PROLOGO: ANG ATING PAGMAMAHAL SA DAGAT

Sa kulturang Pilipino, ang pagkain ay hindi lamang basta pampalamn ng tiyan; ito ay lengguwahe ng pagmamahal. At sa bansang pinalilibutan ng karagatan, ang seafood ay hari sa ating hapag-kainan.

Sino ba naman ang makakatanggi sa mainit na sinigang na hipon tuwing tag-ulan? O sa inihaw na pusit at alimango tuwing may piyesta o reunion? Mula sa simpleng pritong tuyo at danggit sa almusal, hanggang sa mga espesyal na putahe sa kasalan, ang seafood ay bahagi ng ating pagkakakilanlan.

Ngunit may isang katotohanan na kailangan nating harapin: Hindi na tayo bumabata. Habang tayo ay nagkaka-edad, nagbabago ang “rules” ng ating katawan. Ang kayang tunawin ng tiyan noong tayo ay 20 anyos ay nagiging lason na kapag tayo ay 60 anyos na. Ang mataas na cholesterol, uric acid, at sodium ay nagiging mga tahimik na kaaway na nagdudulot ng high blood, sakit sa puso, at rayuma.

Para sa mga Senior Citizens, ang pagkain ay nagiging isang “minefield.” Alin ang ligtas? Alin ang delikado? Sa special health report na ito, hihimayin natin ang Apat na Seafood na Dapat Iwasan (o Limitahan) at ang Apat na Seafood na Dapat Kainin para sa masigla at mahabang buhay.

Ito ay hindi para pagbawalan kayong kumain, kundi para turuan kayong pumili ng tama. Dahil ang layunin natin ay hindi lang humaba ang buhay, kundi maging masarap at walang sakit ang bawat araw ng inyong Golden Years.

BAHAGI 1: ANG “DANGER ZONE” (4 NA SEAFOOD NA DAPAT LIMITAHAN)

Masakit man sa kalooban dahil paborito natin ang mga ito, kailangang maging tapat tayo sa epekto nito sa katawan ng isang senior citizen.

1. ALIMANGO (CRAB): Ang Masarap na “Traidor”

Sa Pilipinas, ang Alimango ay simbolo ng “special occasion.” Kapag may balikbayan, may alimango. Kapag Pasko, may alimango. Lalo na kapag niluto sa gata na may kalabasa at sitaw, o kaya ay Crab Maritess na puno ng bawang.

Bakit Delikado sa Seniors?

• Cholesterol Bomb: Ang laman ng alimango, lalo na ang taba (aligue) na kulay orange na gustong-gusto nating ihalo sa kanin, ay siksik sa cholesterol. Para sa mga senior na may maintenance na para sa high blood, ang madalas na pagkain nito ay parang paglalagay ng bara sa inyong mga ugat.
• The Purine Problem: Ang alimango ay mataas sa Purine. Sa loob ng katawan, ang purine ay nagiging Uric Acid. Kapag hindi ito nailabas ng kidneys (na humihina rin habang tumatanda), namumuo ito bilang “kristal” sa mga kasu-kasuan.
• Resulta: Ang masarap na tanghalian ngayon ay magiging matinding kirot sa tuhod o daliri kinabukasan. Ito ang tinatawag nating “Gout Attack.”

Paalala: Hindi naman bawal tikman. Pero gawin itong tikim lang. Huwag gawing ulam ang isang buong alimango. At iwasan ang taba.

2. TAHONG (MUSSELS): Ang Filter ng Dagat

Sa bawat palengke, makikita mo ang mga tumpok ng tahong. Mura, masarap isabaw sa luya at dahon ng sili, o kaya ay i-bake na may cheese at garlic.

Bakit Delikado sa Seniors?

• Ang “Filter Feeder” Effect: Ang tahong ay nabubuhay sa pamamagitan ng pagsipsip ng tubig-dagat. Sinusala nito ang tubig para makakuha ng pagkain. Ang problema? Sinusala at sinisipsip din nito ang dumi, lason, at heavy metals sa dagat.
• Red Tide Risk: Kapag marumi ang dagat, ang tahong ang unang nagiging lason. Ang Paralytic Shellfish Poisoning ay nakakamatay, at ang katawan ng senior ay mas mahina ang resistensya laban dito.
• Sodium Overload: Madalas nating lutuin ang tahong sa adobo style (maraming toyo) o kaya ay tinapa. Ang sobrang alat ay kalaban ng may hypertension at sakit sa bato.
• Allergy Trigger: Maraming senior ang bigla na lang nagkakaroon ng allergy sa shellfish habang tumatanda dahil sa paghina ng immune system.

3. HIPON (SHRIMP): Ang Paborito ng Bayan

Sinigang na hipon, halabos, tempura, gambas. Ang hipon ay crowd favorite. Pero sa likod ng tamis ng laman nito ay may banta sa kalusugan.

Bakit Delikado sa Seniors?

• Ulo at Balat: Dito nagtatago ang pinakamataas na cholesterol at uric acid. Sa kulturang Pinoy, mahilig tayong sumipsip ng ulo ng hipon dahil “nandoon ang lasa.” Pero nandoon din ang panganib.
• Chemical Exposure: Maraming hipon sa palengke ngayon ay galing sa Fish Farms. Para mapabilis ang laki, minsan ay ginagamitan ito ng antibiotics at chemicals. Ang atay at bato ng senior ay hirap nang magsala ng mga ganitong kemikal.
• Inflammation: Ang mataas na uric acid mula sa hipon ay nagpapalala ng rayuma at arthritis.

Payo: Kung kakain, tanggalin ang ulo. Piliin ang suahe o dagat na hipon kaysa sa farm-grown. At huwag araw-arawin.

4. PUSIT (SQUID): Ang Lihim na Mataas sa Cholesterol

Adobong pusit sa gata, calamares, inihaw na pusit. Masarap na ulam, masarap na pulutan.

Bakit Delikado sa Seniors?

• High Cholesterol: Akala ng marami ay ligtas ang pusit dahil hindi ito mataba tingnan. Mali. Ang pusit ay isa sa may pinakamataas na cholesterol content sa lahat ng seafood, halos kapantay ng hipon.
• Gout Trigger: Mataas din ito sa purine. Kapag isinabay mo pa ito sa alak (bilang pulutan) at kanin, siguradong “grand slam” ang taas ng uric acid mo.
• Food Poisoning Risk: Ang pusit ay mabilis mapanis. Sa init ng panahon sa Pilipinas, mabilis itong mag-develop ng histamine na nagdudulot ng pangangati, pagsusuka, at hirap sa paghinga—mga bagay na delikado para sa isang senior.

BAHAGI 2: ANG “LONGEVITY LIST” (4 NA SEAFOOD NA DAPAT KAININ)

Huwag malungkot! Hindi ibig sabihin ay puro gulay na lang ang kakainin niyo. May mga regalo ang dagat na sadyang ginawa para pahabain ang inyong buhay. Ito ang mga isdang dapat maging “regular” sa inyong hapag.

1. BANGUS (MILKFISH): Ang Pambansang Isda ng Kalusugan

Wala nang mas tatak-Pinoy pa sa Bangus. Dagupan man o Sarangani, ito ang hari.

Bakit Good for Seniors?

• Puso: Mayaman ito sa Omega-3 Fatty Acids. Ito ang “good fat” na lumalaban sa cholesterol. Nililinis nito ang bara sa ugat at pinapatibay ang tibok ng puso.
• Utak: Ang Omega-3 ay pagkain din ng utak. Nakakatulong ito para manatiling matalas ang memorya at makaiwas sa dementia o pagiging ulyanin.
• Ligtas: Mababa ang mercury content nito.
• Cooking Tip: Para sa senior, iwasan ang Daing na Bangus na prito sa mantika. Mas mainam ang Inihaw (balot sa dahon ng saging para hindi sunog), Paksiw (suka at ampalaya), o Sinigang.

2. LAPU-LAPU (GROUPER): Ang Premium Choice

Madalas itong star sa mga handaan (steamed lapu-lapu with soy sauce), pero dapat itong maging regular sa diet ng senior.

Bakit Good for Seniors?

• Lean Protein: Puno ito ng protina pero napakababa ng taba. Ito ang kailangan ng senior para mapanatili ang lakas ng kalamnan (muscles) nang hindi tumataba.
• Madaling Tunawin: Ang laman ng lapu-lapu ay pino at malambot. Hindi ito mabigat sa tiyan, kaya iwas sa indigestion o kabag.
• Anti-Inflammatory: Tumutulong ito na bawasan ang pamamaga sa katawan.
• Cooking Tip: Ang pinakamagandang luto ay Steamed. Walang mantika, light soy sauce lang, luya (para sa boses at lalamunan), at sibuyas mura.

3. GALUNGGONG (ROUND SCAD): Ang Superfood ng Masa

Dati ay tinatawag itong “poor man’s fish,” pero sa sustansya, mayaman ito!

Bakit Good for Seniors?

• Nutrient Dense: Maliit man, siksik naman. Puno ito ng Omega-3, Vitamin D, at Potassium.
• Safe: Dahil maliit na isda at hindi tumatagal ang buhay sa dagat kumpara sa tuna, wala itong naiipon na mercury. Ligtas kainin kahit ilang beses sa isang linggo.
• Budget-Friendly: Hindi kailangang gumastos ng mahal para maging healthy.
• Cooking Tip: Ang Paksiw na Galunggong na may talong at ampalaya ay “complete meal” na. Kung piprituhin, gumamit ng heart-healthy oil tulad ng olive oil o canola, at huwag sunugin.

4. TAMBAN (SARDINES): Ang Lihim na Pampatibay ng Buto

Ito ang isdang ginagawang sardinas. Madalas minamaliit, pero ito pala ay gamot.

Bakit Good for Seniors?

• Calcium Powerhouse: Ang osteoporosis o pagrupok ng buto ang kalaban ng mga lola at lolo. Ang tamban (lalo na kung sardinas style) ay kinakain pati tinik dahil malambot. Ang mga tinik na ito ay purong Calcium.
• Vitamin D: Tumutulong ito para ma-absorb ng katawan ang calcium.
• Heart Health: Tulad ng bangus, mayaman din ito sa Omega-3.
• Cooking Tip: Kung bibili ng de-lata, hugasan o pigaan muna para mabawasan ang alat (sodium). Mas mainam kung sariwang tamban na gagawing Spanish Sardines sa pressure cooker kasama ang olive oil at pickles.

KONKLUSYON: ANG SUSI AY BALANSE

Mga Lolo at Lola, ang pagkain ay dapat nagbibigay ng buhay, hindi ng sakit. Hindi natin sinasabing “Bawal na ang lahat.” Ang mensahe ay: Maging Matalino sa Pagpili.

Kung kakain ng hipon o alimango, gawing paminsan-minsan lang—kapag may birthday o Pasko. Huwag araw-arawin. Pero ang Bangus, Lapu-lapu, Galunggong, at Tamban? Gawin ninyong best friend ang mga ito. Samahan ng maraming gulay, kaunting kanin, at tamang ehersisyo.

Tandaan, ang inyong katawan ay templo. Ingatan ito para mas marami pang piyesta at birthday ang inyong madaluhan kasama ang inyong mga apo.