Madalas nating iniisip na ang banyo ay isang lugar para sa paglilinis at pag-relax, pero lingid sa ating kaalaman, ito rin pala ang isa sa pinakamapanganib na bahagi ng bahay para sa ating mga senior citizens. Isipin mo na lang ang gulat ng isang pamilya nang makita nila ang kanilang mahal sa buhay na walang malay sa sahig ng banyo, kahit na alam nilang malakas at masigla naman ito noong nakaraang araw.

Nangyari ito kay Stanley Peterson, isang 75-anyos na lolo na hinahangaan ng marami dahil sa kanyang aktibong pamumuhay at lakas na tila hindi tinatablan ng edad. Araw-araw siyang nag-eehersisyo, kumakain ng tama, at regular na nagpapa-check up sa doktor kaya walang nag-akala na may masamang mangyayari sa kanya. Kampante ang kanyang pamilya dahil sa tingin nila ay nasa pinakakondisyon ang kanyang pangangatawan.

Isang umaga, nagulat na lang ang kanyang anak na si Jennifer nang matagpuan niya ang kanyang ama na nakahandusay at wala nang malay sa loob ng kanilang banyo. Walang senyales ng anumang panlabas na sugat o bakas ng puwersahang pagpasok, kaya lalong nagtaka ang pamilya kung ano ba talaga ang nangyari sa kanilang padre de pamilya. Ang buong akala nila ay ligtas si Stanley dahil maingat naman ito sa kanyang kalusugan.

Ang rebelasyon ng mga eksperto ay nagbigay ng kilabot sa marami dahil lumabas na ang sanhi ng insidente ay isang simpleng gawain na ginagawa nating lahat araw-araw. Ayon sa pagsusuri, naligo si Stanley sa tinatawag na “pinakamapanganib na oras” para sa mga may edad na, isang impormasyon na bihira nating marinig o mabasa sa mga karaniwang payo sa kalusugan.

Marami sa atin ang nag-aakala na sapat na ang paglalagay ng mga handrails o non-slip mats sa banyo para masabi nating ligtas na ang ating mga matatanda. Ngunit ang totoong panganib pala ay hindi lang nakikita sa pisikal na ayos ng banyo kundi nasa loob mismo ng katawan ng tao at sa timing ng pagligo. May mga physiological changes na nangyayari sa katawan kapag tayo ay tumatanda na dapat nating pagtuunan ng pansin.

Kung ikaw ay may kasamang senior citizen sa bahay o kung ikaw mismo ay lagpas 70 anyos na, napakaimportante na malaman mo ang impormasyong ito dahil baka ito na ang susi para maiwasan ang mga hindi inaasahang trahedya. Hindi natin hawak ang oras, pero may mga hakbang tayong pwedeng gawin para mapahaba at mapabuti ang buhay ng ating mga minamahal.

Isa sa mga pangunahing dahilan kung bakit delikado ang paliligo sa maagang oras ay dahil sa tinatawag na natural na cycle ng ating katawan o ang circadian rhythm. Kapag tayo ay natutulog, natural na bumababa ang ating blood pressure para makapagpahinga ang ating puso at iba pang organs. Ito ang paraan ng katawan para mag-recharge pagkatapos ng maghapong gawain.

Ngunit pagsapit ng madaling araw, partikular sa pagitan ng alas-kwatro hanggang alas-otso ng umaga, nagkakaroon ng biglaang pagtaas ng blood pressure habang nagigising ang diwa ng tao. Ito ang tinatawag ng mga doktor na “morning surge,” at para sa mga kabataan, madali lang itong i-handle ng kanilang katawan dahil flexible pa ang kanilang mga ugat at mabilis ang adjustment ng kanilang sistema.

Sa kasamaang palad, para sa mga may edad 70 pataas, hindi na ganoon kabilis mag-adjust ang kanilang katawan sa mga internal changes na ito. Ang biglaang pagtaas ng presyon ng dugo, sabayan pa ng posibleng lamig ng umaga o init ng tubig sa shower, ay nagiging sanhi ng matinding stress sa kanilang cardiovascular system na pwedeng mauwi sa pagkahilo o pagkawala ng malay.

Isipin niyo na lang ang nangyari kay Doris Williams, isang 72-anyos na retiradong guro na sanay na sanay gumising ng alas-sais ng umaga para maligo at maghanda sa kanyang araw. Para sa kanya, ito ay isang routine na nagbibigay ng sigla, pero hindi niya alam na ito rin pala ang maglalagay sa kanya sa panganib.

Habang nagsasabon si Doris isang umaga, bigla na lang siyang nakaramdam ng matinding pagkahilo na naging dahilan ng kanyang pagbagsak sa matigas na sahig ng banyo. Ang resulta ay bali sa balakang at ilang linggong pananatili sa ospital, isang pangyayari na nagpabago sa kanyang buhay at naglimita sa kanyang mga galaw mula noon.

Ipinaliwanag ng kanyang doktor na ang kanyang katawan ay wala pa sa kondisyon para harapin ang pisikal na aktibidad at temperature changes sa ganung kaagang oras. Ang akala nating simpleng pagligo ay nagiging parang marathon para sa puso ng isang senior citizen kapag ginawa ito sa maling oras kung kailan hindi pa stable ang kanilang blood pressure.

Bukod sa blood pressure, mayroon ding problema sa pag-regulate ng init o temperatura ang katawan ng mga matatanda na tinatawag na thermoregulation. Habang tayo ay nagkakaedad, bumabagal ang kakayahan ng ating katawan na maramdaman at mag-adjust sa init o lamig, bagay na napakahalaga kapag tayo ay naliligo gamit ang heater o kahit simpleng tubig mula sa gripo.

Kapag ang isang senior citizen ay naligo sa madaling araw kung kailan pinakamababa ang kanilang core body temperature, at bigla silang nagbukas ng mainit na shower, nagkakaroon ng shock ang kanilang sistema. Ang biglaang init ay nagpapabilis ng tibok ng puso na parang nagulat ang katawan, at ito ay pwedeng magdulot ng hirap sa paghinga.

Ganito ang naranasan ni Albert Reynolds, isang 83-anyos na retiradong accountant na mahilig maligo ng mainit tuwing umaga bilang pampa-relax. Isang araw, habang nasa ilalim siya ng shower, bigla na lang bumilis ang tibok ng kanyang puso na parang kumakabog ito sa kanyang dibdib, na sinundan ng matinding pagkahilo.

Mabuti na lang at naagapan siya, ngunit ipinaliwanag ng kanyang cardiologist na ang combination ng mababang body temperature sa umaga at ang biglaang init ng tubig ay nag-trigger ng problema sa kanyang puso. Ito ay isang paalala na ang nakasanayan nating gawain ay hindi laging ligtas, lalo na kung nagbabago na ang pangangailangan ng ating katawan.

Isang mahalagang payo ng mga eksperto ay ang paggamit ng lukewarm water o tubig na maligamgam lamang kapag naliligo ang mga matatanda. Hindi kailangan na sobrang init ang tubig para masabing malinis ka; ang mahalaga ay komportable at ligtas ang temperatura para hindi mabigla ang puso at daluyan ng dugo ng ating mga lolo at lola.

Isa pang panganib na madalas hindi napapansin ay ang epekto ng mga maintenance medicines na iniinom ng karamihan sa mga senior citizens tuwing umaga. Marami sa kanila ang umiinom ng gamot sa high blood pagkagising, at pagkatapos ay didiretso agad sa banyo para maligo, hindi alam na ito ay isang delikadong kombinasyon.

Ayon sa mga pag-aaral, ang mga gamot sa high blood ay karaniwang umaabot sa kanilang pinakamalakas na epekto isang oras matapos itong inumin. Kapag sumabay ito sa natural na pagbaba ng blood pressure dahil sa init ng shower, nagkakaroon ng tinatawag na “double drop” effect na nagiging sanhi ng sobrang pagbaba ng presyon.

Si Patricia Sullivan, 76 anyos, ay nakaranas ng ganitong insidente kung saan madalas siyang nahihilo sa banyo tuwing umaga. Ang akala niya ay parte lang ito ng pagtanda, pero nang kausapin niya ang kanyang doktor, nalaman niya na ang kanyang routine na pag-inom ng gamot at pagligo agad ang may salarin.

Simula nang baguhin niya ang kanyang schedule at nagpalipas muna ng dalawang oras matapos uminom ng gamot bago maligo, nawala ang kanyang pagkahilo at naging mas ligtas ang kanyang pakiramdam. Ipinapakita nito na ang simpleng adjustment sa oras ay malaki ang nagagawa para sa kaligtasan ng ating mga mahal sa buhay.

Hindi rin natin dapat kalimutan ang pisikal na aspeto ng banyo, lalo na ang liwanag o lighting. Maraming matatanda ang naliligo ng maaga kung kailan madilim pa ang paligid, at kahit may ilaw ang banyo, ang mata ng isang senior citizen ay nangangailangan ng mas maliwanag na ilaw kumpara sa mga kabataan para makita ang mga detalye.

Ang paglabo ng mata ay natural na bahagi ng pagtanda, at kapag mahina ang ilaw, hindi nila agad napapansin ang mga panganib tulad ng tubig sa sahig o pagka-dulas ng tiles. Ito ang nangyari kay Gregory Harrison na nadulas sa banyo dahil hindi niya nakita ang manipis na layer ng tubig sa sahig bunsod ng madilim na paligid ng alas-singko ng umaga.

Dahil dito, inirerekomenda ang paglalagay ng motion-activated night lights at paggamit ng mga gamit sa banyo na may matingkad na kulay o high contrast. Ang paggamit ng mga puting tiles at puting gamit ay maaaring maging mahirap makita para sa kanila, kaya mas mainam kung may kulay na makakatulong sa kanilang depth perception.

Ang dehydration o kakulangan ng tubig sa katawan pagkagising ay isa ring malaking factor sa mga aksidente sa banyo. Pagkatapos ng mahabang tulog, natural na dehydrated ang katawan natin, at ang mainit na shower ay lalong nagpapalawak ng mga ugat na nagiging dahilan ng pagbagsak ng blood pressure kapag tayo ay nakatayo.

Kaya naman, isang napakasimpleng solusyon ang iminumungkahi ng mga doktor: ang pag-inom ng isang basong tubig 15 minuto bago maligo. Ang simpleng habit na ito ay nakakatulong mag-hydrate sa katawan at mag-stabilize ng blood pressure, na siyang ginawa ni Leonard Sullivan para mawala ang kanyang pagkahilo tuwing naliligo.

Huwag din nating isawalang-bahala ang aspeto ng emergency response. Kapag naliligo ang isang matanda ng alas-singko ng umaga at may nangyaring masama, malaki ang posibilidad na walang makarinig sa kanya dahil tulog pa ang ibang kasama sa bahay o ang mga kapitbahay.

Ang “golden hour” o ang unang oras matapos ang aksidente ay kritikal para sa kaligtasan ng biktima. Si Beatrice Harper ay inabot ng apat na oras bago natagpuan sa banyo matapos madulas, dahil walang gising na pwedeng tumulong sa kanya ng madaling araw, na nagdulot ng mas malalang komplikasyon sa kanyang kalagayan.

Dahil dito, napakahalaga na mayroong emergency button sa banyo o di kaya ay may routine check-in ang mga seniors sa kanilang mga kamag-anak o kapitbahay. Ang teknolohiya at simpleng komunikasyon ay pwedeng maging lifesaver sa mga oras ng pangangailangan.

Puli, alalahanin natin na ang utak ng tao ay hindi agad nagiging fully alert pagkagising. Sa pagitan ng 4 AM at 8 AM, mas mabagal ang reaction time ng mga seniors, kaya kung may biglang init ng tubig o pagkadulas, hindi sila agad nakakakilos para protektahan ang sarili.

Kaya ang pinakamagandang payo ay ilipat ang oras ng paliligo sa oras na gising na gising na ang diwa at katawan, tulad ng 10 AM hanggang tanghali. Sa ganitong paraan, mas alerto sila, mas mainit na ang paligid, at may mga tao nang gising na pwedeng tumulong kung sakaling may mangyari.

Nakakataba ng puso basahin ang mga reaksyon ng mga netizens na nakapanood at nakaalam sa impormasyong ito. Marami ang nagpahayag ng kanilang pasasalamat at takot dahil na-realize nila na ginagawa pala ng kanilang mga magulang ang mga delikadong routine na ito.

Isang netizen ang nag-comment, “Grabe, ngayon ko lang nalaman ito! Ang tatay ko sanay na sanay maligo ng alas-kwatro ng umaga bago magsimba. Kakausapin ko na siya agad para baguhin ang nakasanayan niya. Salamat sa paalala!”

Mayroon ding nagbahagi ng kanilang lungkot, “Sana nalaman ko ito noon pa. Ang lola ko, nahilo sa banyo last year at hindi na naka-recover. Akala namin dahil lang sa katandaan, yun pala may kinalaman ang oras ng ligo niya. Ingatan niyo po ang mga mahal niyo sa buhay.”

Meron namang mga nagbigay ng praktikal na payo, “Naglagay kami ng upuan sa shower para kay Mama. Kahit ayaw niya nung una, ngayon na-appreciate niya na mas safe at hindi siya napapagod. Small investment lang pero malaking tulong sa peace of mind namin.”

Ang iba naman ay nagpasalamat sa simpleng tips, “Yung tip about sa pag-inom ng tubig bago maligo, sobrang effective! Ramdam ko ang difference, hindi na ako nahihilo kahit mainit ang panahon. Share ko ito sa mga senior group chat namin.”

Nakakatuwa ring makita na nagtutulungan ang mga tao sa comment section, nagbibigay ng encouragement sa isa’t isa na maging mas mapagmatyag sa kalusugan ng kanilang mga elders. Ito ay patunay na ang social media ay pwedeng maging daan para sa positibong pagbabago at pagliligtas ng buhay.

Sa huli, ang kaligtasan ng ating mga lolo at lola ay nasa ating mga kamay at sa tamang kaalaman. Hindi naman kailangang baguhin ang buong pamumuhay, kundi ayusin lang ang mga maliliit na bagay na may malaking epekto sa kanilang kalusugan.

Ang pagmamahal natin sa kanila ay hindi lang naipapakita sa pag-aalaga at pagpapakain, kundi pati na rin sa pagiging wais sa mga panganib na hindi nila nakikita. Tayo ang magsisilbing mata at gabay nila sa panahong humihina na ang kanilang katawan.

Kaya naman, hinihikayat ko kayong lahat na ibahagi ang kaalamang ito sa inyong mga pamilya at kaibigan. Huwag nating hayaan na maging huli ang lahat bago tayo kumilos. Isang simpleng share o kwento sa hapag-kainan ay pwedeng magligtas ng buhay ng isang lolo o lola na mahal na mahal ng kanyang pamilya.

Tandaan, ang pag-iingat ay hindi pagiging praning, kundi tanda ng pagmamahal at pagpapahalaga. Sana ay maging ligtas ang bawat lolo at lola sa bawat tahanan. Kayo, anong oras naliligo ang mga seniors sa bahay niyo? Comment niyo naman sa baba para mapagusapan natin at makapagbigay pa ng tips sa iba!

Ang bawat buhay ay mahalaga, kaya’t magtulungan tayo na panatilihing ligtas ang ating mga tahanan. Salamat sa pagbabasa at sana ay may napulot kayong aral na dadalhin niyo sa inyong mga pamilya. Stay safe at laging alagaan si Lolo at Lola!

Isa pang importanteng bagay na dapat nating tandaan ay ang kahalagahan ng regular na komunikasyon sa ating mga matatanda. Minsan, nahihiya silang magsabi na nahihilo sila o may nararamdaman dahil ayaw nilang maging pabigat, kaya tayo na ang dapat magtanong at makiramdam.

Huwag nating hayaang ang pride o hiya ang maging dahilan ng kapahamakan. Iparamdam natin sa kanila na okay lang humingi ng tulong, na okay lang magpatulong magkabit ng safety bars, at okay lang na baguhin ang nakasanayan para sa kanilang ikabubuti.

Sa mundong mabilis ang takbo, huminto tayo sandali at tingnan ang kalagayan ng ating mga seniors. Sila ang nag-aruga sa atin noong tayo ay bata pa, kaya panahon naman natin ngayon para suklian ang kanilang pagmamahal sa pamamagitan ng pagtiyak sa kanilang kaligtasan sa araw-araw.

Maliit na bagay lang ang pagbabago ng oras ng ligo, pero para sa kanila, ito ay dagdag na taon para makasama pa natin sila. Kaya simulan na natin ang pagbabago ngayon, para sa mas masaya at ligtas na pamilyang Pilipino.

Huwag kalimutang i-check ang banyo mamaya, baka may kailangan nang palitan o ayusin. Ang ligtas na banyo ay simula ng ligtas na buhay para sa ating mga lolo at lola. Maraming salamat at mag-ingat po tayong lahat palagi!

Sa ating kultura, napakataas ng pagtingin natin sa mga nakatatanda, at ang pag-aalaga sa kanila ay isang karangalan. Kaya naman gamitin natin ang impormasyong ito bilang sandata para protektahan ang yaman ng ating pamilya – ang ating mga lolo at lola.

Isipin mo na lang, sa bawat pag-share mo ng artikulong ito, maaaring may isang pamilya kang natutulungan na maiwasan ang sakuna. Ang simpleng kaalaman ay kapangyarihan, lalo na kung ito ay tungkol sa kalusugan at kaligtasan.

Sana ay magsilbing gabay ito sa inyong lahat. Wala nang mas sasarap pa sa pakiramdam na alam nating ginagawa natin ang lahat para sa ikabubuti ng ating pamilya. Mabuhay ang mga lolo at lola nating mapagmahal!

At para sa mga seniors na nagbabasa nito, huwag kayong matakot mag-adjust. Ang pagbabago ay para sa inyong ikabubuti. Mas masarap mabuhay nang walang inaalalang panganib at mas makakapag-enjoy kayo sa piling ng inyong mga apo.

Ingat po kayo lagi, at huwag kalimutang uminom ng tubig bago maligo! Simpleng habit, malaking impact. God bless po sa inyong lahat at sa inyong mga pamilya. Magkita-kita tayo sa comment section para sa mas marami pang kwentuhan at tips!

Tandaan, ang kalusugan ay kayamanan, at ang pag-iingat ay laging mas mainam kaysa sa pagsisisi sa huli. Maging wais, maging ligtas, at mahalin ang bawat sandali kasama ang pamilya. Hanggang sa muli!

Ang usaping ito ay hindi lang basta tungkol sa paliligo, kundi tungkol sa pagbibigay halaga sa bawat detalye ng buhay ng ating mga seniors. Minsan, sa sobrang abala natin, nakakaligtaan natin ang mga simpleng bagay na ito, pero ngayon alam na natin, wala na tayong dahilan para hindi kumilos.

Kaya tara na, check niyo na ang routine ni Lolo at Lola. Kausapin sila nang mahinahon at ipaliwanag kung bakit kailangan mag-ingat. Siguradong ma-a-appreciate nila ang inyong concern at pagmamahal.

Muli, maraming salamat sa paglalaan ng oras sa pagbabasa. Sana ay nakatulong ito sa inyo. Huwag kalimutang i-share sa mga friends at family groups niyo sa Facebook at Viber. Stay safe, everyone!

Kung mayroon kayong sariling kwento o karanasan tungkol dito, huwag mag-atubiling ibahagi. Ang inyong kwento ay pwedeng maging aral din sa iba. Sama-sama tayong matuto at mag-ingat.

Ito ang paalala mula sa puso, para sa puso ng bawat pamilyang Pilipino. Ingat po!