maglabas ng pahayag si dating DPWH Undersecretary Roberto Bernardo. Sa kanyang salaysay, inilarawan niya ang isang umano’y sistematikong paraan ng korupsyon sa pagbuo pa lamang ng NEP. Ayon sa kanya, bago pa man isumite ang badyet sa Kongreso, mayroon na raw mga “designated proponents” at “sponsors” ng proyekto—mga indibidwal na inaakusahan niyang tumatanggap ng porsyento o kickback kapalit ng pagsingit ng proyekto sa listahan.

Isa pang pangalan ang paulit-ulit na nabanggit sa mga naunang ulat: ang yumaong dating DPWH Undersecretary Maria Catalina Cabral, na iniuugnay ng ilang source bilang isa sa umano’y mga arkitekto ng naturang sistema. Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon sa tinaguriang flood control scandal, lalong dumami ang dokumentong sinasabing naglalaman ng listahan ng mga proyektong ipinasok sa NEP at kung sinu-sino ang nag-request ng mga ito.

Sa gitna ng lahat ng ito, isang online channel ang nagsabing nakakuha sila ng kopya ng tinatawag na “DPWH leaks.” Sa naturang mga papeles, nakalista raw ang mga senador at ang detalye ng kanilang mga hinihiling na proyekto para sa 2025 NEP. Muling nabanggit ang pangalan ni Senador Imee Marcos—isang detalye na lalong nagpainit sa usapin, lalo na’t may umiiral nang tensyon sa pagitan niya at ng Malacañang.

Para sa ilan, tila hindi na ito simpleng hindi pagkakaunawaan o bangayan sa pulitika. May mas malalim daw na pinagmumulan ang sigalot. Sa mga pahayag ng ilang personalidad sa media at sa mga rally kontra-korupsyon, lumitaw ang alegasyon na ang ugat ng alitan ay hindi lamang prinsipyo, kundi mga appointment, impluwensya, at kontrol sa mga proyekto—lalo na sa ilang lalawigan gaya ng Ilocos.

Isang kontrobersyal na pahayag ang lalong nagpagulo sa sitwasyon nang magsalita si Larry Gadon. Sa kanyang mga sinabi, binanggit niya ang posibilidad na may isang “bagman” sa loob ng DPWH na umano’y malapit nang “kumanta.” Ayon sa kanya, may mga bulung-bulungan sa media circles na ang naturang indibidwal ay may hawak na sensitibong impormasyon tungkol sa mga proyekto, donor, at daloy ng pondo—lalo na sa mga lugar na may malakas na impluwensya ng ilang pulitiko.

Mahalagang tandaan na sa puntong ito, malinaw sa mga nagsasalita mismo na marami sa mga ito ay nananatiling alegasyon. Walang kumpirmasyon, walang opisyal na kaso, at maraming detalye ang nananatiling malabo. Gayunpaman, sa pulitika, sapat na minsan ang bulong upang makalikha ng lindol. Ang tanong ng publiko: bakit ngayon? Bakit biglang sabay-sabay na lumalabas ang mga paratang?

May mga nagsasabing ito ay bunga ng matagal nang hidwaan sa loob ng isang makapangyarihang pamilya. May iba namang naniniwalang ito ay taktika sa mas malaking laban sa kapangyarihan habang papalapit ang mas mahahalagang desisyon sa gobyerno. Ayon sa ilang komentaryo, may galit na hindi napagbigyan, may posisyong hindi naibigay, at may impluwensyang tila unti-unting nawawala.

Isa pang pangalang lumutang sa diskusyon ay si Discaya, na inilarawan lamang bilang isang donor o contributor sa kampanya. Muli, walang direktang akusasyon ng ilegal na gawain. Ngunit ang simpleng pagbanggit sa koneksyon ay sapat na upang magdulot ng haka-haka. Sa ganitong sitwasyon, nagiging mahirap tukuyin kung alin ang mahalagang detalye at alin ang ingay lamang.

Dito pumapasok ang mas malalim na tanong: hanggang saan ang hangganan ng personal na alitan at pampublikong pananagutan? Kung ang pinagmulan ng isyu ay away-pamilya o hindi pagkakasundo sa loob ng hanay ng kapangyarihan, tama bang idamay ang buong bansa? Para sa mga ordinaryong Pilipino, ang sagot ay malinaw—ang anumang destabilization sa gobyerno ay may direktang epekto sa kanilang araw-araw na buhay.

Sa mga pahayag ni Gadon, ramdam ang halo ng pangaral at pagkadismaya. Ayon sa kanya, kung may problema sa loob ng pamilya, dapat ayusin ito nang hindi dinadamay ang sambayanan. Ang matitinding akusasyon, aniya, ay hindi lamang sumisira sa pangalan ng isang tao, kundi sa kredibilidad ng mga institusyon at sa tiwala ng publiko.

Sa kabilang banda, may mga naniniwala ring mahalaga ang pagbubunyag ng katiwalian, kahit pa masakit at magulo ang proseso. Kung may bahid ng katotohanan ang mga paratang, nararapat lamang daw na ilantad ito at papanagutin ang sinumang sangkot. Ngunit ang hamon: paano ito gagawin nang hindi nagiging larangan ng tsismis at personal na gantihan ang pulitika?

Habang patuloy na umiikot ang mga tanong, nananatiling tahimik ang ilang pangunahing personalidad. Walang malinaw na sagot, walang direktang pagtanggi o pag-amin. Ang publiko ay naiwan sa pagitan ng paniniwala at pagdududa, umaasang ang mga susunod na linggo ay magdadala ng linaw.

Sa huli, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa pangalan ng mga senador o sa halaga ng mga proyekto. Ito ay salamin ng mas malalim na problema sa sistema—kung paano ginagawa ang badyet, paano pinipili ang mga proyekto, at paano napapanagot ang mga may kapangyarihan. Habang wala pang pinal na katotohanan, isang bagay ang malinaw: sa pulitika, ang bawat salitang binibitawan ay may kapalit. At minsan, ang pagsisisi ay dumarating kapag huli na ang lahat.